Gìn giữ giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu trong đời sống văn hóa người Việt

Bình Minh
07/11/2026 09:28
D

Cuốn sách của tác giả Nguyễn Đạt Tân phân tích quá trình hình thành, hệ thống thần điện và thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu, đồng thời nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể.

Đầu tháng 11/2026, tác giả Nguyễn Đạt Tân, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Thực hành Văn hóa Tín ngưỡng Dân gian, cho ra mắt cuốn sách “Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ trong đời sống văn hóa người Việt”, do Nhà xuất bản Tri Thức ấn hành.

Cuốn sách gồm 200 trang, khổ 14,5 x 20,5 cm chia làm ba phần, bảy chương, tập trung tìm hiểu nguồn gốc, quá trình phát triển, cấu trúc thần điện và các hình thức thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu. Tác phẩm cũng đề cập những vấn đề đặt ra trong công tác bảo tồn di sản trước những biến đổi của đời sống hiện đại.

Từ hình tượng người mẹ đến tín ngưỡng thờ Mẫu

Trong cuốn sách, tác giả Nguyễn Đạt Tân lý giải sự hình thành tín ngưỡng thờ Mẫu từ môi trường sống của cư dân nông nghiệp, nơi con người gắn bó mật thiết với đất đai, nguồn nước, mùa màng và thiên nhiên.

Hình tượng người mẹ trong đời sống gia đình truyền thống. Người mẹ gắn với sự sinh thành, nuôi dưỡng và che chở. Những tình cảm gần gũi ấy, cùng với quan niệm về các lực lượng tự nhiên, góp phần hình thành những biểu tượng thiêng trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Gìn giữ giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu trong đời sống văn hóa người Việt
Cuốn sách “Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ trong đời sống văn hóa người Việt” của tác giả Nguyễn Đạt Tân.

Tín ngưỡng thờ Mẫu không xuất hiện từ một nguồn gốc riêng lẻ. Cuốn sách tìm hiểu quá trình phát triển từ những hình thức thờ nữ thần ở các địa phương, qua nhiều lớp giao lưu, tiếp biến văn hóa để từng bước hình thành hệ thống thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ.

Trong hệ thống ấy, Tam phủ gồm Thiên phủ, Địa phủ và Thoải phủ, gắn với ba miền trời, đất, nước. Tứ phủ có thêm Nhạc phủ, gắn với núi rừng. Cách phân chia này phản ánh quan niệm của người Việt về thế giới tự nhiên, đồng thời cho thấy mối liên hệ giữa đời sống tín ngưỡng với môi trường sinh tồn của cư dân nông nghiệp.

Tác giả cũng đi sâu tìm hiểu hình tượng Thánh Mẫu và các hàng thần trong thần điện. Mỗi hình tượng có vị trí trong một hệ thống biểu tượng được hình thành, bồi đắp qua thời gian. Đằng sau những câu chuyện dân gian và hình thức thờ phụng là cách cộng đồng gửi gắm niềm tin, mong ước về cuộc sống bình an, no đủ.

Từ cấu trúc thần điện, cuốn sách mở rộng sang những giá trị gắn với đời sống gia đình và cộng đồng. Tín ngưỡng thờ Mẫu không chỉ hiện diện trong nghi lễ tại đền, phủ mà còn gắn với đạo lý biết ơn, sự hướng về cội nguồn và những sinh hoạt văn hóa được duy trì qua nhiều thế hệ.

Giữ gìn di sản từ những người thực hành

Một ngôi đền có thể được tu bổ, một lễ hội có thể được khôi phục. Nhưng để những nền nếp tín ngưỡng tiếp tục tồn tại, không thể thiếu những người hiểu, thực hành và gắn bó với chúng. Đây là vấn đề được cuốn sách dành nhiều sự quan tâm khi đi vào đời sống tín ngưỡng thờ Mẫu hiện nay.

Bên cạnh nghi lễ hầu đồng, hát văn, trang phục, âm nhạc và lễ hội, tác giả dành riêng một chương tìm hiểu vai trò của đồng thầy, thanh đồng, cung văn, thủ nhang và cộng đồng thực hành.

Mỗi người đảm nhiệm một công việc khác nhau. Đồng thầy hướng dẫn, truyền lại kinh nghiệm hành lễ; thanh đồng trực tiếp thực hành; cung văn giữ lời ca, làn điệu và nhịp phách; thủ nhang chăm lo hương khói, đồ thờ và không gian đền, phủ.

Công việc của thủ nhang không chỉ gắn với những dịp lễ hội đông người. Đó còn là việc trông nom ban thờ, giữ gìn sự trang nghiêm và duy trì sinh hoạt thường ngày tại nơi thờ tự. Không phải thủ nhang nào cũng thực hành hầu đồng; nhiều người chủ yếu đảm nhiệm việc chăm lo, quản lý không gian tín ngưỡng.

Với cung văn, mỗi bản văn chầu không chỉ phục vụ một nghi lễ. Qua lời ca và làn điệu còn có những câu chuyện về thần điện, nhân vật lịch sử, truyền thuyết và địa danh được lưu giữ trong ký ức cộng đồng. Việc truyền dạy hát văn vì thế cũng là một cách gìn giữ tri thức dân gian.

Cuốn sách đề cập những trường hợp bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu gắn với vai trò của người thực hành. Qua đó, tác giả đặt sự quan tâm vào kinh nghiệm, cách ứng xử và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng, thay vì chỉ nhìn vào quy mô nghi lễ hay sự nổi tiếng.

Sự tiếp nối của tín ngưỡng không đơn thuần nằm ở việc thực hiện đúng trình tự hành lễ. Cùng với nghi lễ còn có những quy ước ứng xử, cách tổ chức sinh hoạt và kinh nghiệm được truyền lại từ người đi trước. Những điều ấy góp phần giữ cho hoạt động tín ngưỡng có nền nếp và gắn bó với đời sống cộng đồng.

Từ thực tế này, cuốn sách đề cập những thay đổi của tín ngưỡng thờ Mẫu trong xã hội hiện đại. Sự phát triển của du lịch, truyền thông và các hoạt động kinh tế tạo thêm điều kiện để nhiều người tiếp cận di sản, nhưng cũng đặt ra nguy cơ thương mại hóa, phô trương hình thức và lợi dụng niềm tin để vụ lợi.

Theo hướng tiếp cận của tác giả Nguyễn Đạt Tân, cần phân biệt những giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ với các biểu hiện làm sai lệch ý nghĩa của tín ngưỡng. Tôn trọng niềm tin không đồng nghĩa với việc chấp nhận mọi hình thức thực hành. Ngược lại, những hiện tượng tiêu cực cũng không thể đại diện cho toàn bộ đời sống tín ngưỡng thờ Mẫu.

Trong công tác bảo tồn, bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý và giới nghiên cứu, vai trò của cộng đồng được đặt ở vị trí quan trọng. Chính những người gắn bó với đền, phủ và các sinh hoạt tín ngưỡng hằng ngày là lực lượng trực tiếp giữ gìn nền nếp, truyền lại kinh nghiệm và giúp thế hệ sau hiểu hơn về di sản.

Từ câu chuyện hình thành tín ngưỡng đến những biến đổi trong đời sống hiện đại, cuốn chuyên khảo của tác giả Nguyễn Đạt Tân đặt ra một vấn đề đáng suy nghĩ: gìn giữ tín ngưỡng thờ Mẫu không chỉ là bảo vệ những ngôi đền, phủ hay duy trì các nghi lễ, mà còn là giữ những lời ca, nền nếp và tri thức văn hóa đang được trao truyền trong cộng đồng.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng

Bình luận

Tối thiểu 10 chữ Tiếng việt có dấu Không chứa liên kết

Gửi bình luận

Tin cùng chuyên mục

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất lấy khoa học công nghệ làm động lực mới cho hợp tác ASEAN - Hàn Quốc

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất lấy khoa học công nghệ làm động lực mới cho hợp tác ASEAN - Hàn Quốc

Chủ tịch Quốc hội: Trường Đại học Mỏ - Địa chất cần tập trung nghiên cứu các lĩnh vực then chốt

Chủ tịch Quốc hội: Trường Đại học Mỏ - Địa chất cần tập trung nghiên cứu các lĩnh vực then chốt

Chính phủ chấp nhận rủi ro khi đầu tư công nghệ chiến lược

Chính phủ chấp nhận rủi ro khi đầu tư công nghệ chiến lược

4 điểm nghẽn làm chậm giải ngân ngân sách khoa học công nghệ

4 điểm nghẽn làm chậm giải ngân ngân sách khoa học công nghệ

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Diễn đàn Công tư về hợp tác kinh tế và khoa học-công nghệ Việt Nam-Nhật Bản

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Diễn đàn Công tư về hợp tác kinh tế và khoa học-công nghệ Việt Nam-Nhật Bản

Chính phủ ban hành 34 nghị quyết công bố diện tích 3.321 đơn vị hành chính cấp xã

Chính phủ ban hành 34 nghị quyết công bố diện tích 3.321 đơn vị hành chính cấp xã

Thượng tôn Hiến pháp và pháp luật - động lực kiến tạo phát triển đất nước

Thượng tôn Hiến pháp và pháp luật - động lực kiến tạo phát triển đất nước

Bộ Chính trị kết luận về Quy hoạch tổng thể TP. HCM tầm nhìn 100 năm

Bộ Chính trị kết luận về Quy hoạch tổng thể TP. HCM tầm nhìn 100 năm

Diễn đàn 3DEXPERIENCE Vietnam 2026 nêu cao vai trò của AI trong nền kinh tế sáng tạo

Diễn đàn 3DEXPERIENCE Vietnam 2026 nêu cao vai trò của AI trong nền kinh tế sáng tạo

Bảo đảm an ninh dữ liệu, siết quy định chuyển và xử lý dữ liệu xuyên biên giới

Bảo đảm an ninh dữ liệu, siết quy định chuyển và xử lý dữ liệu xuyên biên giới

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Chuyển tư duy phát triển dịch vụ logistics sang xây dựng năng lực logistics quốc gia

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Chuyển tư duy phát triển dịch vụ logistics sang xây dựng năng lực logistics quốc gia

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì hội nghị thúc đẩy khoa học công nghệ nông nghiệp phía Nam

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì hội nghị thúc đẩy khoa học công nghệ nông nghiệp phía Nam

Tin mới cập nhật

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đồng hành cùng nông dân trong phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đồng hành cùng nông dân trong phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn

Microchip mua lại Hailo để tăng tốc cuộc đua AI tại biên

Microchip mua lại Hailo để tăng tốc cuộc đua AI tại biên

Xiaomi ra mắt loạt thiết bị đeo mới tại Việt Nam

Xiaomi ra mắt loạt thiết bị đeo mới tại Việt Nam

Bộ đôi smartphone cao cấp mới nhà Xiaomi có gì?

Bộ đôi smartphone cao cấp mới nhà Xiaomi có gì?

Trường Tiểu học và THCS Lý Thường Kiệt tổ chức Ngày hội Văn hóa Việt Nam

Trường Tiểu học và THCS Lý Thường Kiệt tổ chức Ngày hội Văn hóa Việt Nam

Xiaomi chính thức đưa sản phẩm gia dụng cao cấp ra thị trường

Xiaomi chính thức đưa sản phẩm gia dụng cao cấp ra thị trường

Định hướng nào cho tương lai cafe Việt?

Định hướng nào cho tương lai cafe Việt?

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất lấy khoa học công nghệ làm động lực mới cho hợp tác ASEAN - Hàn Quốc

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất lấy khoa học công nghệ làm động lực mới cho hợp tác ASEAN - Hàn Quốc

Kính thông minh tích hợp AI khiến Hàn Quốc siết chặt thi đại học

Kính thông minh tích hợp AI khiến Hàn Quốc siết chặt thi đại học

Honda CR-V thế hệ mới ra mắt năm 2027, chỉ còn hệ truyền động hybrid

Honda CR-V thế hệ mới ra mắt năm 2027, chỉ còn hệ truyền động hybrid

Ngành xây dựng xác định 6 nhiệm vụ trọng tâm để tạo đột phá bằng khoa học công nghệ

Ngành xây dựng xác định 6 nhiệm vụ trọng tâm để tạo đột phá bằng khoa học công nghệ

UNIQLO khởi động Tuần Lễ Cảm Ơn cùng nhiều hoạt động ý nghĩa

UNIQLO khởi động Tuần Lễ Cảm Ơn cùng nhiều hoạt động ý nghĩa

Tin đọc nhiều

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất lấy khoa học công nghệ làm động lực mới cho hợp tác ASEAN - Hàn Quốc

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất lấy khoa học công nghệ làm động lực mới cho hợp tác ASEAN - Hàn Quốc

Chủ tịch Quốc hội: Trường Đại học Mỏ - Địa chất cần tập trung nghiên cứu các lĩnh vực then chốt

Chủ tịch Quốc hội: Trường Đại học Mỏ - Địa chất cần tập trung nghiên cứu các lĩnh vực then chốt

Thành phố thông minh và nhà máy thông minh hình thành trục hạ tầng công nghệ chiến lược của tương lai

Thành phố thông minh và nhà máy thông minh hình thành trục hạ tầng công nghệ chiến lược của tương lai

Thông tin không khí lạnh tràn về, miền Bắc rét là không chính xác

Thông tin không khí lạnh tràn về, miền Bắc rét là không chính xác

Việt Nam triển khai mô hình một cổng dịch vụ công toàn quốc từ 1/7

Việt Nam triển khai mô hình một cổng dịch vụ công toàn quốc từ 1/7

CĐS quốc gia gắn kết chặt chẽ với xây dựng, phát triển chính phủ số

CĐS quốc gia gắn kết chặt chẽ với xây dựng, phát triển chính phủ số

Bắc Ninh nỗ lực CĐS, ứng dụng CNTT phát triển kinh tế số

Bắc Ninh nỗ lực CĐS, ứng dụng CNTT phát triển kinh tế số

Chuyển đổi số là Chuyển từ công nghệ thông tin sang Công nghệ thông tin +

Chuyển đổi số là Chuyển từ công nghệ thông tin sang Công nghệ thông tin +

Việt Nam sẽ nằm trong nhóm 70 nước hàng đầu về xây dựng Chính phủ điện tử

Việt Nam sẽ nằm trong nhóm 70 nước hàng đầu về xây dựng Chính phủ điện tử

VieON với nội dung giải trí trực tuyến chất lượng cao và chiến lược thanh toán không dùng tiền mặt

VieON với nội dung giải trí trực tuyến chất lượng cao và chiến lược thanh toán không dùng tiền mặt

Video xem nhiều

Giới thiệu chương trình bình chọn “Xe của năm 2022"

Giới thiệu chương trình bình chọn “Xe của năm 2022"

Isuzu Mu-X 2021 hoàn toàn mới: Thiết kế hiện đại và đầy công nghệ

Isuzu Mu-X 2021 hoàn toàn mới: Thiết kế hiện đại và đầy công nghệ

Thông điệp lan tỏa mùa dịch COVID-19

Thông điệp lan tỏa mùa dịch COVID-19

Clip: Khuyến cáo đối với người lao động, người làm việc, người bán hàng tại khu dịch vụ trong dịch Covid-19

Clip: Khuyến cáo đối với người lao động, người làm việc, người bán hàng tại khu dịch vụ trong dịch Covid-19

Cỗ xe lai phản lực tăng tốc từ 0 - 1010 km/h trong 50 giây tham vọng phá kỷ lục thế giới

Cỗ xe lai phản lực tăng tốc từ 0 - 1010 km/h trong 50 giây tham vọng phá kỷ lục thế giới

“Rắn tiên tri” dự đoán đội tuyển Việt Nam thắng Thái Lan

“Rắn tiên tri” dự đoán đội tuyển Việt Nam thắng Thái Lan

Xe máy điện VinFast được CNN chọn là 1 trong 5 biểu tượng mới của Hà Nội

Xe máy điện VinFast được CNN chọn là 1 trong 5 biểu tượng mới của Hà Nội

Làm thế nào để nâng cao tương tác giữa loa và phòng nghe hiệu quả

Làm thế nào để nâng cao tương tác giữa loa và phòng nghe hiệu quả

Sếp nhà bán lẻ làm lộ ngày bán iPhone 11

Sếp nhà bán lẻ làm lộ ngày bán iPhone 11

Chiếc điều hòa cá nhân này của Sony là tất cả những gì bạn cần để sống sót qua mùa hè nóng nực

Chiếc điều hòa cá nhân này của Sony là tất cả những gì bạn cần để sống sót qua mùa hè nóng nực

Những gì bạn muốn biết về 5G

Những gì bạn muốn biết về 5G

5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?

5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?

Bàn về tầm nhìn và các trụ cột của công nghệ thông tin di động 6G
04/03/2022
Chip xử lý A15 Bionic của Apple có gì mới
15/09/2021
Sex Education mùa 3 được Netflix công chiếu vào 17/9
14/09/2021
iPhone 13 không thay đổi nhiều về ngoại hình, camera được nâng cấp mạnh
13/09/2021
Cách xem trực tiếp sự kiện ra mắt iPhone 13 và Apple Watch 7
10/09/2021
VNEID của Bộ Công an khác các ứng dụng đang được vận hành?
10/09/2021
'Cái tôi' thời 4.0 và tính hai mặt của mạng xã hội
04/09/2021
'Muôn màu' cảm xúc của trẻ trong ngày khai giảng online
24/08/2021
Chủ tịch Chu Ngọc Anh giải toả 'ách tắc' về Giấy đi đường cho người dân Thủ đô
10/08/2021
Hàng loạt Macbook M1 tự dưng vỡ màn hình, Apple có đồng ý bảo hành?
02/08/2021
6 bộ phim hay nhất để xem trên VieON
29/01/2021
Bắc Ninh: Không ký kết triển khai dự án Owifi 5G với CSE Singapore
27/06/2020
Bị World Bank cấm dự thầu 7 năm, công ty Sao Bắc Đẩu thừa nhận sai sót
27/06/2020
Wefinex - Mô hình hoạt động đa cấp "đội lốt" đầu tài chính trên mạng internet
10/06/2020
Khai trừ MISA khỏi Câu lạc bộ Chữ ký số và Giao dịch điện tử Việt Nam
27/05/2020
Chuyển đổi số - Nên hiểu như thế nào cho đúng
25/05/2020
Chống thất thu thuế là thách thức lớn đối với nền kinh tế số
29/04/2020
Cách chuyển tập tin sang máy tính mới
10/11/2019
VNPT, MobiFone, VTC sẽ hoàn thành cổ phần hóa trước năm 2021
20/08/2019
5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?
26/07/2019
Nhận diện hành vi lừa đảo trên không gian mạng
25/07/2019
Truyền hình OTT - Hướng đi mới của các “nhà Đài”
24/07/2019