Việt Nam đứng thứ 5 trong nhóm 6 quốc gia AI hàng đầu Đông Nam Á

Hạ tầng là nền tảng và giá trị kinh doanh là đích đến

Chuyên gia Shashi, đối tác cấp cao phụ trách tư vấn công nghệ tại EY Việt Nam với hơn 20 năm kinh nghiệm tư vấn chuyển đổi số, mở đầu phần chia sẻ tại DCCI Summit 2026 bằng một câu hỏi Việt Nam đang đứng ở đâu trong bản đồ AI Đông Nam Á?

Câu trả lời từ nghiên cứu EY thực hiện năm 2025, Việt Nam là vị trí thứ 5 trong nhóm 6 quốc gia được đo lường theo sáu lĩnh vực khác nhau, gồm Singapore, Malaysia, Thái Lan và các quốc gia cạnh tranh trực tiếp trong khu vực.

Việt Nam đứng thứ 5 AI Đông Nam Á và bài toán hạ tầng để vươn lên top 3 vào năm 2030. Ảnh: Hùng Cường

Đại diện EY Việt Nam lưu ý vấn đề quan trọng trong nghiên cứu không phải là thứ hạng mà là tốc độ thay đổi. Từ năm 2025 đến nay, ba nền tảng quan trọng của Việt Nam đã thay đổi rõ theo cả ba lớp cấu thành năng lực AI của một quốc gia. Lớp hạ tầng đang tăng trưởng với tổng công suất Data Center hiện đạt 104 MW và dự báo vươn lên gần 600 MW vào năm 2030, tức tăng 5,6 lần. Lớp chính sách là một trong những nền tảng mạnh nhất khu vực, với Nghị quyết 57-NQ/TW ban hành tháng 12/2024 và Luật AI chính thức có hiệu lực tháng 3/2026, Việt Nam là quốc gia đầu tiên trong Đông Nam Á có luật riêng về AI. Lớp mô hình đang hình thành với VMLU được thiết lập năm 2024 và khoảng 48 mô hình AI đã xuất hiện, nổi bật là các mô hình từ Zalo và VinBigData.

Với đà phát triển đó, ông Shashi nhận định Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên vị trí thứ 4 vào năm 2027 và đạt mục tiêu top 3 Đông Nam Á vào năm 2030 mà Chính phủ đặt ra, với điều kiện duy trì được đà cải thiện này một cách nhất quán.

Đại diện EY Việt Nam chia sẻ tại DCCI Summit 2026. Ảnh: Hùng Cường

Số liệu mà CEO Viettel IDC Lê Bá Tân dẫn ra tại hội nghị cho thấy thị trường trung tâm dữ liệu toàn cầu sẽ tăng từ 379 tỷ USD hiện tại lên 627 tỷ USD vào cuối thập kỷ, với tốc độ tăng trưởng bình quân 8,8% mỗi năm. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương tăng cao hơn ở mức 9,3%, còn Việt Nam và Đông Nam Á duy trì nhịp tăng 14,2%, tức gấp khoảng một lần rưỡi trung bình toàn cầu. Riêng dịch vụ cho thuê chỗ đặt máy chủ (Colocation) tại Việt Nam còn tăng nhanh hơn nữa, ở mức khoảng 19%.

Đại diện EY Việt Nam cho biết, các nhà đầu tư quốc tế đã bắt đầu hiện diện cụ thể tại Việt Nam, khi G42 và Microsoft đều đã thông báo kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu mới tại Thành phố Hồ Chí Minh với dự kiến khởi công trong giai đoạn 2026–2027, trong khi FPT đã vận hành trung tâm dữ liệu công suất 30 MW và Viettel IDC đang triển khai cụm 22 máy chủ hiệu năng cao với tổng sức mạnh xử lý đạt 1,3 triệu tỷ phép tính mỗi giây, đồng thời đặt mục tiêu xây dựng năm xưởng trí tuệ nhân tạo quy mô lớn tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Khánh Hòa với tổng công suất 350 MW từ nay đến năm 2030.

Những chuyển động trên đang diễn ra trong bối cảnh toàn thế giới có khoảng 11.000 trung tâm dữ liệu, nhưng các trung tâm dữ liệu AI dù chỉ chiếm chưa đến 1% về số lượng đã tiêu thụ xấp xỉ 23% tổng điện năng của toàn hệ thống. Mật độ công suất mỗi rack tăng từ 5–30kW theo thiết kế truyền thống lên 100–150kW khi phục vụ workloads AI, kéo theo hàng loạt yêu cầu mới về hệ thống làm mát, kết nối mạng tốc độ cao từ 400 Gb/s đến 1 Tb/s và mô hình vận hành tự động hóa theo thời gian thực.

85% dự án trí tuệ nhân tạo thất bại vì dữ liệu, không phải vì công nghệ

Sau hơn 20 năm tư vấn tại bảy quốc gia, ông Shashi chỉ thẳng vào điểm nghẽn mà ông gặp lại nhiều nhất ở bất kỳ thị trường nào đó là 85% dự án trí tuệ nhân tạo thất bại hoặc gặp khó khăn không phải vì thiếu công nghệ mà vì dữ liệu chưa sẵn sàng, và 60% dữ liệu nội bộ của doanh nghiệp vẫn nằm im chưa được khai thác dù đã tồn tại từ nhiều năm trước, điều đó cho thấy vị trí thứ 5 của Việt Nam trong bảng xếp hạng trí tuệ nhân tạo khu vực không phản ánh sự thiếu ý chí hay thiếu chính sách mà phản ánh đúng khoảng cách thực sự đang tồn tại về năng lực tổ chức và thực thi bên trong từng doanh nghiệp.

Đại diện EY Việt Nam cho biết, hai khoản chi phí thường xuyên bị bỏ qua nhất trong kế hoạch đầu tư trí tuệ nhân tạo là quản trị thay đổi tổ chức và chuẩn bị dữ liệu, đây cũng chính là hai nguyên nhân hàng đầu khiến các dự án trí tuệ nhân tạo không tạo ra giá trị thực dù công nghệ đã sẵn sàng, và điều đó có nghĩa là thứ đang kìm chân doanh nghiệp Việt Nam trong hành trình leo từ thứ 5 lên thứ 3 không nằm ở phần cứng hay phần mềm mà nằm ngay bên trong cách tổ chức vận hành của chính mình.

AI không dừng ở tự động hóa tác vụ. AI tạo ra cấu trúc doanh thu hoàn toàn mới.

Ông Shashi dẫn ra một ví dụ thực tế từ thị trường Việt Nam để làm rõ luận điểm đó, khi một tổ chức tài chính trong nước đã tăng gấp ba lần tốc độ phê duyệt hồ sơ vay với cùng số lượng nhân sự nhờ ứng dụng trí tuệ nhân tạo, một công ty hàng tiêu dùng nhanh quy mô lớn tại Việt Nam giảm được 13% chi phí chuỗi cung ứng thông qua hệ thống dự báo nhu cầu bằng trí tuệ nhân tạo, một nhà máy sản xuất đưa tỷ lệ dừng máy ngoài kế hoạch về mức bằng không và trong lĩnh vực công nghệ tài chính, tỷ suất hoàn vốn được ghi nhận ở mức 9:1, tức cứ mỗi đồng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo thu về chín đồng giá trị thực tế, một con số đủ để trả lời câu hỏi mà nhiều lãnh đạo doanh nghiệp vẫn còn do dự.

Trong bảng xếp hạng trí tuệ nhân tạo khu vực, Việt Nam cũng nhận ra khi năng lực trí tuệ nhân tạo tăng lên, phạm vi rủi ro an ninh mạng cũng mở rộng theo, và CEO Viettel IDC Lê Bá Tân chia sẻ tại hội nghị tốc độ tấn công mạng có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo đang ngày càng thu hẹp từ 84 phút trung bình vào năm 2022 xuống còn 29 phút vào năm 2025, tức giảm khoảng 40% so với năm 2024, và điều khiến nhiều chuyên gia lo ngại hơn là một số cuộc tấn công chỉ cần 27 giây để hoàn thành, không để lại khoảng thời gian đủ cho bất kỳ phản ứng thủ công nào từ phía con người.

Dự báo đến năm 2027, 17% các cuộc tấn công mạng sẽ có liên quan đến AI và đến năm 2028, hơn 75% nền tảng doanh nghiệp sẽ cần đến các công cụ bảo mật dựa trên AI để phòng thủ. Chi tiêu toàn cầu cho an ninh mạng đã đạt khoảng 240 tỷ USD mỗi năm và tăng trưởng 15% hàng năm. Tại Việt Nam, khoảng 86% doanh nghiệp đã ứng dụng AI để tự động hóa việc ứng phó và điều phối xử lý sự cố an ninh mạng.

Trí tuệ nhân tạo cũng mang lại hiệu quả phòng thủ đo được rõ ràng khi giúp giảm 96% thời gian xử lý sự cố, tăng 22% tốc độ vận hành an ninh và cải thiện 7% độ chính xác trong phát hiện mối đe dọa, và chính những con số đó cho thấy cuộc đua giữa tấn công và phòng thủ trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo là cuộc đua mà cả hai phía đều đang tăng tốc, vì vậy đơn vị nào chậm hơn sẽ thua trước khi kịp nhận ra mình đang bị tấn công.

Biểu đồ dự báo chi tiêu trí tuệ nhân tạo toàn cầu tăng trưởng giai đoạn 2025–2027 với hạ tầng AI chiếm tỷ trọng lớn nhất. Ảnh: Hùng Cường

Ông Shashi kết thúc phần chia sẻ bằng một thông điệp không để lại nhiều không gian cho sự do dự khi khẳng định rằng trong vài năm tới, 70% doanh nghiệp không ứng dụng trí tuệ nhân tạo sẽ bị bỏ lại phía sau, và lợi thế của người đi trước không kéo dài 5 năm như nhiều người vẫn nghĩ mà thực tế chỉ còn khoảng 18 tháng, sau giai đoạn đó những đơn vị tham gia muộn sẽ phải trả chi phí cao hơn nhiều lần để đuổi kịp những gì đáng lẽ có thể bắt đầu ngay từ hôm nay.

Đại diện EY Việt Nam khuyến nghị doanh nghiệp triển khai trí tuệ nhân tạo theo một khung hành động gói gọn trong 90 ngày với ba bước nối tiếp nhau, trong đó bốn tuần đầu tiên dành hoàn toàn cho việc chẩn đoán hiện trạng dữ liệu và năng lực tổ chức để biết mình đang đứng ở đâu trước khi quyết định đi về đâu, tiếp theo là xác định các trường hợp ứng dụng trí tuệ nhân tạo mang lại tỷ suất hoàn vốn cao nhất và khả thi nhất trong bối cảnh cụ thể của từng doanh nghiệp, và giai đoạn cuối là triển khai thí điểm có kiểm soát với việc đo lường kết quả chặt chẽ trước khi nhân rộng ra toàn tổ chức.

Điều kiện tiên quyết để ba bước đó thành công không phải là ngân sách công nghệ mà là cam kết của người lãnh đạo cao nhất, bởi các tổ chức thành công trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo đều có một điểm chung là chương trình trí tuệ nhân tạo do Tổng Giám đốc trực tiếp dẫn dắt, đặt mục tiêu giá trị kinh doanh đo lường được cho từng dự án thay vì giao phó toàn bộ cho bộ phận công nghệ thông tin.

Từ vị trí thứ 5 lên top 3 Đông Nam Á về trí tuệ nhân tạo vào năm 2030 là mục tiêu Việt Nam hoàn toàn có thể chạm tới, khi hạ tầng trung tâm dữ liệu đang được xây dựng nhanh, chính sách đã có hiệu lực và các mô hình trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam đang phát triển từng ngày, nhưng tất cả những nền tảng đó chỉ có thể chuyển hóa thành thứ hạng thực sự khi từng doanh nghiệp Việt Nam quyết định hành động ngay trong 18 tháng tới, vì thị trường sẽ không chờ các doanh nghiệp chậm thay đổi, ông Shashi nhấn mạnh.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng