Washington siết xuất khẩu chip AI, đặt điều kiện đầu tư với doanh nghiệp ngoại

Chính quyền Trump đang cân nhắc yêu cầu các quốc gia muốn mua số lượng lớn chip AI phải cam kết đầu tư vào các trung tâm dữ liệu trên lãnh thổ Mỹ, một hướng đi khác biệt rõ rệt so với chính sách thời Biden, và có thể ảnh hưởng đến nhiều nước đang tìm kiếm nguồn cung chip AI.

Mỹ dùng chip AI của Nvidia làm đòn bẩy đàm phán với các quốc gia trên thế giới. Ảnh minh họa.

Đòn bẩy đàm phán hay biện pháp an ninh?

Đây là nỗ lực đầu tiên của chính quyền Trump nhằm định hình lại dòng chảy chip AI toàn cầu, sau khi tuyên bố bãi bỏ các quy định "khuếch tán AI" của chính quyền Biden, vốn được thiết kế để giữ phần lớn hạ tầng AI trong nước Mỹ và định tuyến giao dịch qua một số ít công ty điện toán đám mây lớn của Mỹ.

Điểm khác biệt căn bản so với chính sách cũ là: thay vì miễn trừ các đồng minh thân cận khỏi hầu hết hạn chế như thời Biden, đề xuất mới áp dụng các điều kiện ràng buộc với tất cả các quốc gia, kể cả đồng minh. Ngay cả các lô chip nhỏ dưới 1.000 chip cũng có thể cần xin giấy phép theo quy định mới.

Nếu được thông qua, đề xuất này sẽ trao cho chính quyền Trump đòn bẩy lớn trong đàm phán thu hút đầu tư nước ngoài vào Mỹ, một ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Donald Trump.

Ông Saif Khan, cựu quan chức an ninh quốc gia trong chính quyền Biden và hiện là chuyên gia tại Viện Institute for Progress ở Washington, đánh giá quy định có thể giúp kiểm soát nguy cơ chip bị chuyển hướng sang Trung Quốc và bảo đảm việc xây dựng các siêu máy tính AI mạnh nhất diễn ra an toàn hơn. Tuy nhiên, ông cảnh báo: "Các yêu cầu cấp phép quá rộng, áp dụng trên toàn cầu, làm dấy lên lo ngại rằng chính quyền có ý định dùng các biện pháp kiểm soát này như đòn bẩy đàm phán với đồng minh, thay vì thuần túy vì mục đích an ninh."

Bộ Thương mại Mỹ xác nhận trên mạng xã hội X rằng các cuộc thảo luận đang diễn ra, nhưng nhấn mạnh khuôn khổ mới sẽ không giống với điều Bộ này tự gọi là chính sách "cồng kềnh, can thiệp thái quá và thảm họa" của chính quyền Biden. "Bộ Thương mại cam kết thúc đẩy xuất khẩu an toàn hệ sinh thái công nghệ Mỹ", tuyên bố của Bộ viết, "và hiện đang có các cuộc thảo luận nội bộ về việc chính thức hóa cách tiếp cận đó."

Các ngưỡng cụ thể và điều kiện đi kèm

Theo tài liệu Reuters tiếp cận, quy định được chia thành nhiều ngưỡng kiểm soát. Với các lô tới 100.000 chip, bên mua phải có đảm bảo cấp chính phủ với chính phủ, mô hình mà chính quyền Trump đã thực thi khi yêu cầu Ả Rập Xê Út cam kết trước khi được mua chip tiên tiến. Với lô tới 200.000 chip, có thể phải chịu thêm kiểm tra trực tiếp từ các quan chức kiểm soát xuất khẩu Mỹ.

Các nhà xuất khẩu như Nvidia hay Advanced Micro Devices (AMD) sẽ phải giám sát chip sau khi giao hàng. Bên nhận phải đồng ý sử dụng phần mềm ngăn chặn việc kết nối các chip thành "cụm" (cluster), thuật ngữ chỉ các nhóm chip lớn tạo thành siêu máy tính AI.

Bộ Thương mại Mỹ cho biết sẽ nhân rộng mô hình các thỏa thuận đã ký với Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), nơi cả hai nước đã đồng ý đầu tư vào Mỹ như một điều kiện tiên quyết để nhận chip. Đây không còn là tiền lệ trên giấy tờ mà đã được thực thi trong thực tế trước khi quy định chính thức được ban hành.

Ai bị ảnh hưởng - từ Trung Đông đến Đông Nam Á?

Quy định mới sẽ không ảnh hưởng đến các quốc gia trong danh sách đen như Nga, vốn đã bị cấm mua chip AI của Mỹ từ thời Biden. Với Trung Quốc, dù đã được bật đèn xanh từ tháng 12/2024 để nhận dòng chip tiên tiến thứ hai của Nvidia, các lô hàng này vẫn bị giữ lại do các yêu cầu an ninh quốc gia chưa được đáp ứng và theo Reuters, tình trạng này có thể khiến Bắc Kinh rút lui khỏi các hợp đồng mua hàng.

Một khoảng trống đáng chú ý trong dự thảo là vấn đề kiểm soát xuất khẩu "trọng số mô hình" (model weights), tức các tham số cốt lõi quyết định năng lực của một hệ thống AI, mà các công ty như OpenAI hay Anthropic bảo vệ như bí mật cạnh tranh hàng đầu. Chính quyền Biden từng đặt ra các hạn chế riêng với loại tài sản kỹ thuật số này, nhưng hướng đi của chính quyền Trump trong vấn đề này vẫn còn bỏ ngỏ.

Với Việt Nam, bức tranh chip AI toàn cầu đang thay đổi này đặt ra bài toán mới cho các doanh nghiệp và tổ chức đang lên kế hoạch xây dựng hạ tầng AI. Trong bối cảnh nhiều tập đoàn công nghệ lớn đang khảo sát khả năng đặt trung tâm dữ liệu tại đây, các điều kiện kỹ thuật và pháp lý mà Washington có thể áp dụng, từ giới hạn về quy mô cụm chip đến yêu cầu giám sát sau giao hàng sẽ là những thông số mà doanh nghiệp cần nắm rõ khi thiết kế hạ tầng AI từ nguồn cung Mỹ.

Hiện nhà Trắng chưa phản hồi yêu cầu bình luận từ Reuters. Nvidia và AMD cũng chưa đưa ra phản hồi chính thức.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng