IoT: 'Trục xương sống' định hình tương lai giao thông và môi trường đô thị tại Việt Nam

Việc ứng dụng Internet vạn vật (IoT) vào đời sống đô thị tại Việt Nam hiện nay không còn dừng lại ở những thử nghiệm công nghệ đơn thuần, mà đã trở thành công cụ quản lý thiết yếu. Trong bối cảnh các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM đang phải đối mặt với tình trạng ùn tắc giao thông phức tạp và ô nhiễm không khí ở ngưỡng báo động, chính quyền các cấp đã chủ động đẩy mạnh số hóa.

Tối ưu hóa hạ tầng giao thông bằng dữ liệu thời gian thực

Chiến lược ứng dụng IoT vào quản lý giao thông thông minh giai đoạn 2026–2035, được cụ thể hóa qua Quyết định số 2692/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà phê duyệt, đã đặt nền móng cho một hệ thống quản lý tích hợp, an toàn và đồng bộ. Theo lộ trình từ năm 2026 đến 2028, Việt Nam tập trung hoàn thiện hệ thống thu phí điện tử không dừng trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, đồng thời thí điểm Trung tâm điều hành thông minh (IOC) tại ít nhất hai thành phố lớn.

Trung tâm điều hành hệ thống camera AI của Công an Hà Nội. Ảnh: Lao động

Song song đó, mục tiêu hoàn thiện 90% hệ thống văn bản pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, giúp kết nối và chia sẻ dữ liệu liên thông giữa Bộ Xây dựng, Bộ Công an và các địa phương. Tầm nhìn sau năm 2029, hệ thống này sẽ mở rộng ra ít nhất 5 thành phố và 10 tỉnh thành, với hơn một nửa các tuyến đường huyết mạch được lắp đặt cảm biến giám sát và bảo trì hạ tầng.

Điểm đột phá của mô hình này nằm ở tư duy quản lý dựa trên dữ liệu thay vì các kịch bản cố định. Hệ thống camera thông minh và cảm biến tích hợp cho phép các trung tâm điều hành thu thập chi tiết lưu lượng phương tiện và tình trạng vi phạm, từ đó tự động điều chỉnh tín hiệu đèn giao thông theo biến động thực tế. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm thiểu ùn tắc trong giờ cao điểm mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng để xây dựng các mô hình dự báo giao thông dài hạn.

Giám sát môi trường: Nền tảng cho đô thị phát triển bền vững

Cùng với giao thông, IoT đang đóng vai trò "mắt thần" trong việc bảo vệ môi trường đô thị. Hệ thống hàng trăm trạm cảm biến đo chất lượng không khí đã được phủ sóng tại Hà Nội, TP.HCM và nhiều tỉnh thành, cho phép cập nhật liên tục các chỉ số bụi mịn (PM2.5, PM10) cùng các loại khí độc hại như CO, NO₂, SO₂. Toàn bộ dữ liệu được chuẩn hóa theo chỉ số VN_AQI, giúp công khai minh bạch mức độ ô nhiễm và đưa ra cảnh báo sớm cho cộng đồng. Thực tế cho thấy, đã có thời điểm chỉ số AQI tại Hà Nội chạm ngưỡng 243, buộc cơ quan chức năng phải can thiệp bằng cách điều chỉnh sản xuất công nghiệp và thắt chặt kiểm soát phương tiện. Điều này minh chứng cho tính cấp bách của việc sở hữu một hệ thống giám sát chính xác và trực quan.

Không chỉ dừng lại ở chức năng cảnh báo, dữ liệu từ hệ thống IoT còn là "kim chỉ nam" cho công tác hoạch định chính sách. Theo kế hoạch hành động quốc gia, Việt Nam đặt mục tiêu đưa nồng độ bụi mịn PM2.5 về dưới ngưỡng quy chuẩn quốc gia vào năm 2030 và gia tăng đáng kể số ngày có chất lượng không khí tốt. Việc duy trì khung giám sát liên tục giúp các nhà quản lý đánh giá khách quan hiệu quả của các biện pháp cải thiện môi trường, từ đó có những điều chỉnh linh hoạt và sát thực tế.

Sự giao thoa giữa quản lý giao thông thông minh và giám sát môi trường đang hình thành nên một mô hình đô thị bền vững. Tại đó, mọi quyết định điều hành đều được dẫn dắt bởi dữ liệu, hướng tới mục tiêu giải quyết triệt để các thách thức đô thị hóa. Ứng dụng IoT không chỉ là một xu hướng công nghệ mà chính là bước chuyển mình thực tế trong phương thức quản trị, giúp các đô thị Việt Nam trở nên thông minh, linh hoạt và an toàn hơn trước những áp lực của thời đại mới.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng