Thành phố thông minh và nhà máy thông minh hình thành trục hạ tầng công nghệ chiến lược của tương lai

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa trên năng lực làm chủ dữ liệu, hạ tầng số và công nghệ lõi, mô hình thành phố thông minh và nhà máy thông minh đang trở thành nền tảng quan trọng để kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Nếu như thành phố thông minh là không gian tích hợp dữ liệu và công nghệ nhằm tối ưu hóa quản trị đô thị, sử dụng hiệu quả tài nguyên, nâng cao chất lượng sống của người dân và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, thì nhà máy thông minh chính là hạt nhân của nền sản xuất thế hệ mới, tích hợp toàn diện trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật (IoT), tự động hóa và công nghệ bản sao số (Digital Twin) để nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Xu thế này đang định hình lại cấu trúc phát triển của nhiều quốc gia và đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam trong việc chủ động xây dựng hạ tầng số, phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao và từng bước làm chủ các nền tảng công nghệ chiến lược.

Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), phát biểu tại Diễn đàn.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia nhấn mạnh rằng đô thị thông minh và nhà máy thông minh không còn là những mô hình mang tính thử nghiệm, mà đang trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế số và kinh tế xanh. Theo ông, trong giai đoạn phát triển mới, năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia sẽ không chỉ được quyết định bởi quy mô thị trường hay nguồn lực tự nhiên, mà phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng tích hợp dữ liệu, kết nối hạ tầng và làm chủ công nghệ lõi. Ông cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá khi nhiều địa phương đã bắt đầu triển khai các quy hoạch đô thị thế hệ mới, đồng thời nhiều doanh nghiệp công nghệ và công nghiệp trong nước đã từng bước hình thành các tổ hợp sản xuất thông minh ứng dụng AI, Digital Twin và tự động hóa tiên tiến. Ông Võ Xuân Hoài khẳng định, việc phát triển các nền tảng thành phố thông minh và nhà máy thông minh “Make in Vietnam” sẽ không chỉ góp phần nâng cao năng lực quản trị và năng suất lao động, mà còn tạo nền tảng để Việt Nam thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, nâng cao tính tự chủ công nghệ và xây dựng các ngành công nghiệp chiến lược có sức cạnh tranh toàn cầu.

Tại Diễn đàn, TS. Đào Thị Như, đại diện Cục Phát triển Đô thị, Bộ Xây dựng đã chia sẻ định hướng xây dựng khung chính sách và cơ chế thúc đẩy phát triển đô thị thông minh theo hướng đồng bộ, liên thông dữ liệu và lấy người dân làm trung tâm. Các nội dung tham luận nhấn mạnh yêu cầu phải đổi mới tư duy quy hoạch đô thị từ mô hình quản lý truyền thống sang mô hình quản trị số dựa trên dữ liệu thời gian thực, qua đó nâng cao hiệu quả vận hành hạ tầng, quản lý giao thông, năng lượng, môi trường và dịch vụ công đô thị.

Từ góc độ quốc tế, ông Ricky Tsui, Giám đốc kiêm Trưởng bộ phận Đầu tư và Phát triển Kinh doanh khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tập đoàn Arup, đã chia sẻ kinh nghiệm triển khai các mô hình đô thị thông minh và hạ tầng thông minh tại nhiều quốc gia phát triển. Ông cho rằng trong bối cảnh các đô thị đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn về dân số, môi trường và nhu cầu năng lượng, công nghệ số và dữ liệu thời gian thực sẽ đóng vai trò như “hệ thần kinh trung tâm” của đô thị hiện đại. Theo ông Ricky Tsui, công nghệ bản sao số không chỉ hỗ trợ mô phỏng quy hoạch và vận hành hạ tầng mà còn giúp các thành phố dự báo rủi ro, tối ưu nguồn lực và nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động kinh tế – xã hội và biến đổi khí hậu.

Ông Ricky Tsui, Giám đốc kiêm Trưởng bộ phận Đầu tư và Phát triển Kinh doanh khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tập đoàn Arup, chia sẻ về kinh nghiệm phát triển đô thị thông minh tại nhiề quốc gia.

Diễn đàn cũng ghi nhận nhiều tham luận chuyên sâu từ các tập đoàn công nghệ hàng đầu trong và ngoài nước về các giải pháp công nghệ chiến lược phục vụ quá trình chuyển đổi kép giữa số hóa đô thị và thông minh hóa sản xuất công nghiệp.

Đại diện Tập đoàn Dassault Systèmes đã phân tích vai trò của công nghệ bản sao số trong việc kết nối thế giới vật lý với môi trường số, cho phép mô phỏng toàn bộ vòng đời của đô thị, nhà máy và hạ tầng công nghiệp theo thời gian thực. Theo các chuyên gia của tập đoàn, Digital Twin đang trở thành công nghệ nền tảng của cuộc cách mạng công nghiệp thế hệ mới, giúp giảm chi phí vận hành, tối ưu quy trình sản xuất, tiết kiệm năng lượng và nâng cao khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Phó Chủ tịch & Giám đốc Sản phẩm, FPT IS, Tập đoàn FPT tập trung phân tích bài toán dữ liệu trong phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam hiện nay. Theo FPT, thách thức lớn nhất không nằm ở việc thiếu dữ liệu mà nằm ở tình trạng phân mảnh, thiếu liên thông và chưa hình thành được các nền tảng quản trị dữ liệu thống nhất giữa các lĩnh vực và cơ quan quản lý. Từ thực tiễn triển khai các nền tảng số quy mô lớn, FPT đề xuất mô hình “Bản sao số đô thị” như một công cụ quản trị thế hệ mới, cho phép đồng bộ dữ liệu quy hoạch, giao thông, xây dựng, năng lượng và môi trường nhằm nâng cao hiệu quả điều hành đô thị và hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực.

Trong khi đó, Ông Đoàn Mạnh Hà - Tổng Giám đốc BKAV nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các nền tảng AI và IoT “Make in Vietnam” phục vụ phát triển đô thị thông minh và bảo đảm an ninh công nghệ quốc gia. Với định hướng “Kiến tạo AI City”, BKAV cho rằng các đô thị tương lai sẽ được vận hành trên nền tảng trí tuệ nhân tạo tích hợp sâu với hệ thống cảm biến, dữ liệu hội tụ và hạ tầng kết nối thông minh. Đại diện doanh nghiệp khẳng định Việt Nam hoàn toàn có khả năng làm chủ các công nghệ cốt lõi trong lĩnh vực AI, an ninh mạng và IoT nếu có chiến lược đầu tư dài hạn và hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp. Đồng thời, trong bối cảnh dữ liệu đang trở thành tài sản chiến lược, việc bảo đảm an toàn, an ninh mạng cho các hệ thống hạ tầng trọng yếu sẽ là điều kiện tiên quyết đối với mọi mô hình thành phố thông minh trong tương lai.

Tiếp nối chương trình, phiên tọa đàm chuyên đề với chủ đề “Thúc đẩy chuyển đổi kép: Số hóa đô thị và Thông minh hóa nhà máy” đã quy tụ đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và chuyên gia quốc tế nhằm trao đổi về các giải pháp phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cho các ngành công nghệ chiến lược. Các chuyên gia thống nhất nhận định rằng quá trình xây dựng thành phố thông minh và nhà máy thông minh không chỉ là bài toán công nghệ, mà còn là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển kinh tế – xã hội, trong đó con người, dữ liệu và đổi mới sáng tạo giữ vai trò trung tâm. Các ý kiến cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực, phát triển doanh nghiệp công nghệ và thương mại hóa các giải pháp “Make in Vietnam”, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế để tiếp thu tri thức, công nghệ tiên tiến và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Diễn đàn “Đổi mới sáng tạo trong phát triển thành phố thông minh, nhà máy thông minh tại Việt Nam” không chỉ góp phần thúc đẩy đối thoại chính sách và kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước với quốc tế, mà còn mở ra những định hướng hợp tác mới trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Qua đó, từng bước hình thành nền tảng công nghệ và hạ tầng số vững chắc để Việt Nam phát triển các đô thị hiện đại, nền sản xuất thông minh và các ngành công nghệ chiến lược trong kỷ nguyên phát triển mới.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng