EU phạt Temu 232 triệu USD vì để hàng lậu tràn lan trên nền tảng

Sạc điện và đồ chơi trẻ em - bằng chứng khiến EU hành động

Điều tra của Ủy ban châu Âu phát hiện phần lớn sạc điện mua thử trên Temu không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn điện cơ bản, còn một tỷ lệ cao đồ chơi trẻ em gây rủi ro từ trung bình đến cao, bao gồm hóa chất vượt giới hạn pháp lý EU và các mảnh nhỏ có nguy cơ gây nghẹt thở.

Cuộc điều tra kéo dài gần hai năm, bắt đầu từ tháng 10/2024 sau đơn khiếu nại của tổ chức bảo vệ người tiêu dùng BEUC và 17 thành viên quốc gia. Ủy ban kết luận Temu không chủ động nhận diện, phân tích và đánh giá các rủi ro hệ thống từ hàng bán bất hợp pháp, đồng thời không xem xét đúng mức cách hệ thống gợi ý sản phẩm và chương trình tiếp thị qua người có ảnh hưởng có thể khuếch đại rủi ro đó.

Khoản phạt 200 triệu euro là mức cao nhất từng được áp dụng theo DSA, vượt qua mức 120 triệu euro phạt mạng xã hội X của Elon Musk hồi tháng 12/2025 vì vi phạm minh bạch.

Tuy nhiên, con số này vẫn chỉ là khởi đầu. Mức phạt 200 triệu euro tương đương khoảng 0,4% doanh thu tập đoàn, đây là mức sàn có chủ ý, phát tín hiệu rằng Ủy ban sẵn sàng mạnh tay hơn nếu Temu không tuân thủ. Theo DSA, mức phạt tối đa có thể lên tới 6% doanh thu toàn cầu hàng năm.

Hình ảnh logo Temu. Ảnh: REUTERS

Temu phản ứng thế nào?

Phản ứng trước quyết định này, Temu cho biết tôn trọng các mục tiêu của Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số và sự cần thiết phải có các quy tắc rõ ràng, nhất quán trong toàn bộ nền kinh tế kỹ thuật số. Tuy nhiên, chúng tôi không đồng ý với quyết định của Ủy ban Châu Âu và cho rằng mức phạt là không tương xứng.

Temu cho rằng quyết định liên quan đến đánh giá DSA năm 2024 và không phản ánh hệ thống hiện tại của họ, đồng thời tuyên bố đã chủ động hợp tác với Ủy ban và tiếp tục cải thiện quản trị nền tảng. Temu khẳng định tiếp tục hợp tác với các cơ quan quản lý và đang xem xét tất cả các lựa chọn của mình về vấn đề này.

Hạn chót để Temu nộp kế hoạch hành động khắc phục là ngày 28/8/2026. Sau đó, Hội đồng Dịch vụ Kỹ thuật số châu Âu có một tháng để xem xét, và Ủy ban có thêm một tháng để ra quyết định cuối cùng. Nếu kế hoạch bị đánh giá không đủ, các khoản phạt định kỳ bổ sung có thể chồng thêm lên 200 triệu euro hiện tại.

Không chỉ Temu

Khi EU mở điều tra vào tháng 3/2024, phát hiện sơ bộ cho thấy AliExpress không đánh giá đầy đủ rủi ro do nguồn lực kiểm duyệt hạn chế, xử lý chưa đủ mạnh các người bán tái phạm, và để lộ hổng cho gian lận khai thác. Trước bằng chứng đó, AliExpress chọn chủ động nhượng bộ thay vì tiếp tục phủ nhận.

Ngày 18/6/2025, Ủy ban Châu Âu chấp nhận và ràng buộc pháp lý các cam kết tự đề xuất của AliExpress, bao gồm 6 lĩnh vực: hệ thống gợi ý sản phẩm; minh bạch quảng cáo và thuật toán; truy xuất nguồn gốc người bán; xử lý khiếu nại nội bộ; quyền từ chối cá nhân hóa của người dùng và tiếp cận dữ liệu cho nhà nghiên cứu độc lập. Nhờ đó, AliExpress tránh được khoản phạt trực tiếp và tự định hình điều khoản thay vì để EU áp đặt từ trên xuống.

Tuy nhiên, hồ sơ chưa đóng, theo đó AliExpress phải báo cáo định kỳ cho Giám sát viên độc lập trong 5 năm (kiểm tra sau giai đoạn đầu, năm 1, năm 2, hoặc khi phát hiện bất thường) và EU vẫn kết luận AliExpress vi phạm nghĩa vụ đánh giá rủi ro từ hàng bất hợp pháp

Trong khi Temu bị phạt vì không kiểm soát hàng lậu, Shein đang đối mặt với những cáo buộc còn nghiêm trọng hơn nhiều. Ngày 17/2/2026, Ủy ban Châu Âu chính thức mở thủ tục tố tụng nhắm vào ba nhóm vi phạm: thiết kế giao diện gây nghiện, thiếu minh bạch trong hệ thống gợi ý sản phẩm, và bán hàng bất hợp pháp, bao gồm cả những nội dung có thể cấu thành tài liệu xâm hại tình dục trẻ em.

Với 145 triệu người tiêu dùng EU đang sử dụng Shein để mua sắm trực tuyến, cuộc điều tra này trở thành vụ án lớn nhất trong chuỗi hành động thực thi Đạo luật Dịch vụ Số (DSA) đối với các nền tảng thương mại điện tử Trung Quốc. Ủy ban tập trung vào ba điểm pháp lý then chốt: hiệu quả của hệ thống phát hiện và gỡ nội dung bất hợp pháp, thiết kế giao diện có khả năng gây nghiện đặc biệt đối với trẻ vị thành niên, và mức độ minh bạch của thuật toán gợi ý sản phẩm.

Theo luật DSA, không có thời hạn cố định để kết thúc thủ tục, thời gian phụ thuộc vào mức độ phức tạp của vụ việc và mức độ hợp tác của Shein. Hiện chưa có phát hiện chính thức hay khoản phạt nào được đưa ra. Tuy nhiên, nếu kết luận vi phạm được xác nhận, mức phạt tối đa sẽ là 6% doanh thu toàn cầu, cùng ngưỡng trần áp dụng với Temu.

Từ ngày 1/7/2026, EU áp thêm phí hải quan 3 euro cho mọi gói hàng nhỏ từ ngoài khối, biện pháp nhắm vào mô hình giao hàng trực tiếp từ Trung Quốc mà Temu và Shein dựa vào.

Bằng cách phạt Temu vì thiếu sót trong đánh giá rủi ro thay vì phạt từng sản phẩm lỗi riêng lẻ, Ủy ban Châu Âu xác lập nguyên tắc: quy mô không phải lý do để miễn trách nhiệm. Điều có nghĩa, dù nền tảng có hàng trăm triệu sản phẩm vẫn phải xây dựng hệ thống kiểm soát tương xứng.

Đối với người tiêu dùng Việt Nam và toàn cầu đang sử dụng Temu, phán quyết phạt 200 triệu euro này không tự động làm cho các sản phẩm bất hợp pháp trên nền tảng trở nên an toàn hơn. Nói cách khác, việc bị phạt chưa đồng nghĩa với việc Temu đã sửa chữa được các lỗ hổng hay loại bỏ được hàng giả, hàng cấm trên sàn thương mại của mình.

Temu có hạn chót đến ngày 28/8/2026 để trình bày kế hoạch khắc phục cụ thể trước Ủy ban Châu Âu. Chỉ đến thời điểm đó, các nhà quản lý EU mới có cơ sở để đánh giá và quyết định xem khoản phạt 200 triệu euro có đủ sức tạo ra thay đổi thực sự trong cách Temu kiểm soát hàng hóa hay không, hay chỉ là một mức phạt chưa đủ răn đe để bảo vệ người tiêu dùng.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng