Sở Y tế TP.HCM: Khi số hóa chưa theo kịp yêu cầu thanh tra

Cần chấn chỉnh những hạn chế trong công tác thanh tra, tiếp công dân tại Sở Y tế TP HCM. Ảnh: TH.

Số liệu chỉ rõ khoảng cách giữa cam kết và thực thi

Kết luận thanh tra bao quát giai đoạn từ ngày 1/1/2024 đến 30/6/2025, thời điểm Sở Y tế TP.HCM vừa hoàn thành sáp nhập với Sở Y tế tỉnh Bình Dương và Sở Y tế tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, hình thành cơ cấu tổ chức với ba trụ sở làm việc trải rộng trên địa bàn mở rộng. Trong giai đoạn này, Thanh tra Sở thực hiện tổng cộng 8 cuộc thanh tra, phân bổ cho cả ba đơn vị tiền thân.

Thanh tra TP.HCM xác định 2 trong 8 cuộc thanh tra không có chỉ đạo của người ra quyết định về việc xây dựng dự thảo kết luận theo đúng yêu cầu của Luật Thanh tra năm 2022. Tỷ lệ này còn cao hơn ở khâu chia sẻ thông tin nội bộ: 5 trong 8 cuộc không gửi dự thảo kết luận đầy đủ đến các thành viên đoàn thanh tra. Đây không phải lỗi kỹ thuật nhỏ mà là lỗ hổng trong quy trình kiểm soát chất lượng thanh tra, nơi mà chính sự minh bạch nội bộ là điều kiện tiên quyết.

Đáng lo hơn, 4 trong 8 cuộc thanh tra không thực hiện giám sát hoạt động của đoàn thanh tra theo quy định, tức là thiếu một tầng kiểm soát quan trọng trong toàn bộ quy trình. Trách nhiệm của người đứng đầu cũng bộc lộ rõ khi 3 trong 8 cuộc không có văn bản kiến nghị thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp chỉ đạo thực hiện kết luận thanh tra, 3 trong 8 cuộc chưa ban hành văn bản tổ chức thực hiện kết luận.

Con số đáng chú ý nhất là 6 trong 8 cuộc chưa thực hiện đầy đủ việc theo dõi, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra – tỷ lệ cao nhất trong toàn bộ các nhóm thiếu sót được chỉ ra, phản ánh một thực trạng phổ biến trong hành chính công: ra kết luận nhưng thiếu cơ chế theo dõi thực thi đến cùng.

Công khai trên cổng điện tử: Yêu cầu tối thiểu vẫn chưa đạt

Trong bối cảnh TP.HCM đang đẩy mạnh xây dựng chính quyền số và hạ tầng dịch vụ công điện tử, phát hiện về việc công khai kết luận thanh tra mang ý nghĩa đặc biệt đáng suy ngẫm. Kết luận thanh tra chỉ rõ một số cuộc thanh tra chỉ đăng tải kết quả trên mạng nội bộ, chưa công khai trên cổng thông tin điện tử của cơ quan theo đúng quy định.

Yêu cầu công khai kết luận thanh tra trên cổng điện tử không phải quy định mới. Đây là thực hành hành chính cơ bản trong lộ trình số hóa mà nhiều bộ ngành và địa phương đã triển khai nhiều năm nay. Việc Sở Y tế, một cơ quan quản lý lĩnh vực nhạy cảm trực tiếp liên quan đến sức khỏe hàng chục triệu người, vẫn chưa thực hiện đầy đủ bước công khai điện tử này cho thấy khoảng cách thực chất giữa cam kết chuyển đổi số và vận hành hằng ngày.

46 đơn trễ hạn và bài toán quản lý hồ sơ số

Trong công tác tiếp công dân, Sở Y tế tiếp nhận 1.029 đơn thư trong giai đoạn thanh tra, tiếp 396 lượt công dân, trong đó 684 đơn thuộc thẩm quyền giải quyết. Thanh tra TP.HCM xác định 46 đơn xử lý trễ hạn, 30 đơn phân loại chưa đảm bảo, 90 đơn xử lý chưa phù hợp nguyên tắc và 18 đơn chưa thông báo kết quả cho công dân.

Riêng tại Sở Y tế tỉnh Bình Dương cũ, việc phân công người tiếp công dân không phải công chức thuộc Thanh tra Sở mà là công chức thuộc các phòng chuyên môn, điều này được xác định là chưa phù hợp với quy định của Luật Tiếp công dân năm 2013. Đây là thiếu sót về nhân sự quy trình, không phải lỗi vận hành kỹ thuật, nhưng hệ quả thực tế là người dân tiếp xúc với cán bộ không được đào tạo chuyên biệt về nghiệp vụ tiếp công dân.

Nhìn từ góc độ quản lý hồ sơ số, những con số này đặt ra câu hỏi về hiệu quả của hệ thống phần mềm quản lý đơn thư đang vận hành tại đây. Một hệ thống tiếp nhận và xử lý đơn thư được số hóa tốt phải có khả năng cảnh báo tự động khi hồ sơ sắp đến hạn, phân loại sơ bộ theo quy tắc lập trình sẵn và tự động thông báo kết quả cho công dân qua tin nhắn hoặc thư điện tử. Sự tồn tại của 46 đơn trễ hạn là dấu hiệu cho thấy công cụ số chưa được khai thác hết tiềm năng hoặc quy trình vận hành chưa thực sự gắn kết với nền tảng kỹ thuật.

Ủy quyền đối thoại và câu hỏi về trách nhiệm người đứng đầu

Trong công tác giải quyết khiếu nại, năm 2024 không phát sinh vụ việc. Trong 9 tháng đầu năm 2025, Sở Y tế thụ lý 2 đơn khiếu nại. Tuy nhiên, Thanh tra TP.HCM chỉ ra việc Giám đốc Sở ủy quyền cho Phó Giám đốc chủ trì đối thoại trong một vụ việc là chưa đảm bảo đúng quy định của Nghị định số 124/2020/NĐ-CP của Chính phủ. Dù số lượng vụ khiếu nại không lớn, thiếu sót này phản ánh vấn đề về nhận thức trách nhiệm của người đứng đầu trong các tình huống đòi hỏi thẩm quyền trực tiếp.

Phép thử lớn cho năng lực quản trị số

Sáp nhập ba sở y tế từ ba địa phương vốn có hệ thống dữ liệu, quy trình và văn hóa hành chính khác nhau là phép thử lớn cho năng lực quản trị số. Việc tích hợp ba bộ máy vào một thực thể thống nhất đòi hỏi không chỉ ghép người và ghép việc, mà còn chuẩn hóa toàn bộ quy trình nghiệp vụ trên một nền tảng kỹ thuật chung.

Những thiếu sót mà Thanh tra TP.HCM chỉ ra, từ chuyện không gửi dự thảo kết luận đến thành viên đoàn, không công khai trên cổng điện tử, đến 6 trong 8 cuộc thanh tra chưa theo dõi đôn đốc thực thi kết luận và hàng chục đơn thư xử lý sai hoặc trễ hạn, phần lớn là những vấn đề mà một hệ thống quản lý hành chính số hoạt động tốt có thể phòng ngừa hoặc phát hiện sớm.

Thanh tra TP.HCM kiến nghị Giám đốc Sở Y tế tổ chức chấn chỉnh các thiếu sót, đồng thời tăng cường bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ cán bộ trong công tác tiếp công dân, xử lý đơn và giải quyết khiếu nại. Phòng Giám sát, thẩm định và theo dõi sau thanh tra được giao nhiệm vụ theo dõi, kiểm tra việc thực hiện kết luận và báo cáo kết quả theo quy định.

Chuyển đổi số trong hành chính công không kết thúc ở việc mua phần mềm hay lắp đặt hệ thống. Nó đòi hỏi cả một quá trình thay đổi thói quen vận hành, xây dựng kỷ luật dữ liệu và liên tục đo lường kết quả thực tế. Những con số trong kết luận thanh tra tại Sở Y tế TP.HCM nhắc nhở rằng khoảng cách giữa có hệ thống số và dùng hệ thống số hiệu quả vẫn còn rất rộng.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng