Luật thuế mới từ tháng 7/2026: Ai phải nộp, nộp như thế nào, không nộp bị phạt ra sao?

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 vừa được Quốc hội thông qua hôm 10/12/2025, có hiệu lực từ 01/7/2026. Hộ kinh doanh nhỏ, người bán hàng online, chủ cửa hàng và doanh nghiệp đều cần nắm rõ quy định mới về việc ai phải đăng ký thuế, thủ tục nộp thuế ra sao, mức phạt khi chậm nộp và quyền lợi được hưởng.

Ai phải đăng ký và nộp thuế theo luật mới?

Luật mới quy định rõ các đối tượng phải nộp thuế bao gồm tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh, cá nhân và cá nhân kinh doanh theo quy định của pháp luật về thuế. Cả tổ chức nước ngoài và cá nhân nước ngoài có hoạt động kinh doanh tại Việt Nam hoặc có thu nhập phát sinh tại Việt Nam cũng phải thực hiện nghĩa vụ nộp thuế.

Điều này có nghĩa nếu bạn kinh doanh online, bán hàng qua mạng xã hội, mở cửa hàng nhỏ hay điểm kinh doanh dịch vụ, bạn đều thuộc diện phải đăng ký thuế. Người có thu nhập từ cho thuê nhà, chuyển nhượng bất động sản hay các khoản thu khác cũng nằm trong đối tượng quản lý thuế.

Theo Chương II của Luật, doanh nghiệp và hợp tác xã thực hiện đăng ký thuế cùng lúc với việc đăng ký doanh nghiệp, đăng ký hợp tác xã tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Người dân chỉ đến một địa điểm duy nhất, làm một lần xong tất cả thủ tục.

Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đăng ký thuế trực tiếp với cơ quan thuế. Luật khuyến khích người dân sử dụng dịch vụ thuế điện tử và chứng thư số để làm thủ tục nhanh chóng, tiện lợi ngay tại nhà.

10 hành vi sau bị coi là trốn thuế

Theo Điều 45 của Luật Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, 10 hành vi sau bị coi là trốn thuế:

1. Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của Luật này dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn;

2. Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp;

3. Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hóa, dịch vụ đã bán để khai thuế;

4. Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp; sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm hoặc tăng số tiền thuế được khấu trừ, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp;

5. Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp;

6. Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp theo quy định;

7. Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu;

8. Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích trốn thuế;

9. Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế;

10. Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế.

Ba hành vi bị xử phạt về hành vi vi phạm thủ tục thuế

Theo Điều 45 của Luật Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, Ba hành vi bị xử phạt về hành vi vi phạm thủ tục thuế:

1. Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế

2. Nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế nhưng không phát sinh số tiền thuế phải nộp

3. Nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế có phát sinh số tiền thuế phải nộp và người nộp thuế đã nộp đủ số tiền thuế, tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế hoặc trước thời điểm cơ quan thuế lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế.

Làm thủ tục thuế online?

Hệ thống thông tin quản lý thuế được xây dựng để xử lý tập trung, tích hợp các dịch vụ công trực tuyến. Người nộp thuế có thể tra cứu, xem và sử dụng chứng từ điện tử, yêu cầu tổ chức khấu trừ cấp chứng từ khấu trừ điện tử thông qua hệ thống.

Bạn được hỗ trợ và hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ thuế, cung cấp thông tin và tài liệu để thực hiện nghĩa vụ theo quy định. Mọi quyết định, thông báo và biên bản liên quan đến việc xác định nghĩa vụ thuế đều được gửi điện tử, bạn có thể theo dõi mọi lúc mọi nơi.

Theo Điều 37 của Luật mới liệt kê 17 quyền cơ bản của người nộp thuế. Ngoài việc được hỗ trợ làm thủ tục, bạn còn được ủy quyền cho người khác khai thay và nộp thuế thay theo quy định của pháp luật về thuế, quản lý thuế và hải quan.

Khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, bạn có quyền khiếu nại và khởi kiện quyết định hành chính về thuế. Cơ quan thuế phải giải thích rõ ràng về tính thuế, khoản thu khác và ấn định thuế. Thông tin cá nhân của người nộp thuế được bảo mật nghiêm ngặt theo quy định pháp luật.

Người nộp thuế có tiền thuế nợ quá 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp theo quy định sẽ đối mặt với các biện pháp xử lý. Trường hợp không đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế, nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của Luật, người nộp thuế phải chịu mức phạt theo quy định.

Các hành vi trốn thuế như không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp, sử dụng hóa đơn, chứng từ, tài liệu không phản ảnh đúng bản chất giao dịch sẽ bị xử phạt nghiêm. Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyên khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp theo quy định cũng thuộc diện bị phạt.

Luật quy định rõ các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế. Trường hợp người nộp thuế thuộc diện bị cưỡng chế theo quy định nhưng không phải nộp lệ phí phá sản, tạm ứng chi phí phá sản, cơ quan thuế có quyền áp dụng các biện pháp như trích tiền từ tài khoản, phong tỏa tài khoản của người nợp thuế bị cưỡng chế.

Cơ quan thuế còn có thể thu tiền và tài sản khác của đối tượng bị cưỡng chế, thậm chí khấu trừ một phần tiền lương hoặc thu nhập để đảm bảo thu đủ số tiền thuế phải nộp. Trường hợp người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế cũng bị xử lý tương tự.

Cơ quan thuế áp dụng quản lý rủi ro và ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra thuế, ưu tiên kiểm tra trực tuyến và từ xa trên dữ liệu điện tử. Thời hạn kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế không quá 20 ngày, trường hợp cần thiết có thể gia hạn thêm 01 lần nhưng không quá 20 ngày.

Với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, thời hạn kiểm tra không quá 40 ngày, trường hợp cần thiết gia hạn thêm 01 lần nhưng không quá 40 ngày. Trường hợp cần thu thập, trao đổi thông tin với cơ quan thuế nước ngoài thì thời hạn kiểm tra thuế có thể kéo dài nhưng không quá 02 năm.

Cần chuẩn bị gì trước tháng 7/2026?

Luật số 108/2025/QH15 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Tuy nhiên, quy định tại Điều 13 về việc sử dụng hóa đơn điện tử của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh theo Điều 26 của Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026, sớm hơn 6 tháng.

Nếu bạn đang kinh doanh nhưng chưa đăng ký thuế, hãy chuẩn bị đăng ký ngay để tránh bị xử phạt sau này. Hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh nên tìm hiểu về hóa đơn điện tử vì đây là yêu cầu bắt buộc từ đầu năm 2026.

Các khoản tiền thuế nợ đến hết ngày 30/6/2026 được xử lý theo quy định của Luật mới. Người nộp thuế có nợ thuế cần chủ động thanh toán trước thời hạn này để tránh bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định mới.

Cơ quan thuế cam kết hoàn thành việc ứng dụng toàn bộ các hình thức giao dịch điện tử trong lĩnh vực quản lý thuế trước ngày 01/01/2027. Từ thời điểm đó, mọi thủ tục thuế đều có thể thực hiện online, người dân không cần đến trực tiếp cơ quan thuế nữa.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng