Xây dựng thương hiệu nông sản phát thải thấp: Động lực mới cho nông nghiệp Việt

Vừa qua, tại Hà Nội, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp với Viện Tăng trưởng Xanh Toàn cầu (GGGI) và Ngân hàng Thế giới (World Bank) tổ chức Hội thảo kỹ thuật với chủ đề: “Thúc đẩy xây dựng thương hiệu nông sản phát thải thấp – hướng tới nông nghiệp xanh và giảm phát thải”.

Hội thảo “Thúc đẩy xây dựng thương hiệu nông sản phát thải thấp – hướng tới nông nghiệp xanh và giảm phát thải” được tổ chức nhằm chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và bài học thực tiễn về nông nghiệp xanh, thích ứng biến đổi khí hậu; trao đổi mô hình phát triển nhãn hiệu “Gạo Việt xanh – phát thải thấp”.

Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quang Hiếu phát biểu tại hội thảo.

Bên cạnh đó, hội thảo còn thảo luận về vai trò của tài chính các-bon trong hỗ trợ chuyển đổi sản xuất; tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và các đối tác phát triển.

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, phát triển nông sản phát thải thấp đang trở thành hướng đi tất yếu nhằm giảm khí nhà kính và nâng cao năng lực cạnh tranh. Thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai nhiều chương trình, đề án trọng điểm như: (i) Đề án Đề án “Phát triển bền vững triệu héc-ta lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” (Quyết định số 1490/QĐ-TTg ngày 27/11/2023 của Thủ tướng Chính phủ); (ii) Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050” (Quyết định số 4024/ QĐ-BNNMT ngày 29/9/2025). Mặt khác, khi xu thế tiêu dùng toàn cầu ngày càng ưu tiên các sản phẩm bền vững, minh bạch và có thể truy xuất nguồn gốc, đây không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là cơ hội để tái định vị giá trị nông sản Việt.

Theo các chuyên gia nhận định Việt Nam đang đứng trước “cửa sổ cơ hội” để chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo hướng xanh hơn, giá trị hơn. Trong đó, xây dựng thương hiệu nông sản phát thải thấp được xem là khâu đột phá để kết nối sản xuất với thị trường.

Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quang Hiếu nhận định, chuyển đổi sang nông nghiệp phát thải thấp không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Để quá trình này bền vững, cần gắn chặt sản xuất xanh với giá trị thị trường, trong đó phát triển thương hiệu nông sản phát thải thấp là khâu đột phá.

Từ thực tiễn, các chuyên gia cho rằng, mô hình “Gạo Việt xanh – phát thải thấp” đã bước đầu chứng minh hiệu quả. Quy trình canh tác được chuẩn hóa theo hướng giảm mạnh đầu vào như giống gieo sạ, phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Đồng thời, các kỹ thuật tiên tiến như tưới ướt, khô xen kẽ, quản lý dịch hại tổng hợp và tái sử dụng rơm rạ theo mô hình kinh tế tuần hoàn được áp dụng đồng bộ. Do đó, không chỉ giúp giảm phát thải, các giải pháp này còn góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông dân.

Ông Juhern Kim, Trưởng Đại diện Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI) tại Việt Nam cho rằng thúc đẩy nông nghiệp các-bon thấp không chỉ cần giải pháp kỹ thuật mà còn đòi hỏi các mô hình thiết kế dự án và cơ chế tài chính phù hợp để triển khai ở quy mô lớn. GGGI đang hỗ trợ Việt Nam thông qua nhiều hướng tiếp cận như hỗ trợ kỹ thuật, thí điểm mô hình, thúc đẩy khởi nghiệp công nghệ nông nghiệp và huy động tài chính xanh, đồng thời tạo môi trường thuận lợi để thu hút dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực này.

Ông Juhern Kim, Trưởng đại diện GGGI tại Việt Nam phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Bảo Thắng.

Trong khi đó, TS. Jeong Hakkyun - Viện Kinh tế Nông thôn Hàn Quốc (KREI) chia sẻ, Hàn Quốc có nhiều thành tựu trong phát triển nông nghiệp carbon thấp; giảm phát thải không nên chỉ được nhìn nhận như một nghĩa vụ môi trường, mà cần được xem là cơ hội kinh tế. Việc tối ưu hóa sử dụng nước và phân bón không chỉ giúp giảm khí nhà kính mà còn giảm chi phí sản xuất, qua đó gia tăng giá trị sản phẩm thông qua các chứng nhận xanh.

Tại hội thảo, các chuyên gia cũng cho rằng, cần phải thiết kế chính sách để nông dân nhìn thấy lợi ích cụ thể. Các cơ chế như hỗ trợ tài chính, chi trả theo lượng phát thải giảm hoặc tham gia thị trường tín chỉ carbon sẽ tạo động lực rõ rệt cho quá trình chuyển đổi. Các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh mô hình sản xuất hiệu quả, đáp ứng nhu cầu thị trường và hệ thống đo đạc – báo cáo – thẩm tra (MRV) đáng tin cậy mới là những yếu tố quyết định. Hơn thế, việc xây dựng thương hiệu sẽ tạo nên cầu nối giữa sản xuất xanh và giá trị gia tăng. Tuy nhiên, những rào cản từ quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chi phí đầu tư ban đầu cao và hệ thống MRV chưa hoàn thiện vẫn là thách thức đáng kể, khiến việc tham gia thị trường carbon còn hạn chế.

Khi quy trình sản xuất được chuẩn hóa, chất lượng được bảo đảm và câu chuyện thương hiệu được truyền tải hiệu quả, nông sản Việt hoàn toàn có thể vươn xa trên thị trường quốc tế, không chỉ bằng sản lượng, mà bằng giá trị bền vững. Các kết quả và khuyến nghị từ hội thảo sẽ góp phần hỗ trợ Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc hoàn thiện chính sách và tổ chức triển khai các mô hình nông nghiệp phát thải thấp, hướng tới một nền nông nghiệp xanh, bền vững và có năng lực cạnh tranh cao.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng