Hà Nội lập kỷ lục tiêu thụ điện và 5 sai lầm dùng điều hòa vừa tốn điện vừa hại sức khỏe

Sáng 27/5/2026, phụ tải điện toàn quốc tiếp tục cao hơn ngày 26/5 khoảng 900 MW. Hà Nội vừa ghi nhận kỷ lục tiêu thụ điện mọi thời đại với 131,76 triệu kWh trong ngày 26/5. Công ty vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia phát khuyến cáo khẩn. Dưới đây là những sai lầm dùng điều hòa phổ biến nhất đang góp phần đẩy hệ thống điện đến giới hạn, và cách sửa không tốn thêm một đồng.

Nhu cầu sử dụng điều hòa tăng mạnh trong đợt nắng nóng cuối tháng 5/2026 khiến tiêu thụ điện tại Hà Nội lập kỷ lục mới.

Những con số từ ngành điện trong đợt nắng nóng cuối tháng 5/2026 liên tục phá vỡ mọi kỷ lục trước đó. Ngày 25/5, công suất cực đại toàn hệ thống điện quốc gia đạt 57.120 MW vào lúc 13 giờ 40, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm 2025. Sản lượng tiêu thụ trong ngày đạt 1,171 tỷ kWh, vượt 5,3% so với mức kỷ lục của năm ngoái. Sang ngày 26/5, chuỗi kỷ lục tiếp tục bị phá. Tại Hà Nội, công suất đỉnh lúc 21 giờ 30 đạt 6.290 MW, tăng gần 5% so với đỉnh năm 2025. Sản lượng tiêu thụ cả ngày 26/5 tại Hà Nội đạt 131,76 triệu kWh, cao nhất trong lịch sử vận hành điện của Thủ đô.

Đến sáng ngày 27/5, theo cập nhật của Công ty vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), phụ tải toàn quốc lúc 10 giờ sáng đã cao hơn ngày 26/5 khoảng 900 MW, tương đương 1,5 lần công suất của một tổ máy nhiệt điện than lớn. Chuyên gia khí tượng nhận định ngày 27/5 có thể là ngày nóng nhất trong hơn một thập kỷ tại Hà Nội, với nền nhiệt từ 40,3 đến 42°C, vượt qua kỷ lục 40,3°C ghi nhận vào tháng 5/2015. Hệ thống điện đang trong trạng thái chịu áp lực lớn từ đầu năm. Cùng ngày, EVN Hà Nội phải phát thông báo chính thức bác bỏ tin đồn cắt điện lan truyền trên mạng xã hội.

Trong bối cảnh đó, NSMO phát đi khuyến cáo dịch chuyển giờ dùng điện và tiết kiệm năng lượng theo Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ. EVNHANOI tiếp tục nhắc lại thông điệp "Hai Bật Ba Tắt" bật điều hòa từ 26°C trở lên kết hợp quạt, bật chế độ Eco; đồng thời tắt thiết bị không sử dụng, không bật đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn và tắt nguồn chờ. Đây không chỉ là khuyến cáo để giảm tải cho lưới điện quốc gia mà còn là giải pháp tiết kiệm chi phí thiết thực cho từng hộ gia đình trong mùa hè dài.

Đặt nhiệt độ quá thấp, tốn điện mà không mát thêm

Phần lớn người dùng đặt điều hòa ở 18 đến 20°C với lý luận trời đang 40°C nên cần lạnh sâu để bù. Đây là hiểu sai về nguyên lý hoạt động của máy. Điều hòa inverter đạt nhiệt độ đặt với tốc độ gần như giống nhau dù đặt 20°C hay 26°C. Khi đã đạt ngưỡng đặt, máy chuyển sang duy trì. Chênh lệch duy nhất là lượng điện tiêu thụ để giữ mức nhiệt thấp hơn so với môi trường bên ngoài.

Mỗi độ C giảm xuống dưới 26°C làm tăng tiêu thụ điện khoảng 8%. Đặt 20°C thay vì 26°C đồng nghĩa tốn thêm gần 50% điện năng mỗi giờ chạy máy. Với giá điện sinh hoạt bậc thang lũy tiến, khi tiêu thụ vượt mức bình thường, từng kWh điện tăng thêm bị tính ở bậc giá cao hơn. Đây là lý do hóa đơn điện mùa hè của nhiều hộ gia đình tăng gần gấp đôi dù thời gian dùng điều hòa chỉ tăng thêm vài giờ mỗi ngày.

Giải pháp đơn giản nhất và cũng là khuyến cáo chính thức của EVNHANOI và EVNNPC đặt 26°C và bật thêm quạt. Quạt điện giúp lưu thông không khí lạnh đều khắp phòng, đẩy hơi nóng lên cao và tạo cảm giác mát tương đương hạ thêm 1 đến 2°C, mà tiêu thụ điện của quạt chỉ bằng 1/20 điều hòa. Đây cũng là cơ sở của khuyến cáo “Hai Bật” từ EVNHANOI.

Bật điều hòa xuyên đêm, bỏ quên vệ sinh màng lọc

Vệ sinh màng lọc định kỳ giúp điều hòa làm lạnh hiệu quả hơn, đồng thời giảm điện năng tiêu thụ trong mùa hè.

Sử dụng tính năng này vừa giúp tiết kiệm điện, vừa cải thiện chất lượng giấc ngủ khi không gian đang được làm lạnh từ mức cao. Sau khi đạt nhiệt độ đặt, máy chuyển duy trì với công suất thấp hơn nhiều. Tuy nhiên, duy trì không gian lạnh sâu liên tục 8 tiếng trong phòng kín khiến độ ẩm phòng giảm xuống dưới 40%, gây khô niêm mạc mũi họng, dễ kích ứng và viêm đường hô hấp. Đây là nguyên nhân phổ biến của chứng khô họng, chảy máu cam và ho khan nhiều người gặp sau những đêm ngủ máy lạnh liên tục.

Cài đặt timer tắt sau 3 giờ là điều chỉnh đơn giản nhất và hiệu quả nhất. Cơ thể đã đi vào giấc ngủ sâu sau 90 phút đến 2 giờ, lúc đó nhiệt độ cảm nhận gần như không ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Nhiều dòng điều hòa thế hệ mới có chế độ ngủ tự động tăng nhiệt 0,5°C sau mỗi giờ, bắt chước dao động nhiệt tự nhiên của cơ thể khi ngủ sâu. Khai thác tính năng này vừa tiết kiệm điện vừa cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Sai lầm thứ ba bộ lọc điều hòa bám bụi chỉ sau 4 đến 6 tuần vận hành liên tục. Màng lọc bẩn làm giảm hiệu suất làm lạnh từ 15 đến 25%, đồng thời tích tụ vi khuẩn, nấm mốc và bụi mịn PM2.5. Mỗi lần bật máy, toàn bộ lượng này được thổi thẳng vào không khí phòng. Với gia đình có trẻ nhỏ hoặc người bị dị ứng, đây là vấn đề sức khỏe thực sự. Việc vệ sinh màng lọc không tốn tiền và mất không đến 10 phút tháo màng lọc, rửa nước sạch, để khô, lắp lại. Thực hiện mỗi 3 đến 4 tuần trong mùa hè. Một thao tác nhỏ nhưng cải thiện cả hiệu quả làm lạnh lẫn chất lượng không khí trong nhà.

Không chắn nhiệt mặt trời, vào phòng lạnh ngay sau khi đi nắng

Trong bối cảnh Hà Nội hôm nay 27/5 có thể chạm 42°C, sai lầm thứ tư đặc biệt đáng chú ý nhiều người bật điều hòa cả ngày mà quên kéo rèm. Kính thông thường không chặn bức xạ nhiệt mặt trời. Ánh nắng chiều hướng tây chiếu qua kính đưa vào phòng lượng nhiệt tương đương tải làm lạnh của toàn bộ căn phòng, buộc điều hòa liên tục chạy hết công suất mà nhiệt độ trong phòng vẫn không đạt mức đặt. Trong điều kiện nắng nóng cực đoan, hiệu ứng này càng trở nên rõ rệt.

Nhiệt độ ngoài trời tại Hà Nội có thời điểm được dự báo chạm ngưỡng 42°C trong đợt nắng nóng diện rộng cuối tháng 5/2026.

Giải pháp không tốn thêm tiền nếu nhà đã có rèm kéo rèm dày trước khi nắng hướng thẳng vào cửa sổ, thường từ 13 đến 17 giờ ở hướng tây và tây nam. Phim cách nhiệt dán kính là đầu tư lâu dài hiệu quả hơn, chi phí từ 500.000 đến 2 triệu đồng mỗi cửa sổ, giảm 40 đến 60% nhiệt lượng bức xạ lọt vào và thu hồi chi phí qua tiền điện tiết kiệm được trong vòng một đến hai mùa hè. EVNNPC cũng khuyến nghị hạn chế nhiệt bức xạ từ bên ngoài là một trong những giải pháp quan trọng giảm tải cục bộ cho lưới điện trong giờ cao điểm chiều.

Sai lầm thứ năm ít được nhắc đến nhưng nguy hiểm nhất với sức khỏe, đặc biệt trong ngày hôm nay khi nhiệt độ ngoài trời có thể chạm 42°C bước thẳng từ nắng vào phòng điều hòa 20°C. Chênh lệch nhiệt độ 20°C xảy ra trong tích tắc khiến mạch máu co đột ngột, tim tăng nhịp bù, huyết áp dao động mạnh. Với người khỏe mạnh, kết quả thường là đau đầu, chóng mặt và cảm giác khó chịu thoáng qua. Với người có bệnh nền tim mạch, huyết áp cao hoặc người cao tuổi, đây là nguy cơ thực và nghiêm trọng. Tình trạng này thường được gọi là sốc nhiệt ngược, cơ chế tương tự sốc nhiệt do nắng nhưng theo chiều ngược lại.

Cách xử lý đúng dừng lại 5 đến 10 phút ở nơi trung gian như hành lang hoặc bóng râm trước khi vào phòng lạnh. Cởi bỏ quần áo ướt mồ hôi, uống nước mát từng ngụm nhỏ để ổn định thân nhiệt. Đặt điều hòa ở mức 26°C thay vì 20°C ngay khi vào phòng, vì sau 42°C bên ngoài thì 26°C bên trong đã là cảm giác mát dễ chịu hoàn toàn.

Chuỗi kỷ lục điện liên tiếp từ ngày 24 đến 27/5/2026 cho thấy áp lực lên hệ thống điện đang đến sớm hơn và mạnh hơn so với những năm trước. Đơn vị điện lực nhận định nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài và bước vào các ngày làm việc trong tuần với nhu cầu điều hòa tại văn phòng cộng hưởng với nhu cầu gia đình, phụ tải điện hoàn toàn có thể tiếp tục lập kỷ lục mới. Sửa 5 sai lầm trên giúp mỗi gia đình tiết kiệm từ 200.000 đến 400.000 đồng tiền điện mỗi tháng hè, tương đương 20 đến 30% hóa đơn điều hòa, đồng thời góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng