Chính sách ưu đãi tiếp sức nghiên cứu công nghệ cao và công nghệ chiến lược

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 260/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành một số điều của Luật Công nghệ cao. Phần trọng tâm của văn bản dành cho các chính sách ưu đãi hỗ trợ tổ chức, cá nhân nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ cao, công nghệ chiến lược. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đúng thời điểm nền kinh tế số Việt Nam tăng tốc làm chủ các công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và tự động hóa.

Hệ thống ưu đãi lần này bám sát định hướng của Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Thay vì dừng lại ở những khuyến khích chung, Nghị định lượng hóa mức hỗ trợ cụ thể cho từng nhóm hoạt động. Ba nhóm được ưu tiên gồm nghiên cứu sáng tạo công nghệ cao và công nghệ lõi, nghiên cứu giải mã làm chủ và cải tiến công nghệ, cùng nghiên cứu ứng dụng thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm trước khi đưa ra thị trường.

Ưu đãi toàn diện cho nghiên cứu và phát triển công nghệ cao

Chính sách ưu đãi phát triển công nghệ chiến lược theo Nghị định 260/2026/NĐ-CP

Với nhóm công nghệ cao thuộc danh mục ưu tiên đầu tư phát triển do Thủ tướng Chính phủ ban hành, Nghị định trao quyền ưu tiên đặt hàng và tài trợ thông qua các quỹ lớn gồm Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia NAFOSTED, Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia NATIF cùng các quỹ của bộ, ngành và địa phương. Nhà nước hỗ trợ tối đa 100% kinh phí cho nhiệm vụ công nghệ cao do Nhà nước đặt hàng hoặc tài trợ. Doanh nghiệp còn được ưu tiên thử nghiệm có kiểm soát với công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới, đồng thời ưu tiên sử dụng dịch vụ tại các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia.

Về thuế, Nghị định miễn thuế nhập khẩu cho máy móc, thiết bị, phụ tùng, vật tư chuyên dùng và tài liệu khoa học phục vụ trực tiếp hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ cao. Các khoản chi phí phát sinh trong kỳ tính thuế liên quan tới nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp áp dụng theo hướng có lợi dựa trên Nghị định số 320/2025/NĐ-CP về thuế thu nhập doanh nghiệp. Chi phí tài trợ và chi cho hoạt động nghiên cứu thực hiện theo Nghị định số 265/2025/NĐ-CP về tài chính và đầu tư trong khoa học công nghệ.

Chính sách nhân lực tạo sức hút rõ rệt với đội ngũ chuyên gia và kỹ sư công nghệ. Cá nhân trực tiếp nghiên cứu và phát triển công nghệ cao được miễn thuế thu nhập cá nhân đối với phần tiền lương, tiền công phát sinh khi thực hiện nhiệm vụ, cùng thu nhập từ quyền tác giả khi kết quả nghiên cứu thương mại hóa. Nhà nước hỗ trợ tối đa 100% kinh phí đào tạo và bồi dưỡng cho nhân sự tham gia các nhiệm vụ công nghệ cao thông qua các quỹ hỗ trợ.

Ở khía cạnh sở hữu trí tuệ, Nhà nước hỗ trợ tối đa 100% chi phí tư vấn xây dựng hồ sơ đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong nước và nước ngoài. Chi phí đầu tư hình thành và phát triển hạ tầng công nghệ phục vụ nhiệm vụ cấp thiết được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp. Đáng chú ý, doanh nghiệp nghiên cứu công nghệ cao nhận hỗ trợ lãi suất vay bằng 70% lãi suất theo hợp đồng tín dụng đã ký nhưng không quá 8%/năm, với thời hạn hỗ trợ tối đa 5 năm.

Công nghệ chiến lược nhận hỗ trợ ở mức cao nhất

Nhóm công nghệ chiến lược thuộc danh mục do Thủ tướng Chính phủ ban hành nhận mức hỗ trợ cao hơn hẳn, phản ánh vai trò then chốt với phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng và an ninh. Bên cạnh phần ưu đãi tương tự công nghệ cao về đặt hàng, thử nghiệm có kiểm soát, miễn thuế nhập khẩu và miễn thuế thu nhập cá nhân cho người trực tiếp nghiên cứu, Nghị định bổ sung nhiều cơ chế riêng nhằm rút ngắn quãng đường từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp thẩm định nhanh nội dung đơn đăng ký sáng chế và nhãn hiệu cho hàng hóa sản xuất theo sáng chế thuộc danh mục công nghệ chiến lược. Nhà nước hỗ trợ một lần tối đa 100% chi phí kiểm định, thử nghiệm và chứng nhận trong nước, đồng thời hỗ trợ tối đa 70% chi phí kiểm định và chứng nhận tại nước ngoài cho sản phẩm phục vụ xuất khẩu. Thủ tục xây dựng, thẩm định và công bố tiêu chuẩn quốc gia cho sản phẩm chiến lược áp dụng trình tự rút gọn.

Điểm mới thu hút doanh nghiệp nằm ở cơ chế thương mại hóa sản phẩm. Nhà nước ưu tiên hỗ trợ đưa sản phẩm, dịch vụ công nghệ chiến lược ra thị trường thông qua phiếu hỗ trợ tài chính, còn gọi là voucher, theo Nghị định số 268/2025/NĐ-CP. Cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước phải dành một phần kinh phí từ ngân sách và nguồn thu hợp pháp để mua sắm, sử dụng sản phẩm công nghệ chiến lược theo hình thức đặt hàng, tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm nội địa.

Ưu đãi lãi suất vay dành cho công nghệ chiến lược ở mức cao nhất trong Nghị định. Doanh nghiệp nhận hỗ trợ lãi suất bằng 100% lãi suất theo hợp đồng tín dụng đã ký nhưng không quá 10%/năm, với thời hạn tối đa 5 năm. So với mức 70% và trần 8%/năm áp dụng cho công nghệ cao, cơ chế dành cho công nghệ chiến lược mở rộng dư địa tài chính lớn hơn cho những dự án cần vốn đầu tư lớn và thời gian hoàn vốn dài. Các dự án đầu tư trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia dùng chung còn áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn.

Cần định hướng phát triển nghiên cứu khoa học, phát triển và ứng dụng công nghệ mà Việt Nam có thế mạnh.

Động lực mới cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Với cộng đồng doanh nghiệp công nghệ, chuỗi ưu đãi trải từ thuế, nhân lực, sở hữu trí tuệ tới lãi suất và đầu ra sản phẩm tạo thành một hệ thống hỗ trợ khép kín theo suốt vòng đời của một sản phẩm công nghệ. Doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo hay công nghệ số có thêm nguồn lực để theo đuổi các dự án dài hạn vốn đòi hỏi chi phí nghiên cứu cao và rủi ro thị trường lớn. Cơ chế miễn thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia cũng góp phần giữ chân nhân tài công nghệ trong bối cảnh cạnh tranh nguồn lực chất lượng cao ngày càng gay gắt.

Việc gắn ưu đãi với danh mục công nghệ cao và công nghệ chiến lược do Thủ tướng Chính phủ ban hành giúp nguồn lực tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm thay vì dàn trải. Khi Nghị định số 260/2026/NĐ-CP đi vào cuộc sống từ ngày 1/7/2026, sức hấp dẫn của chính sách sẽ phụ thuộc vào tốc độ vận hành của các quỹ hỗ trợ và sự đồng bộ trong hướng dẫn thực thi tại bộ, ngành và địa phương. Đây là phép thử cho tham vọng đưa Việt Nam tiến sâu vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu và hiện thực hóa mục tiêu tự chủ công nghệ chiến lược.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng