Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Phải đưa công nghiệp vật liệu trở thành trụ cột chiến lược của nền kinh tế

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo.(Ảnh: TTXVN)

Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Nguyễn Duy Ngọc, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương; Nguyễn Thanh Nghị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách và chiến lược Trung ương; Phạm Gia Túc, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ; các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng; lãnh đạo các bộ, ban, ngành, cơ quan liên quan.

Theo báo cáo tại buổi làm việc, những năm qua ngành công nghiệp vật liệu Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể ở nhiều lĩnh vực như thép, xi măng, vật liệu xây dựng, hóa chất cơ bản, phân bón, nhựa, cao su, dệt sợi và gỗ công nghiệp. Nhiều sản phẩm không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường xuất khẩu.

Việt Nam hiện sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản được đánh giá có tiềm năng lớn như đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit, cát trắng và đá vôi. Một số lĩnh vực vật liệu mới như vật liệu xanh, vật liệu tái chế, bán dẫn, pin lưu trữ năng lượng, vật liệu y sinh, composite và vật liệu phục vụ năng lượng tái tạo cũng đang bắt đầu được quan tâm đầu tư.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng sự phát triển của ngành vẫn còn nhiều hạn chế khi chủ yếu phát triển theo chiều rộng, thiếu chiều sâu công nghệ và giá trị gia tăng chưa cao. Việt Nam vẫn chủ yếu xuất khẩu tài nguyên hoặc sản phẩm sơ chế, trong khi nhiều vật liệu chiến lược phục vụ công nghệ cao vẫn phải phụ thuộc nhập khẩu.

Xác định 5 nhóm vật liệu chiến lược ưu tiên phát triển

Phát biểu kết luận buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh 5 quan điểm lớn trong định hướng phát triển ngành công nghiệp vật liệu Việt Nam thời gian tới.

Theo đó, cần xác định công nghiệp vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng, mang tính chiến lược trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Việc phát triển phải có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải và cần được tổ chức theo ba tầng gồm: Vật liệu nền cần giữ vững và nâng cấp; vật liệu chiến lược cần tập trung đột phá; vật liệu tương lai cần chuẩn bị từ sớm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng trong nước. Đồng thời lấy khoa học công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, nhân lực chất lượng cao và doanh nghiệp Việt Nam làm trụ cột phát triển.

Đặc biệt, ngành công nghiệp vật liệu phải phát triển theo hướng xanh, bền vững, tự chủ và có năng lực cạnh tranh quốc tế, phù hợp với các cam kết quốc tế nhưng vẫn bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Đảng ủy Chính phủ nghiên cứu xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 trong thời gian sớm nhất. (Ảnh: TTXVN)

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Việt Nam “không thiếu tài nguyên, không thiếu nhu cầu”, nhưng điểm yếu lớn nhất hiện nay là thiếu công nghệ lõi, thiếu năng lực chế biến sâu, thiếu doanh nghiệp đầu đàn và thiếu một chiến lược tích hợp đủ mạnh để hình thành chuỗi giá trị vật liệu quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Đảng ủy Chính phủ nghiên cứu xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 trong thời gian sớm nhất. Chiến lược phải xác định rõ nhóm vật liệu ưu tiên phát triển, mục tiêu làm chủ công nghệ, doanh nghiệp dẫn dắt, nguồn lực đầu tư và cơ chế hỗ trợ cụ thể; tránh tình trạng xây dựng chiến lược theo hướng tổng hợp chung chung.

Trước mắt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị tập trung ưu tiên 5 nhóm vật liệu chiến lược gồm: vật liệu đất hiếm, vật liệu bán dẫn, vật liệu cho pin và lưu trữ năng lượng, vật liệu mới và vật liệu xây dựng thế hệ mới.

Theo đánh giá, đây là những lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mục tiêu tự chủ kinh tế, phát triển công nghệ cao và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn tới.

Không đánh đổi môi trường để khai thác tài nguyên

Đối với lĩnh vực vật liệu xây dựng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phải phát triển theo hướng bền vững, giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên và tăng sử dụng vật liệu xanh, vật liệu tái chế, vật liệu thay thế.

Bên cạnh đó, cần bảo đảm nguồn cung cát, đá, vật liệu san lấp, xi măng, thép cho các công trình đầu tư công, hạ tầng giao thông, đô thị, năng lượng và nhà ở; đồng thời thực hiện công bố giá vật liệu minh bạch, điều phối liên vùng hiệu quả nhằm tránh tình trạng khan hiếm, tăng giá cục bộ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu các cấp, ngành rà soát toàn diện tiềm năng, trữ lượng, hiện trạng khai thác và công nghệ chế biến đối với các loại khoáng sản quan trọng như đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit, cát trắng và đá vôi.

“Mục tiêu là không thất thoát tài nguyên, không xuất thô, không khai thác bằng mọi giá, không đánh đổi môi trường; đồng thời cũng không để nguồn lực nằm im vì thiếu chính sách, công nghệ hoặc phối hợp”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, phát triển hệ thống tiêu chuẩn, kiểm định và đào tạo nhân lực chất lượng cao; đồng thời hình thành thị trường trong nước cho vật liệu mới, vật liệu xanh và vật liệu chiến lược.

Nhà nước cũng cần chuyển từ tư duy hỗ trợ đơn lẻ sang kiến tạo thị trường, đặt hàng sản phẩm cụ thể cho doanh nghiệp và viện nghiên cứu; xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ và chia sẻ lợi ích công bằng giữa nhà khoa học, viện trường và doanh nghiệp.

Kết luận buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm giao Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương tiếp thu đầy đủ các ý kiến để hoàn thiện báo cáo trình Bộ Chính trị xem xét, ban hành kết luận về phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam, tạo cơ sở để xây dựng chiến lược phát triển ngành trong giai đoạn mới.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng