Nghị định 349/2026/NĐ-CP buộc doanh nghiệp dự thầu đổi cách làm từ báo giá đến hợp đồng

Nghị định 349/2026/NĐ-CP có hiệu lực ngay từ ngày 9/9/2026, điều chỉnh gần như toàn bộ vòng đời gói thầu, từ xác định giá, lựa chọn nhà thầu, xử lý hồ sơ dự thầu, giải quyết kiến nghị đến quản lý hợp đồng và nhà thầu phụ.

Doanh nghiệp cần sớm nhận rõ trách nhiệm của chủ đầu tư và nhà thầu được phân định cụ thể hơn trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Những công việc trước đây được xem là thủ tục giấy tờ nay gắn với yêu cầu cập nhật thông tin, thời hạn và người chịu trách nhiệm cụ thể. Vì vậy, doanh nghiệp phải theo dõi chặt hồ sơ mời thầu, hiệu lực hồ sơ dự thầu và thông tin nhà thầu phụ, thay vì chờ đến khi phát sinh vấn đề mới xử lý.

Nghị định 349/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành. Ảnh minh họa được tạo bởi AI.

Nhà thầu chịu trách nhiệm toàn bộ phần việc giao cho nhà thầu phụ

Nhóm quy định về nhà thầu phụ nhiều khả năng tác động trực tiếp nhất tới doanh nghiệp dự thầu. Theo khoản 2 Điều 141 Nghị định 214/2025/NĐ-CP được sửa đổi tại Điều 17 Nghị định 349/2026/NĐ-CP, chủ đầu tư phải căn cứ quy mô, tính chất gói thầu để ghi trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu tỷ lệ phần trăm tối đa giá trị công việc được giao cho nhà thầu phụ, tính trên giá dự thầu và giá hợp đồng. Nhà thầu chưa xác định được tên nhà thầu phụ lúc dự thầu có thể chưa nêu tên, nhưng phải ghi rõ phần công việc và giá trị dự kiến giao thầu phụ.

Trong lúc thương thảo hoặc hoàn thiện hợp đồng, nhà thầu được đề xuất đổi tên nhà thầu phụ, tăng hay giảm phần việc và giá trị phần việc, miễn không vượt tỷ lệ trần đã quy định. Việc sử dụng nhà thầu phụ không làm thay đổi nghĩa vụ của nhà thầu, và nhà thầu phải chịu trách nhiệm về khối lượng, chất lượng, tiến độ cùng các trách nhiệm khác đối với phần việc do nhà thầu phụ thực hiện. Chủ đầu tư không đánh giá năng lực, kinh nghiệm của nhà thầu phụ thông thường mà đặt trách nhiệm chọn đơn vị đủ sức lên vai nhà thầu chính, còn nhà thầu phụ đặc biệt vẫn phải được đánh giá theo hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu.

Nghị định 349/2026/NĐ-CP quy định những nội dung mới liên quan đến nhà thầu phụ. Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Với nhà thầu liên danh, từng thành viên chỉ được dùng nhà thầu phụ trong phạm vi tỷ lệ tính trên giá trị phần việc mình đảm nhận, và sau khi đã trừ phần tối đa dành cho nhà thầu phụ cùng nhà thầu phụ đặc biệt, nhà thầu không được thuê tiếp đơn vị khác làm phần việc thuộc trách nhiệm của mình. Doanh nghiệp được gỡ một nút thắt khi nhà cung cấp, cá nhân cung cấp nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, vật tư, phụ tùng, máy móc, thiết bị, nhân sự hoặc cho thuê thiết bị thi công không bị xem là nhà thầu phụ, nên giá trị các phần việc đó không tính vào tỷ lệ giao thầu phụ và không bị coi là vượt giới hạn.

Câu chuyện nhà thầu phụ cũng không khép lại khi nộp hồ sơ. Điều 3 Nghị định 349/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 35, yêu cầu chủ đầu tư cập nhật tiến độ thực tế trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia mỗi khi hoàn thành các mốc quy định trong hợp đồng, đồng thời cập nhật mọi thay đổi, phát sinh về danh sách, phạm vi công việc và tỷ lệ sử dụng nhà thầu phụ, nhà thầu phụ đặc biệt nếu có. Thông tin kê khai trong hồ sơ dự thầu vì thế trở thành sổ theo dõi suốt quá trình thực hiện hợp đồng, buộc doanh nghiệp để bộ phận lập hồ sơ, bộ phận hợp đồng và bộ phận triển khai dự án nói cùng một thứ tiếng, tránh cảnh trống đánh xuôi, kèn thổi ngược giữa giấy tờ và hiện trường.

Báo giá trên hệ thống đấu thầu, doanh nghiệp chịu trách nhiệm với từng mức giá

Theo điểm d khoản 2 Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP được sửa đổi tại Điều 1 Nghị định 349/2026/NĐ-CP, chủ đầu tư phải đăng tải yêu cầu báo giá trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Đơn vị quan tâm phải gửi báo giá trên hệ thống trong thời hạn tối thiểu 3 ngày làm việc kể từ ngày yêu cầu được đăng tải.

Khi có nhiều hơn 01 báo giá, chủ đầu tư được lấy giá trung bình của các báo giá. Những báo giá hoặc hạng mục có mức giá cao hơn hoặc thấp hơn 30% so với giá trung bình thì chủ đầu tư có quyền loại trừ khỏi phép tính. Riêng gói thầu mua thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm, thiết bị y tế và linh kiện, phụ kiện, vật tư thay thế cho thiết bị y tế, đơn vị quan tâm có tối thiểu 10 ngày để gửi báo giá, và khi có từ 02 báo giá trở lên, chủ đầu tư được lựa chọn báo giá cao nhất phù hợp với khả năng tài chính và yêu cầu chuyên môn.

Quy định mới đặt trách nhiệm rõ hơn lên cả chủ đầu tư và doanh nghiệp. Chủ đầu tư phải thu thập báo giá theo nguyên tắc công khai, minh bạch. Doanh nghiệp phải đưa ra mức giá phù hợp với khả năng cung cấp và tuân thủ quy định về cạnh tranh, bán phá giá và nâng khống giá.

Nghị định 349/2026/NĐ-CP cũng điều chỉnh hạn mức chỉ định thầu. Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Với doanh nghiệp, mức chênh lệch 30% trở thành giới hạn cần tính toán khi lập báo giá. Việc đưa giá quá cao để tạo mặt bằng hoặc hạ giá quá thấp để tham gia có thể khiến báo giá bị loại khỏi phép tính trung bình, đồng thời làm phát sinh rủi ro liên quan đến quy định về cạnh tranh.

Nghị định 349/2026/NĐ-CP cũng nâng hạn mức chỉ định thầu tại khoản 4 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP. Dự toán mua sắm không hình thành dự án tăng từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng. Gói thầu dịch vụ tư vấn thuộc dự án tăng từ 800 triệu đồng lên 3 tỷ đồng. Các gói thầu phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp và hỗn hợp thuộc dự án tăng từ 2 tỷ đồng lên 5 tỷ đồng.

Mức tăng từ 800 triệu đồng lên 3 tỷ đồng đưa nhóm dịch vụ tư vấn lên mức tăng 3,75 lần. Các gói phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp và hỗn hợp tăng 2,5 lần.

Tuy nhiên, gói thầu nằm trong hạn mức được áp dụng quy trình chỉ định thầu rút gọn, nhưng việc chỉ định thầu vẫn phải đáp ứng đủ các điều kiện tại khoản 2 Điều 79 Nghị định 214/2025/NĐ-CP. Doanh nghiệp cần theo dõi phương thức lựa chọn nhà thầu mà chủ đầu tư áp dụng cho từng gói thay vì chỉ căn cứ vào giá trị gói thầu.

Theo điểm e1 khoản 2 Điều 78 được bổ sung, chủ đầu tư có thể chuyển sang chỉ định thầu đối với gói thầu đã đăng thông báo mời thầu, mời quan tâm hoặc mời sơ tuyển khi không có nhà thầu nộp hồ sơ, tất cả hồ sơ dự thầu không đáp ứng hồ sơ mời thầu hoặc tất cả nhà thầu không đáp ứng yêu cầu thực hiện gói thầu. Gói thầu thuộc trường hợp đó áp dụng quy trình chỉ định thầu thông thường.

Điều này tạo thêm hướng xử lý cho chủ đầu tư khi quá trình lựa chọn nhà thầu không đạt kết quả. Với doanh nghiệp, việc xác định chính xác lý do gói thầu không thành có ý nghĩa trực tiếp với bước tham gia tiếp theo, bởi mỗi trường hợp có thể dẫn tới cách xử lý khác nhau.

Điều 80 Nghị định 214/2025/NĐ-CP sau sửa đổi phân biệt hai trường hợp. Với gói thầu thuộc khoản 1 Điều 78, khi nhà thầu được giao thực hiện ngay, các bên phải hoàn thiện thủ tục chỉ định thầu trong 30 ngày kể từ ngày bắt đầu thực hiện gói thầu, và việc gửi dự thảo hợp đồng không phải thực hiện trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Với các gói thầu áp dụng quy trình chỉ định thầu rút gọn, chủ đầu tư gửi dự thảo hợp đồng cho nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, trừ gói thầu có yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước và gói thầu áp dụng chỉ định thầu quốc tế thì gửi trực tiếp đến nhà thầu.

Đối với gói mua sắm hàng hóa hoặc gói hỗn hợp EP, PC, EPC thiếu dữ liệu tham chiếu giá hoặc trường hợp chủ đầu tư thấy cần thiết, nhà thầu có thể được yêu cầu thuyết minh cơ cấu giá hàng hóa để làm cơ sở thương thảo giá trúng thầu.

Như vậy, doanh nghiệp phải thay đổi cách chuẩn bị từ khâu báo giá. Việc đưa giá lên hệ thống, kiểm soát mức giá, theo dõi phương thức lựa chọn nhà thầu và chuẩn bị cơ sở giải trình từng cấu phần giá đều trở thành những công việc liên kết trực tiếp với quá trình thương thảo và hoàn thiện hợp đồng.

Kiến nghị về hồ sơ mời thầu phải gửi trước thời điểm đóng thầu ít nhất 03 ngày làm việc

Nghị định 349/2026/NĐ-CP bổ sung 2 tình huống xử lý hồ sơ dự thầu tại khoản 33a và khoản 33b Điều 140 Nghị định 214/2025/NĐ-CP. Với gói thầu chỉ có một nhà thầu tham dự, hồ sơ cơ bản đáp ứng yêu cầu nhưng một số vật tư, thiết bị thông thường, thông dụng, sẵn có trên thị trường không đạt yêu cầu kỹ thuật và tổng giá trị các hạng mục đó không quá 1% giá gói thầu, chủ đầu tư xem xét, quyết định cho phép nhà thầu bổ sung hoặc thay thế hàng hóa với điều kiện đơn giá không cao hơn mức đã chào.

Trường hợp thời gian đánh giá kéo dài khiến hồ sơ dự thầu hoặc hồ sơ đề xuất hết hiệu lực, chủ đầu tư có thể yêu cầu nhà thầu khôi phục hiệu lực hồ sơ và bảo đảm dự thầu tương ứng. Nếu nhà thầu không chấp thuận, hồ sơ không tiếp tục được xem xét, đánh giá nhưng nhà thầu không bị xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật về đấu thầu.

Nghị định 349/2026/NĐ-CP Bổ sung 02 tình huống xử lý đối với hồ sơ dự thầu. Ảnh minh họa được tạo bởi AI.

Cùng với đó, Nghị định 349 đẩy sớm hạn chót gửi kiến nghị về hồ sơ mời thầu. Theo điểm a khoản 1 Điều 138 được sửa đổi tại Điều 15, nhà thầu, cơ quan, tổ chức phải gửi kiến nghị đến chủ đầu tư tối thiểu 3 ngày làm việc trước thời điểm đóng thầu. Quy định này buộc doanh nghiệp phải rà soát hồ sơ mời thầu ngay sau khi nhận được thay vì chờ đến sát thời điểm đóng thầu. Chủ đầu tư phải có văn bản giải quyết trong 07 ngày làm việc; nếu không đồng ý, bên kiến nghị gửi đơn đến người có thẩm quyền trong 05 ngày làm việc, và chủ đầu tư phải đăng văn bản giải quyết kiến nghị của người có thẩm quyền trên hệ thống trong 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản.

Với kiến nghị về kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà thầu gửi đơn đến chủ đầu tư hoặc bộ phận thường trực trong 10 ngày kể từ ngày kết quả được đăng tải. Hội đồng giải quyết kiến nghị phải có văn bản giải quyết trong 30 ngày kể từ ngày được thành lập, và bộ phận thường trực phải đăng tải văn bản đó trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong 2 ngày làm việc kể từ ngày ban hành. Với vụ việc có nhiều nội dung phức tạp, Hội đồng có thể kéo dài thời gian giải quyết tối đa 10 ngày kể từ khi hết thời hạn theo quy định tại điểm a và điểm b khoản 2 Điều 138.

Những thay đổi này đặt doanh nghiệp trước yêu cầu kiểm soát hồ sơ sớm hơn, phản ứng nhanh hơn khi phát sinh vấn đề và chủ động quyết định việc tiếp tục hay dừng tham gia khi hiệu lực hồ sơ hết hạn.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng