Máy dò camera quay lén bỏ sót gần 60% thiết bị nghe lén giấu kín

Nguồn: Unsplash/CC0 Public Domain

Một nghiên cứu vừa công bố của Đại học College London hé lộ khoảng cách lớn giữa quảng cáo và hiệu quả thực tế của máy dò camera quay lén đang bán tràn lan trên thị trường, khi phần lớn người dùng phổ thông không thể đọc hiểu tín hiệu mà thiết bị đưa ra và bỏ lỡ đa số camera, micro giấu kín trong các cuộc thử nghiệm mô phỏng.

Các sàn thương mại điện tử đang rao bán tràn lan máy dò camera quay lén và thiết bị nghe lén, nhưng phần lớn sản phẩm này vẫn quá phức tạp đối với người dùng phổ thông, khiến nhiều người tin rằng mình đã an toàn trong khi rủi ro bị theo dõi trái phép vẫn còn nguyên, đặc biệt với những người từng là nạn nhân bạo lực gia đình. Bốn nhà nghiên cứu Akhil Polamarasetty, Leonie Maria Tanczer, Enrico Costanza và Kevin Chetty thuộc Đại học College London (UCL) đã trình bày phát hiện này tại Hội nghị chuyên đề thường niên lần thứ 22 về quyền riêng tư và bảo mật dễ sử dụng, gọi tắt là SOUPS 2026, diễn ra tại Mỹ vào tháng 8 năm 2026.

Nhóm nghiên cứu dàn dựng nhiều phòng khách mô phỏng đời thực, rồi đưa 34 người tham gia có nền tảng khác nhau vào tìm thiết bị giám sát cài giấu bên trong bằng 19 loại máy dò khác nhau mà thị trường đang bán phổ biến. Kết quả cho thấy nhóm có máy dò hỗ trợ vẫn bỏ sót tới 58,8% thiết bị giám sát, trong khi nhóm chỉ tìm bằng mắt thường bỏ sót đến 66,7%, cho thấy công cụ hỗ trợ chỉ cải thiện độ chính xác ở mức khiêm tốn chứ chưa tạo ra khác biệt lớn như quảng cáo vẫn hứa hẹn.

Thời gian gần đây, thị trường trực tuyến chứng kiến sự xuất hiện ngày càng nhiều thiết bị giám sát ngụy trang tinh vi, bán ra gần như không chịu ràng buộc pháp lý nào. Nhiều nhà sản xuất nhét camera, micro và bộ định vị GPS vào bên trong những vật dụng quen thuộc như đồng hồ để bàn, sạc USB, đầu báo cháy, khung ảnh treo tường hay thú nhồi bông, khiến người dùng khó lòng nhận diện bằng mắt thường.

Người bán thường quảng cáo phần lớn sản phẩm này như công cụ an ninh cá nhân hoặc bảo vệ gia đình, nhưng kẻ xấu vẫn tận dụng được, trong đó kẻ bạo hành thường dùng để bí mật theo dõi bạn đời hoặc người yêu, một hình thức lạm dụng công nghệ thường đi kèm hành vi kiểm soát cưỡng ép, bóc lột tài chính và bạo lực thể xác.

Nhu cầu tự bảo vệ trước làn sóng thiết bị giám sát trái phép kéo theo sự bùng nổ của một thị trường song song chuyên bán máy dò camera quay lén và thiết bị chống nghe lén, thế nhưng phần lớn sản phẩm lại hiển thị kết quả dưới dạng chỉ số cường độ tín hiệu, thuật ngữ kỹ thuật và các phép đo tần số vô tuyến đòi hỏi kiến thức chuyên môn mới hiểu được, khiến người tiêu dùng phổ thông khó lòng diễn giải chính xác.

Ứng dụng dò AirTag vượt trội hơn hẳn máy đo tín hiệu

Trái với phần lớn thiết bị trên thị trường, một nhóm công cụ duy nhất lại cho kết quả vượt trội rõ rệt trong thử nghiệm. Các ứng dụng điện thoại chuyên dò thiết bị định vị Bluetooth, trong đó có AirTag của Apple, chỉ bỏ sót 27,6% thiết bị và không ghi nhận trường hợp báo động giả nào. Thay vì chỉ đưa ra tín hiệu sóng vô tuyến khó hiểu, những ứng dụng này liệt kê cho người dùng danh sách thiết bị có thể nhận diện được, giúp họ hiểu rõ thứ vừa được phát hiện, tự xác minh mức độ đáng ngờ và quyết định bước tiếp theo nên làm gì. Dù thiết bị định vị Bluetooth chỉ là một trong nhiều phương thức giám sát ẩn, đây lại là loại công cụ mà kẻ bạo hành ưa dùng nhất.

Theo nghiên cứu sinh tiến sĩ Akhil Polamarasetty, tác giả chính của nghiên cứu, hiện đang theo học tại Trung tâm Đào tạo Tiến sĩ về An ninh mạng thuộc Khoa Khoa học Máy tính UCL, việc tìm kiếm thiết bị giám sát ẩn vừa là thử thách kỹ thuật vừa gây áp lực tâm lý cho người thực hiện. Ông cho biết các nhà sản xuất phần lớn không thiết kế máy dò trên thị trường hướng tới người dùng phổ thông, khiến nhiều người không hiểu rõ giới hạn của thiết bị nên dễ hiểu sai kết quả đo được. Ông nhấn mạnh rằng khác biệt giữa nhóm công cụ hoạt động tốt nhất và phần còn lại của thị trường không nằm ở khả năng bắt tín hiệu, mà nằm ở việc công cụ có giúp người dùng hiểu được ý nghĩa của tín hiệu đó hay không, bởi vậy tính dễ sử dụng mới là yếu tố quyết định, và nếu sản phẩm hướng tới mục tiêu bảo vệ an toàn cho người dùng thì khâu thiết kế cần xuất phát từ nhu cầu thực sự của người dùng phổ thông.

Cái giá cảm xúc của những công cụ khó hiểu

Ngoài hạn chế về mặt kỹ thuật, nhóm nghiên cứu còn ghi nhận máy dò thiết kế kém gây ra hậu quả tâm lý đáng lo ngại cho người sử dụng. Với những người từng là nạn nhân bạo lực gia đình, vốn thường xuyên sống trong trạng thái cảnh giác cao độ và hoài nghi bản thân, việc bỏ sót thiết bị giám sát khiến họ tiếp tục đối mặt với rủi ro, còn báo động giả lại châm ngòi cho những cơn lo âu không cần thiết.

Khi máy dò báo nhầm một vật dụng bình thường là khả nghi, một số người tham gia rơi vào vòng xoáy lo âu, liên tục lục soát cùng một khu vực mà không tìm ra lời giải thích thỏa đáng. Ngược lại, khi máy dò không phát hiện được thiết bị giám sát thật sự tồn tại trong phòng, nhiều người lại mặc định căn phòng đã an toàn dù thực tế hoàn toàn không phải vậy, tạo ra một cảm giác an toàn giả tạo tiềm ẩn nguy hiểm.

Khung đánh giá mới và lời kêu gọi chặn nguồn cung thiết bị gián điệp

Từ những phát hiện trên, nhóm nghiên cứu xây dựng một khung đánh giá mới dành cho máy dò thiết bị giám sát ẩn, bổ sung thêm các tiêu chí về khả năng sử dụng, mức độ dễ diễn giải kết quả, khả năng hỗ trợ xác minh và yếu tố an toàn cảm xúc, bên cạnh độ chính xác kỹ thuật thuần túy vốn là tiêu chí duy nhất mà giới sản xuất áp dụng trước đây.

Nhóm tác giả cũng đưa ra một loạt khuyến nghị dành cho nhà sản xuất, bao gồm việc cung cấp hướng dẫn sử dụng rõ ràng hơn, trình bày thiết bị mà máy dò tìm thấy theo cách người dùng dễ hiểu, truyền đạt mức độ chắc chắn của kết quả hiệu quả hơn, hỗ trợ khâu xác minh thay vì chỉ dừng lại ở bước phát hiện, và cân nhắc tác động cảm xúc mà thiết kế sản phẩm có thể gây ra cho người dùng.

Dù vậy, nhóm nghiên cứu thừa nhận ngay cả khi áp dụng đầy đủ các khuyến nghị trên, khó có máy dò nào đạt độ chính xác tuyệt đối, và cách duy nhất để ngăn chặn triệt để hình thức lạm dụng công nghệ này là chấm dứt hoàn toàn việc bán các thiết bị gián điệp giấu kín.

Đồng tác giả cấp cao Tiến sĩ Leonie Tanczer, thuộc Khoa Khoa học Máy tính UCL, cho rằng phần lớn công nghệ đều mang tính lưỡng dụng, vừa phục vụ mục đích chính đáng vừa có thể bị lợi dụng, nên doanh nghiệp cần tính đến nguy cơ bị lạm dụng ngay từ khâu thiết kế sản phẩm thay vì chỉ xử lý hậu quả sau khi thiệt hại đã xảy ra. Bà cũng kêu gọi siết chặt giám sát đối với thị trường thiết bị giám sát trái phép đang phát triển nhanh, khi người bán đưa phần lớn thiết bị giám sát siêu nhỏ ra thị trường dưới danh nghĩa sản phẩm an ninh gia đình thông thường, trong khi đặc điểm cốt lõi của chúng lại là khả năng ngụy trang, bởi lý do duy nhất khiến người ta gắn camera vào một chiếc sạc USB hay một chiếc đồng hồ để bàn chính là để không ai biết đến sự tồn tại của nó. Theo bà, những người dễ tổn thương nhất đang phải gánh chịu cái giá của một thị trường tiếp tục bình thường hóa các sản phẩm mà nhà sản xuất thiết kế riêng cho mục đích giám sát trái phép.

Nghiên cứu do Đại học College London (UCL) công bố.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng