Giá dầu leo thang, ngân hàng trung ương toàn cầu đứng trước bài toán lạm phát

Xung đột leo thang ở Trung Đông và nguy cơ gián đoạn thị trường dầu mỏ đã làm gia tăng rủi ro lạm phát. Ảnh: Ông Pierre Wunsch, Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Bỉ, phát biểu trong buổi tiệc chia tay cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Hà Lan (De Nederlandsche Bank NV) Klaas Knot tại trụ sở ngân hàng trung ương ở Amsterdam, Hà Lan.

Giá dầu tăng vọt, thị trường lo ngại kịch bản xấu nhất

Giá dầu Brent đã tăng 1,6% lên 82,76 USD/thùng, duy trì gần mức cao nhất kể từ tháng 1/2025, trong khi dầu WTI của Mỹ lên 75,48 USD/thùng. Theo dữ liệu của LSEG, tính từ đầu năm đến nay, Brent đã tăng 36% còn WTI tăng 32%.

Hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, tuyến huyết mạch của thị trường năng lượng toàn cầu, gần như tê liệt do các mối đe dọa an ninh. Nếu gián đoạn kéo dài, Bank of America cảnh báo giá Brent có thể vượt 100 USD/thùng, còn giá khí đốt châu Âu có thể vượt 60 euro mỗi MWh.

Cú sốc dầu mỏ đang làm dấy lên lo ngại về một vòng xoáy lạm phát mới, đặc biệt trong bối cảnh nhiều nền kinh tế vẫn chưa hoàn toàn kiểm soát được áp lực giá cả hậu đại dịch và căng thẳng thương mại.

Ngân hàng trung ương trong thế tiến thoái lưỡng nan

Các nhà kinh tế của Nomura nhận định xung đột Iran càng củng cố lý do để nhiều ngân hàng trung ương giữ nguyên lãi suất ở thời điểm hiện tại.

Tại châu Âu, Ngân hàng Trung ương châu Âu đang rơi vào “tình thế tiến thoái lưỡng nan thực sự”, theo đánh giá của ING. Khu vực đồng euro phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng, nên cú sốc giá dầu có thể vừa đẩy lạm phát lên cao hơn vừa làm suy yếu tăng trưởng vốn đã chịu áp lực từ thuế quan Mỹ.

Thành viên hội đồng ECB Pierre Wunsch cho biết cơ quan này sẽ không phản ứng vội vàng với biến động năng lượng, song thừa nhận nếu giá tiếp tục leo thang, các mô hình dự báo sẽ phải được điều chỉnh.

Tại Mỹ, cựu Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen cảnh báo xung đột có thể làm gia tăng áp lực lạm phát và khiến Cục Dự trữ Liên bang thêm do dự trong việc cắt giảm lãi suất. Lạm phát Mỹ hiện ở mức 2,4%, cao hơn mục tiêu 2% của Fed, trong khi các chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump được cho là có thể đẩy lạm phát lên tối thiểu 3%.

Châu Á dễ tổn thương nhất

Châu Á được đánh giá là khu vực chịu rủi ro lớn nhất do phụ thuộc vào nguồn cung dầu qua Hormuz. Theo Goldman Sachs, nếu eo biển này đóng cửa sáu tuần và giá dầu tăng từ 70 lên 85 USD/thùng, lạm phát khu vực có thể tăng thêm 0,7 điểm phần trăm. Philippines và Thái Lan được xem là dễ tổn thương nhất, trong khi Trung Quốc chịu tác động “khiêm tốn hơn”.

BMI, đơn vị thuộc Fitch Solutions, ước tính cú sốc có thể làm tăng thêm 7–27 điểm cơ bản vào lạm phát tiêu dùng tại châu Á, với tác động rõ nét tại Thái Lan, Hàn Quốc và Singapore do tỷ trọng năng lượng cao trong rổ tính CPI.

Kịch bản giá dầu tăng 20–30 USD/thùng được xem là ngưỡng rủi ro lớn, khi chỉ số CPI tổng thể có thể tăng gấp đôi hoặc gấp ba, kéo theo các tác động vòng hai như giá thực phẩm và chi phí vận tải tăng cao.

Theo Nomura, Malaysia, nước xuất khẩu năng lượng ròng có thể trở thành “bên hưởng lợi tương đối” và thậm chí phải thắt chặt chính sách. Ngược lại, Philippines có thể tạm dừng kế hoạch cắt giảm lãi suất. Indonesia và Singapore đều tuyên bố theo dõi sát diễn biến thị trường tài chính và sẵn sàng hành động để ổn định tiền tệ.

Bài toán chính sách: Lạm phát hay thâm hụt ngân sách?

Trong ngắn hạn, nhiều chính phủ châu Á được kỳ vọng sẽ sử dụng chính sách tài khóa như tuyến phòng thủ đầu tiên: trợ cấp nhiên liệu, kiểm soát giá, cắt giảm thuế nhập khẩu dầu hoặc giảm thuế tiêu thụ đặc biệt.

Tuy nhiên, theo ông Rob Subbaraman của Nomura, điều này đặt ra lựa chọn khó khăn: chấp nhận lạm phát cao hơn hay thâm hụt ngân sách lớn hơn. Trợ cấp quy mô lớn có thể giúp xoa dịu áp lực giá cả nhưng lại làm suy yếu vị thế tài khóa vốn đã mong manh của nhiều quốc gia.

Trong bối cảnh đó, cú sốc Trung Đông không chỉ là câu chuyện địa chính trị mà còn là phép thử mới đối với khả năng điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa toàn cầu. Khi giá dầu trở thành biến số khó lường, các ngân hàng trung ương buộc phải cân nhắc thận trọng giữa mục tiêu kiềm chế lạm phát và bảo vệ đà phục hồi tăng trưởng, đây là một bài toán chưa có lời giải dễ dàng trong năm 2026.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng