Diện mạo công nghệ và mô hình tòa soạn hội tụ sau 101 năm báo chí

Trải qua 101 năm kể từ ngày tờ Thanh Niên ra đời năm 1925, Báo chí Cách mạng Việt Nam đã đi một chặng đường dài về diện mạo công nghệ. Từ những trang báo in trên giấy mộc cho đến giao diện điện tử cập nhật theo thời gian thực, mỗi giai đoạn phát triển đều gắn với một nền tảng kỹ thuật mới của thời đại. Ở thời điểm hiện tại, hạ tầng số và mô hình tòa soạn hội tụ đang định hình lại toàn bộ cách một cơ quan báo chí vận hành.

Sự thay đổi ấy không đơn thuần là việc đưa bài viết lên website. Đằng sau mỗi sản phẩm báo chí số hôm nay là cả một hệ thống máy chủ, nền tảng quản trị nội dung, công cụ phân tích dữ liệu và thiết bị thu phát hiện đại. Chính lớp hạ tầng kỹ thuật ấy quyết định tốc độ, chất lượng và khả năng tiếp cận của thông tin tới hàng triệu độc giả trên cả nước.

Không khí làm việc sôi nổi tại tòa soạn hội tụ Báo Nhân Dân điện tử. Ảnh: Thành Đạt

Mô hình tòa soạn hội tụ là một trong những thay đổi sâu sắc nhất mà công nghệ mang lại cho ngành báo. Thay vì tách biệt giữa báo in, phát thanh, truyền hình và báo điện tử, một tòa soạn hội tụ tổ chức sản xuất tập trung rồi phân phối nội dung trên mọi nền tảng từ một nguồn thống nhất. Cách tổ chức ấy giúp tiết kiệm nguồn lực, rút ngắn thời gian xuất bản và bảo đảm thông tin nhất quán trên các kênh khác nhau.

Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 mà Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 348 năm 2023 vạch ra lộ trình rõ ràng cho mô hình ấy. Theo các chỉ tiêu định hướng, tỷ lệ cơ quan báo chí vận hành theo mô hình tòa soạn hội tụ tăng từ 80% năm 2025 lên toàn bộ vào năm 2030, đi cùng mục tiêu hình thành các cơ quan truyền thông đa phương tiện chủ lực. Bảng dưới đây tóm tắt một số chỉ tiêu chính của chiến lược.

Nhiều tòa soạn trong nước đã đi sớm trên lộ trình ấy. Báo điện tử VietnamPlus của Thông tấn xã Việt Nam là đơn vị báo điện tử đầu tiên trong nước triển khai mô hình tòa soạn hội tụ, theo định hướng báo chí dữ liệu và nội dung đa phương tiện. Báo Kinh tế và Đô thị xây dựng tòa soạn hội tụ tích hợp văn phòng điện tử trên nền lưu trữ đám mây, cho phép xuất bản đồng thời trên báo in, báo điện tử và các nền tảng mạng xã hội.

Từ thực tiễn điều hành, Tổng Biên tập Báo Thanh tra Nguyễn Tuấn Anh nhìn nhận tòa soạn hội tụ là bước chuyển từ cách làm truyền thống sang tổ chức sản xuất thông tin dựa trên dữ liệu và công nghệ, mà theo ông là "con đường không thể đảo ngược". Ông cho biết thay cho quy trình tuyến tính trước đây, mô hình mới giúp một sự kiện sinh ra nhiều sản phẩm như bản tin nhanh, tin video, infographic và phóng sự chuyên đề trong cùng một quy trình điều phối thống nhất.

Nền tảng điện toán đám mây giữ vai trò xương sống cho hạ tầng mới của tòa soạn. Nhờ đám mây, một cơ quan báo chí có thể lưu trữ kho dữ liệu khổng lồ, mở rộng năng lực xử lý vào giờ cao điểm và cho phép phóng viên tác nghiệp từ bất cứ đâu chỉ với một thiết bị kết nối mạng. Mạng truyền dẫn tốc độ cao thế hệ thứ năm bổ sung thêm khả năng truyền hình ảnh và video chất lượng cao ngay từ hiện trường, qua đó rút ngắn độ trễ giữa sự kiện và bản tin.

Một số chỉ tiêu của Chiến lược chuyển đổi số báo chí theo Quyết định số 348 năm 2023. Các con số là mục tiêu định hướng, không phải tỷ lệ thực tế đã đạt.

Trên nền hạ tầng số, sản phẩm báo chí ngày càng giàu tính đa phương tiện. Một tác phẩm tiêu biểu hôm nay có thể kết hợp văn bản, ảnh, đồ họa động, âm thanh và video trong cùng một giao diện cuộn liền mạch. Hình thức trình bày ấy giúp độc giả tiếp nhận thông tin theo nhiều giác quan, hiểu vấn đề sâu hơn và ở lại lâu hơn với nội dung của tờ báo.

Thực tế trong nước cho thấy rõ xu hướng ấy. Báo điện tử VietnamPlus sản xuất các tác phẩm longform, infographic, videographic và báo chí dữ liệu, đồng thời ra mắt tác phẩm tương tác ba chiều đầu tiên của báo chí Việt Nam, với khoảng 26.000 thiết bị cài ứng dụng web để nhận thông báo đẩy. Ở mảng truyền hình, VTV Digital với thương hiệu VTV24 tiên phong đưa thông tin thời sự lên nền tảng số theo hướng tương tác và dễ tiếp cận hơn.

Podcast và nội dung âm thanh đang trở thành mảng phát triển nhanh, đáp ứng thói quen nghe tin trong lúc di chuyển hay làm việc của người dùng hiện đại. Cùng lúc đó, thực tế ảo và thực tế tăng cường mở ra cách kể chuyện nhập vai, cho phép người xem có cảm giác như đang đứng giữa hiện trường sự kiện. Theo dự báo của giới công nghệ, ứng dụng thực tế ảo và thực tế tăng cường trong lĩnh vực truyền thông và giải trí có thể tăng trưởng khoảng 31% mỗi năm trong thời gian tới.

Trí tuệ nhân tạo bổ trợ cho xu hướng đa phương tiện bằng cách tự động chuyển một bài viết thành bản tóm tắt, đoạn âm thanh hoặc video ngắn. Nhờ vậy, cùng một nội dung gốc có thể tiếp cận nhiều nhóm độc giả với thói quen tiêu thụ khác nhau mà không tốn quá nhiều công sức biên tập. Khả năng cá nhân hóa cũng giúp mỗi người dùng nhận được dòng tin phù hợp với mối quan tâm riêng của mình.

Nhà báo Trần Tiến Duẩn - Tổng Biên tập Báo Điện tử VietnamPlus, Thông tấn xã Việt Nam trình bày chuyên đề về tòa soạn hội tụ, đa nền tảng. Ảnh: Minh Sơn

Diện mạo công nghệ của báo chí hiện đại gắn bó mật thiết với sự phát triển của ngành điện tử và viễn thông. Mỗi chiếc điện thoại thông minh, máy tính bảng, máy quay gọn nhẹ hay thiết bị thu âm chuyên dụng đều là thành quả của công nghiệp điện tử, đồng thời là công cụ tác nghiệp hằng ngày của người làm báo. Sự tiến bộ về chip xử lý, cảm biến hình ảnh và pin năng lượng trực tiếp nâng cao chất lượng sản phẩm báo chí số.

Ở phía độc giả, thiết bị đầu cuối cũng quyết định cách người dùng tiếp nhận thông tin. Màn hình độ phân giải cao, loa và tai nghe chất lượng tốt hay kính thực tế ảo đều mở rộng trải nghiệm mà một bản tin có thể mang lại cho công chúng. Vì lẽ đó, sự hợp tác giữa cơ quan báo chí với doanh nghiệp công nghệ điện tử trở thành một yếu tố quan trọng cho quá trình chuyển đổi số của ngành.

Mối liên kết ấy mang ý nghĩa hai chiều và cùng có lợi cho cả hai phía. Báo chí số tạo ra nhu cầu lớn về thiết bị và giải pháp công nghệ, trong khi ngành điện tử cung cấp nền tảng vật chất để tờ báo đổi mới cách kể chuyện. Khi hai lĩnh vực cùng phát triển, độc giả là người hưởng lợi sau cùng nhờ những sản phẩm thông tin ngày càng phong phú và tiện lợi.

Sau 101 năm, Báo chí Cách mạng Việt Nam đang khoác lên mình diện mạo công nghệ chưa từng có, từ tòa soạn hội tụ đến hạ tầng đám mây và nội dung đa phương tiện. Đi cùng hạ tầng ấy là yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu độc giả, để hệ thống vận hành ổn định trước nguy cơ tấn công mạng. Công nghệ mở đường, song giá trị bền vững vẫn nằm ở nội dung trung thực và tinh thần phụng sự bạn đọc.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng