Ba tín hiệu lớn từ chuyến thăm Bắc Kinh của TT Putin

Quan hệ Trung Quốc Nga lộ rõ thế cân bằng mới. Bức ảnh được hãng thông tấn nhà nước Nga Sputnik công bố, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tham quan triển lãm ảnh về quan hệ Nga-Trung tại Bắc Kinh vào ngày 20/5/2026. Ảnh: Getty.

Chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Nga Vladimir Putin vừa khép lại với hàng loạt nghi thức ngoại giao cấp cao, hơn 40 thỏa thuận hợp tác song phương và những tuyên bố ca ngợi “tình hữu nghị không thể lay chuyển” giữa Moscow và Bắc Kinh. Tuy nhiên, phía sau các biểu tượng ngoại giao đó là nhiều tín hiệu cho thấy quan hệ Trung Quốc – Nga đang bước vào giai đoạn mới, nơi cán cân ảnh hưởng ngày càng nghiêng về Bắc Kinh.

Không có đột phá khí đốt trong đàm phán

Điểm đáng chú ý nhất của chuyến thăm là việc hai bên không đạt được bước tiến cụ thể nào liên quan tới dự án đường ống khí đốt Power of Siberia 2, dự án được Moscow xem là “phao cứu sinh” để thay thế thị trường châu Âu sau xung đột Ukraine.

Trước chuyến thăm, phía Nga từng phát tín hiệu rằng dự án sẽ được “thảo luận rất chi tiết”. Tuy nhiên sau hội nghị thượng đỉnh, Điện Kremlin chỉ cho biết hai bên đạt “sự hiểu biết chung” về các thông số cơ bản, còn nhiều chi tiết tiếp tục phải thương lượng và chưa có thời gian triển khai cụ thể.

Điều đáng nói là trong phát biểu chính thức, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh hợp tác năng lượng là “nền tảng vững chắc” của quan hệ song phương nhưng không đề cập trực tiếp tới Power of Siberia 2.

Sau năm 2022, Nga mất dần thị trường khí đốt châu Âu và buộc phải xoay trục sang châu Á. Trong khi đó, Trung Quốc không muốn phụ thuộc quá lớn vào một nguồn cung duy nhất, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng phức tạp.

Dự án Power of Siberia 2 dự kiến vận chuyển tới 50 tỷ m3 khí đốt mỗi năm qua Mông Cổ sang Trung Quốc. Tuy nhiên các cuộc đàm phán đã kéo dài nhiều năm do bất đồng về giá, điều khoản tài chính và tiến độ giao hàng.

Việc chưa đạt đột phá cho thấy Trung Quốc không còn ở vị thế “cần Nga”, mà đang chuyển sang trạng thái “có thể lựa chọn”. Đây là thay đổi lớn nhất trong quan hệ song phương kể từ sau xung đột Ukraine.

Liên minh chiến lược vẫn được duy trì

Dù chưa đạt kết quả về khí đốt, Bắc Kinh và Moscow vẫn ký hơn 40 thỏa thuận trong các lĩnh vực thương mại, công nghệ, giáo dục, an ninh hạt nhân và quốc phòng.

Hai nước tiếp tục khẳng định tăng cường “quan hệ láng giềng tốt đẹp và hợp tác hữu nghị”, đồng thời mở rộng tập trận chung, tuần tra trên không và tuần tra trên biển.

Về mặt địa chính trị, Moscow tiếp tục tái khẳng định ủng hộ “nguyên tắc Một Trung Quốc” đối với Đài Loan. Ngược lại, Bắc Kinh tiếp tục giữ lập trường ủng hộ giải pháp ngoại giao cho xung đột Ukraine nhưng tránh chỉ trích Nga.

Tuyên bố chung của hai nước cũng ngầm chỉ trích Washington, cáo buộc “sự can thiệp mang tính phá hoại từ bên ngoài” là nguyên nhân gây bất ổn tại Á - Âu.

Điều này cho thấy quan hệ Trung Quốc – Nga hiện không đơn thuần là quan hệ kinh tế hay năng lượng, mà đã trở thành liên kết chiến lược nhằm đối trọng ảnh hưởng của Mỹ và phương Tây.

Tuy nhiên, sự gắn kết này đang vận hành theo cấu trúc mới: Trung Quốc đóng vai trò trung tâm kinh tế và tài chính, còn Nga trở thành đối tác chiến lược về tài nguyên, quốc phòng và địa chính trị.

Bắc Kinh tận dụng thời cơ để khẳng định vị thế toàn cầu

Một trong những chi tiết được giới quan sát chú ý là cách Trung Quốc tổ chức nghi thức tiếp đón ông Putin gần tương đương với chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó.

Hai nhà lãnh đạo đều được đón bằng thảm đỏ, nghi thức 21 phát đại bác và lễ đón cấp cao tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh.

Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở thành phần đoàn tháp tùng. Nếu ông Trump đi cùng hàng chục lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ lớn như Apple, Tesla hay Nvidia, thì đoàn Nga chủ yếu gồm quan chức chính phủ và lãnh đạo các doanh nghiệp năng lượng nhà nước.

Điều này phản ánh thực tế rằng Trung Quốc hiện xem Mỹ là đối tác kinh tế công nghệ quan trọng, còn Nga là đối tác chiến lược an ninh và năng lượng.

Giới phân tích cho rằng ông Tập Cận Bình đang tận dụng các chuyến thăm liên tiếp của lãnh đạo Mỹ và Nga để củng cố hình ảnh Trung Quốc như một trung tâm quyền lực toàn cầu mới.

Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung tiếp tục kéo dài, Bắc Kinh dường như muốn duy trì đồng thời hai mục tiêu: giữ liên minh chiến lược với Moscow nhưng không để quan hệ đó phá hỏng hoàn toàn khả năng đối thoại với Washington.

Đó cũng là lý do Trung Quốc duy trì thế cân bằng rất thận trọng với Nga, vừa hỗ trợ về kinh tế và ngoại giao, vừa tránh rơi vào trạng thái phụ thuộc lẫn nhau quá sâu.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng