Sửa 4 luật về viễn thông, giao dịch điện tử: Cắt giảm điều kiện, siết quản lý băng tần

Dự án luật được Chính phủ xây dựng trong bối cảnh một số cơ chế về cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và sử dụng hạ tầng viễn thông phục vụ quốc phòng, an ninh đang được thực hiện theo các nghị quyết, nghị định nhưng sẽ hết hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Việc luật hóa các cơ chế đã được thực tiễn kiểm nghiệm được xác định nhằm tạo hành lang pháp lý ổn định, đồng bộ và lâu dài hơn.

Quang cảnh Phiên họp. (Ảnh: quochoi.vn)

Cắt giảm điều kiện kinh doanh, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết dự án luật tập trung vào ba nhóm chính sách lớn: Tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh; Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý Nhà nước; Đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý để sử dụng hiệu quả hạ tầng viễn thông phục vụ quốc phòng, an ninh.

Theo phương án được trình, Chính phủ đã rà soát các điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính trong cả 4 luật. Mục tiêu không chỉ là giảm số lượng điều kiện mà còn thay đổi phương thức quản lý, chuyển những nội dung không còn cần thiết khỏi cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm.

Trong lĩnh vực tần số vô tuyến điện, dự thảo bãi bỏ một số điều kiện cấp giấy phép không còn cần thiết hoặc đã được điều chỉnh ở các quy định khác; đồng thời bãi bỏ quy định về đào tạo vô tuyến điện viên nghiệp dư. Với Luật Viễn thông, một số điều kiện cấp phép được đơn giản hóa, trong đó điều kiện hoạt động đối với dịch vụ đăng ký, duy trì tên miền được đưa ra khỏi nhóm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và chuyển sang cơ chế hậu kiểm.

Đối với Luật Giao dịch điện tử, dự thảo tiếp tục cắt giảm thủ tục liên quan đến giấy phép kinh doanh dịch vụ tin cậy. Đây là nhóm dịch vụ ngày càng gắn với quá trình số hóa giao dịch, nên việc giảm thủ tục không chỉ tác động đến chi phí tuân thủ của doanh nghiệp mà còn hướng tới tạo môi trường thuận lợi hơn cho các mô hình dịch vụ số.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại Phiên họp. (Ảnh: quochoi.vn)

Điểm đáng chú ý là yêu cầu cải cách được đặt song song với yêu cầu không buông lỏng quản lý. Việc bỏ hoặc đơn giản hóa một điều kiện phải đi kèm xác định rõ rủi ro cần kiểm soát, công cụ quản lý thay thế, cơ quan chịu trách nhiệm hậu kiểm, phương thức kiểm tra, dữ liệu phục vụ quản lý và cơ chế xử lý vi phạm.

Đây cũng là hướng tiếp cận xuyên suốt của dự án luật: giảm những rào cản không còn cần thiết nhưng không giảm năng lực quản lý Nhà nước. Chính phủ cho rằng việc cắt giảm điều kiện, thủ tục không tạo khoảng trống pháp lý mà chuyển trọng tâm từ kiểm soát trước khi hoạt động sang giám sát trong quá trình hoạt động.

Cùng với cải cách thủ tục, dự thảo Luật Chuyển giao công nghệ được sửa theo hướng tăng thẩm quyền cho Bộ Khoa học và Công nghệ. Bộ này sẽ chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng, phê duyệt Chương trình quốc gia về phát triển thị trường khoa học và công nghệ; đồng thời xây dựng và ban hành các chương trình, chính sách về nhập khẩu công nghệ, phát triển thị trường khoa học và công nghệ, thúc đẩy chuyển giao, ứng dụng và đổi mới công nghệ.

Việc phân cấp được kỳ vọng rút ngắn quá trình xử lý, tăng tính chủ động của cơ quan quản lý chuyên ngành. Tuy nhiên, đây cũng là nội dung được cơ quan thẩm tra lưu ý phải đi cùng cơ chế kiểm soát, phối hợp và xác định rõ trách nhiệm để tránh phân quyền nhưng thiếu công cụ giám sát.

Băng tần phục vụ quốc phòng, an ninh: Nới thời hạn nhưng tăng kiểm soát

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm tại phiên họp là cơ chế cấp phép sử dụng băng tần trong trường hợp đặc biệt, khi băng tần vừa phục vụ phát triển kinh tế vừa gắn với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Theo dự thảo, thời hạn cấp phép lần đầu được điều chỉnh từ 3 năm lên 5 năm đối với băng tần phục vụ phát triển kinh tế kết hợp với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Chính phủ cho rằng việc điều chỉnh này tạo điều kiện cho doanh nghiệp có thời gian triển khai đề án phù hợp hơn, đồng thời vẫn duy trì cơ chế đánh giá trước khi xem xét tiếp tục sử dụng băng tần.

Đây không phải cơ chế cấp phép không giới hạn. Việc cấp phép phải dựa trên đề án được cấp có thẩm quyền phê duyệt, trong đó xác định cụ thể nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, mục tiêu, yêu cầu và phương án triển khai. Sau giai đoạn ban đầu, kết quả thực hiện đề án sẽ được đánh giá trước khi xem xét việc tiếp tục sử dụng.

Tại phiên thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải đề nghị làm rõ hơn tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng băng tần khi cấp lại giấy phép. Theo cơ quan thẩm tra, bên cạnh cam kết triển khai mạng và chế tài thu hồi giấy phép, cần quy định rõ trình tự, thời điểm thu hồi cũng như phương án tái phân bổ băng tần sau khi thu hồi.

Yêu cầu này có ý nghĩa trực tiếp đối với việc quản lý một nguồn tài nguyên hữu hạn. Khi một doanh nghiệp không còn đáp ứng mục tiêu hoặc không sử dụng hiệu quả băng tần được cấp, cơ chế thu hồi và tái phân bổ cần đủ rõ để tránh tình trạng tài nguyên bị giữ nhưng không được khai thác hiệu quả.

Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải trình bày báo cáo ý kiến về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo luật. (Ảnh: quochoi.vn)

Cùng với quản lý băng tần, dự thảo cũng đặt vấn đề chia sẻ hạ tầng viễn thông phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Chính phủ thống nhất nguyên tắc việc chia sẻ phải bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và yêu cầu quốc phòng, an ninh, đồng thời không làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh bình thường của doanh nghiệp.

Cơ quan thẩm tra đề nghị các quy định liên quan phải làm rõ phạm vi chia sẻ, trình tự thực hiện, nội dung tối thiểu của thỏa thuận, cơ chế bù đắp chi phí, quyền và nghĩa vụ của các bên. Đặc biệt, cần quy định cách xử lý khi các bên không đạt được thỏa thuận và căn cứ từ chối chia sẻ để hạn chế việc áp dụng tùy nghi.

Một vấn đề khác được đặt ra tại phiên họp là việc cấp chứng chỉ vô tuyến điện viên. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị không để nhiều bộ cùng tham gia quy định việc cấp chứng chỉ mà cần nghiên cứu một quy định chung, thống nhất.

Theo ông Phan Chí Hiếu, cách tiếp cận này vừa giảm đầu mối quản lý, vừa phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, hạn chế việc phải ban hành quá nhiều văn bản hướng dẫn chi tiết.

Giải trình, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp thu ý kiến về nhiều đầu mối cấp chứng chỉ vô tuyến điện viên và sẽ nghiên cứu, trao đổi để xây dựng quy định chung, thống nhất trong quản lý.

Với dự kiến Quốc hội xem xét thông qua vào ngày 24/8, dự án luật đang được hoàn thiện theo hướng giải quyết đồng thời hai yêu cầu: Tháo gỡ những quy định không còn phù hợp để tạo không gian phát triển cho doanh nghiệp, nhưng phải thiết lập công cụ quản lý đủ chặt đối với tài nguyên tần số, hạ tầng viễn thông và các lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh.

Nếu được thông qua, việc sửa đổi đồng thời 4 luật sẽ tạo thêm cơ sở pháp lý cho quá trình chuyển đổi từ quản lý nặng về tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu, trách nhiệm và mức độ rủi ro; đồng thời đưa những cơ chế phân cấp, cải cách thủ tục và khai thác hạ tầng viễn thông đã được thực tiễn kiểm nghiệm vào khuôn khổ pháp luật ổn định hơn.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng