'Hồ sơ Chứng tích chiến tranh 2026': Ứng dụng AI, dữ liệu lưu trữ hỗ trợ tìm kiếm liệt sĩ mất tích

Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026); hưởng ứng Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", vừa qua, tại Hà Nội, Tổ chức "Trái tim người lính" phối hợp với Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Dự án "Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh" (TTU-VWAI) và Câu lạc bộ "Mãi mãi tuổi 20" tổ chức chương trình giới thiệu "Hồ sơ Chứng tích chiến tranh 2026", công bố kết quả hoạt động của dự án TTU-VWAI, ra mắt tự truyện Ký ức tháng Năm và trao tặng chân dung phục dựng 10 nữ Anh hùng liệt sĩ dân quân Lam Hạ.

Bà Nguyễn Thị Tuyết, Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam phát biểu tại sự kiện.

Sự kiện được tổ chức nhằm lan tỏa văn hóa tri ân, kết nối các nguồn lực khoa học, lưu trữ và cộng đồng phục vụ công tác tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh.

Phát biểu khai mạc sự kiện, bà Nguyễn Thị Tuyết, Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam nhấn mạnh, chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ nhưng những mất mát để lại vẫn hiện hữu trong hàng triệu gia đình Việt Nam. Hàng trăm nghìn liệt sĩ vẫn chưa xác định được danh tính, nhiều nhân chứng lịch sử đang dần đi vào cõi vĩnh hằng, trong khi còn rất nhiều câu chuyện về sự hy sinh chưa được kể trọn vẹn.

Theo bà Tuyết, chương trình giới thiệu "Hồ sơ Chứng tích chiến tranh 2026" tiếp nối những nỗ lực của Dự án "Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh". Mỗi hồ sơ được công bố không chỉ là một tài liệu lịch sử mà còn có thể trở thành "chiếc chìa khóa" mở ra hy vọng cho các gia đình liệt sĩ sau nhiều thập kỷ chờ đợi, góp phần kết nối ký ức, đánh thức các nguồn tư liệu lưu trữ và tạo cơ hội để những cuộc đoàn tụ sau chiến tranh trở thành hiện thực.

Bà cũng cho rằng việc trao tặng chân dung phục dựng của 10 nữ Anh hùng liệt sĩ dân quân Lam Hạ là món quà tinh thần dành cho thân nhân các liệt sĩ, đồng thời nhắc nhở thế hệ hôm nay về những con người đã hiến dâng tuổi trẻ cho Tổ quốc. Qua chương trình, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu, cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, cơ quan báo chí và đông đảo nhân dân trong việc chia sẻ tư liệu, kết nối nhân chứng và lan tỏa những giá trị nhân văn của văn hóa tri ân, để ngày càng có thêm nhiều gia đình tìm được thông tin về người thân đã hy sinh vì Tổ quốc.

Hơn 1.500 quân nhân được phát hiện thông tin từ hồ sơ lưu trữ

Tại sự kiện, Dự án "Sáng kiến Tìm kiếm Người Việt Nam mất tích trong Chiến tranh" (TTU-VWAI) đã công bố kết quả hoạt động 6 tháng đầu năm 2026. Đây là chương trình khoa học và nhân đạo do Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ (U.S. Department of War) hỗ trợ, với Đại học Công nghệ Texas (Texas Tech University) giữ vai trò chủ đạo trong nghiên cứu và khai thác tư liệu lưu trữ về Chiến tranh Việt Nam; phối hợp cùng các cơ quan và đối tác tại Hoa Kỳ và Việt Nam.

Dự án tập trung nghiên cứu, phân tích và chia sẻ các nguồn tư liệu lưu trữ nhằm hỗ trợ tìm kiếm thông tin về người Việt Nam mất tích trong chiến tranh, phục vụ công tác xác minh danh tính liệt sĩ, kết nối thân nhân, đồng thời thúc đẩy hợp tác khoa học và các hoạt động nhân đạo, góp phần khắc phục hậu quả chiến tranh và tăng cường hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ.

TTU-VWAI hướng tới việc ứng dụng khoa học lưu trữ, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để khai thác hàng triệu trang tài liệu chiến tranh đang được lưu giữ tại Hoa Kỳ, đặc biệt là hệ thống “Hồ sơ Chứng tích chiến tranh” (Captured Document Exploitation Center - CDEC).

Thông qua việc đối chiếu, phân tích và xác minh dữ liệu, Dự án góp phần cung cấp thêm căn cứ phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính người Việt Nam mất tích trong chiến tranh.

Trong quá trình triển khai, Dự án cũng duy trì sự phối hợp chuyên môn với nhiều tổ chức quốc tế như Mission POW/MIA, Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ – ASEAN, Cơ quan Kiểm kê Tù binh và Người mất tích Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (DPAA), và Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP), đồng thời trao đổi thông tin với các cơ quan chức năng của Việt Nam theo đúng quy định, nhằm phát huy hiệu quả của các nguồn tư liệu lưu trữ phục vụ mục tiêu nhân đạo.

Sau 6 tháng đầu năm 2026, TTU-VWAI đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Nhóm nghiên cứu đã lựa chọn, xử lý và phân tích được trên 200 hồ sơ CDEC tiêu biểu, phát hiện thông tin liên quan đến danh tính của hơn 1.500 quân nhân Việt Nam có tên trong các tài liệu lưu trữ của Hoa Kỳ. Trên cơ sở đó, nhiều thông tin đã được giới thiệu công khai để cộng đồng, các cựu chiến binh và thân nhân gia đình liệt sĩ cùng tham gia xác minh, đối chiếu.

Ngày 16/4/2026, Dự án đã hoàn thành và bàn giao cho Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia) bộ tài liệu nghiên cứu gồm hai tập, với tổng dung lượng trên 600 trang. Trong đó, tập thứ nhất là Báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu các hồ sơ CDEC, tập thứ hai là Danh mục hồ sơ, phụ lục và các dữ liệu liên quan, phục vụ công tác nghiên cứu, xác minh và tìm kiếm liệt sĩ.

Kết nối thân nhân liệt sĩ từ nguồn tư liệu lưu trữ

Theo Đại tá, cựu chiến binh, nhà văn Đặng Vương Hưng, thông qua hoạt động truyền thông, Dự án TTU-VWAI đã kết nối thành công nhiều thân nhân gia đình liệt sĩ và cựu chiến binh với các nguồn tư liệu lưu trữ có giá trị.

Tiêu biểu là việc xác minh và kết nối thông tin liên quan đến các gia đình liệt sĩ Trần Minh Tuyến (Hưng Yên); Huỳnh Văn Hai (Trà Vinh); Nguyễn Bá Đang, Nguyễn Xuân Mạnh (Hải Phòng); Nguyễn Xuân Tài và Nguyễn Đăng Nghĩa (Phú Thọ); Võ Thành Dũng (Vĩnh Long)... TTU-VWAI cũng đã tìm được nhiều cựu chiến binh còn sống sót sau chiến tranh như: Hoàng Hữu Ái (Ninh Bình); Đỗ Anh Đào (Phú Thọ), Trần Huy Tưởng (Thanh Hóa), Lê Mỹ (Hà Nội), cùng nhiều trường hợp khác đang tiếp tục được các thành viên của Dự án phối hợp với cơ quan chức năng xác minh.

Đại tá Đặng Vương Hưng cũng cho biết, hiện nay, theo thông tin chúng tôi nắm được, Trung tâm Lưu trữ Chiến tranh Việt Nam thuộc Đại học Công nghệ Texas đang lưu giữ khoảng 30 triệu trang tài liệu về Việt Nam, trong đó có 2,7 triệu trang liên quan đến bộ đội miền Bắc. Đến nay, khoảng 261.000 hồ sơ đã được số hóa. Mục tiêu của dự án là góp phần xác định và trả lại danh tính cho những người Việt Nam mất tích trong chiến tranh. Trên thực tế, nhiều giấy báo tử chỉ ghi chung là "hy sinh tại mặt trận phía Nam", nhưng thông qua các hồ sơ lưu trữ, có thể xác định rõ đơn vị thu giữ tài liệu, nội dung tài liệu đề cập đến cá nhân nào, từ đó bổ sung nhiều thông tin quan trọng về danh tính liệt sĩ. Bên cạnh đó, dự án còn hỗ trợ trao trả kỷ vật, xác định tọa độ, nơi chôn cất, vị trí mộ chí, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong khuôn khổ "Chiến dịch 500 ngày đêm".

Thời gian gần đây, nhiều thân nhân liệt sĩ đã gửi hồ sơ đề nghị TTU-VWAI hỗ trợ tìm kiếm người thân. Đồng thời, nhiều cựu chiến binh từng chiến đấu tại Lộc Ninh, Bình Dương, Tây Ninh, TP.HCM... cũng chủ động cung cấp thêm ký ức, tài liệu và nhân chứng, góp phần làm sáng tỏ nội dung các hồ sơ CDEC và hỗ trợ các cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trên thực địa.

Bên cạnh công tác nghiên cứu, Dự án còn đẩy mạnh hoạt động truyền thông và gắn kết cộng đồng thông qua việc giới thiệu các hồ sơ tiêu biểu trên báo chí, mạng xã hội và các diễn đàn cựu chiến binh; hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ"; góp phần lan tỏa tinh thần "Văn hóa tri ân", khuyến khích cộng đồng cùng tham gia cung cấp thông tin, kỷ vật, hồi ức và các nguồn tư liệu phục vụ công tác tìm kiếm.

Trao di ảnh "Mãi mãi tuổi 20" cho các gia đình liệt sĩ.

Cũng trong khuôn khổ sự kiện, Đại tá Trương Minh Côn, nguyên Phó Giám đốc Công an tỉnh Hà Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Cựu Công an nhân dân tỉnh Ninh Bình trao tặng Bảo tàng tỉnh Ninh Bình 10 chân dung nữ Anh hùng liệt sĩ Dân quân Lam Hạ.

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, 10 nữ Anh hùng liệt sĩ dân quân Lam Hạ (thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam cũ) là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Ở tuổi đời còn rất trẻ, các chị vừa lao động sản xuất, vừa trực tiếp chiến đấu bảo vệ quê hương, kiên cường bám trận địa phòng không, phối hợp cùng bộ đội đánh trả nhiều đợt tập kích ác liệt của không quân Mỹ. Trong những ngày tháng chiến tranh khốc liệt, các nữ dân quân Lam Hạ đã không quản hiểm nguy, dũng cảm bảo vệ trận địa, cứu chữa đồng đội, giữ vững mạch máu giao thông và góp phần bảo vệ vùng hậu phương chiến lược của miền Bắc. Sự hy sinh anh dũng của 10 cô gái đã trở thành biểu tượng bất diệt về lòng yêu nước, tinh thần quả cảm vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Với những chiến công đặc biệt xuất sắc và sự cống hiến trọn tuổi thanh xuân cho đất nước, các chị đã được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đây là những di ảnh màu đã được nhóm họa sĩ trẻ của “Trái tim người lính” phục dựng và giới thiệu từ năm 2024. Năm nay, nhóm họa sĩ trẻ đã làm lại bằng công nghệ mới, với nền màu trầm cổ điển, chân dung sống động hơn.

Theo yêu cầu của Bảo tàng Ninh Bình, 10 chân dung đã được in phóng khuôn khổ 25cm x 38cm bằng chất liệu formex. Đồng thời, còn gửi kèm các file gốc, chất lượng cao, để Bảo tàng Ninh Bình có thể tự in phóng và tùy chỉnh theo yêu cầu cụ thể.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng