Thuế quan và mặt trái AI: Hai rủi ro lớn nhất với doanh nghiệp toàn cầu

Diễn đàn Kinh tế Thế giới sẽ công bố Báo cáo Rủi ro Toàn cầu năm 2026 hôm nay 14/1. Ảnh: Getty.

Theo Báo cáo Rủi ro Toàn cầu vừa được Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) công bố hôm nay 14/1, sự cạnh tranh quyền lực toàn cầu và các bế tắc chiến lược hiện đứng đầu danh sách những rủi ro nghiêm trọng nhất trong ngắn hạn.

Báo cáo cho thấy thuế quan, xung đột địa kinh tế và những hệ lụy tiêu cực từ trí tuệ nhân tạo đang nổi lên là các rủi ro toàn cầu nghiêm trọng nhất đối với doanh nghiệp, trong bối cảnh thế giới bước sang năm 2026 với trạng thái bất ổn khi niềm tin vào sự ổn định toàn cầu đang suy giảm mạnh.

Hình ảnh: Gabriel Cortes / CNBC. Nguồn: Dữ liệu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, công bố ngày 14/01/2026.

Doanh nghiệp lo ngại “thập kỷ khủng hoảng chồng chéo”

Kết quả khảo sát của WEF cho thấy, 50% giám đốc điều hành và lãnh đạo doanh nghiệp dự báo thế giới sẽ bước vào giai đoạn hỗn loạn trong hai năm tới, trong khi chỉ 1% tin rằng bối cảnh sẽ yên bình. Theo WEF, những con số này phản ánh tâm lý lo ngại sâu sắc rằng trật tự toàn cầu đang tiến gần “bờ vực thẳm”.

Một điểm đáng chú ý là xung đột địa kinh tế đã vươn lên vị trí mối lo ngại hàng đầu của doanh nghiệp trong hai năm tới. Nguyên nhân đến từ sự gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia và việc sử dụng ngày càng mạnh các công cụ kinh tế như thuế quan, kiểm soát chuỗi cung ứng, rào cản quy định và hạn chế dòng vốn.

WEF cảnh báo xu hướng này có thể dẫn tới sự sụt giảm đáng kể của thương mại toàn cầu, làm trầm trọng thêm nguy cơ suy thoái kinh tế.

“Mối lo ngại về suy thoái, lạm phát leo thang và bong bóng tài sản đang gia tăng, trong bối cảnh nhiều quốc gia phải đối mặt với gánh nặng nợ công cao và thị trường tài chính biến động mạnh,” bà Saadia Zahidi, Giám đốc điều hành WEF, nhận định.

Thuế quan, chiến tranh thương mại và phân cực xã hội

Marsh – công ty môi giới bảo hiểm lớn nhất thế giới, đối tác của WEF trong báo cáo cho rằng rủi ro hiện nay không đến từ một cú sốc đơn lẻ, mà từ nhiều khủng hoảng diễn ra đồng thời.

Theo ông Doyle, các doanh nghiệp đang phải đối mặt cùng lúc với chiến tranh thương mại, xung đột văn hóa, cuộc cách mạng công nghệ diễn ra quá nhanh và tác động ngày càng rõ rệt của thời tiết cực đoan. “Đây là thách thức rất lớn trong quản trị rủi ro và duy trì hoạt động kinh doanh,” ông nhấn mạnh.

Trong bảng xếp hạng rủi ro ngắn hạn của WEF, thông tin sai lệch và thông tin xuyên tạc đứng thứ hai, tiếp theo là sự phân cực xã hội, phản ánh khoảng cách ngày càng sâu sắc giữa các nhóm quan điểm đối lập. Về dài hạn, bất bình đẳng được xác định là rủi ro mang tính liên kết lớn nhất trong vòng 10 năm tới.

Mặt trái của AI trỗi dậy nhanh chưa từng thấy

Một trong những điểm nổi bật nhất của báo cáo năm nay là sự trỗi dậy nhanh chóng của rủi ro liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Nguy cơ từ AI đã tăng từ vị trí thứ 30 trong nhóm rủi ro ngắn hạn năm ngoái lên vị trí thứ năm trong danh sách rủi ro dài hạn.

WEF cảnh báo rằng việc AI thay thế lao động có thể làm gia tăng mạnh bất bình đẳng thu nhập, kéo theo phân hóa xã hội, suy giảm chi tiêu tiêu dùng và tạo ra vòng xoáy suy thoái kinh tế – bất mãn xã hội, ngay cả khi năng suất tăng cao.

Báo cáo cũng lưu ý sự hội tụ giữa học máy và điện toán lượng tử đang diễn ra nhanh hơn dự kiến, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện những tình huống mà “con người có thể mất kiểm soát”.

Thời tiết cực đoan vẫn là rủi ro dài hạn lớn nhất

Dù rủi ro địa chính trị và công nghệ nổi lên mạnh mẽ, thời tiết cực đoan vẫn được các nhà lãnh đạo đánh giá là mối đe dọa lớn nhất trong thập kỷ tới. WEF ước tính thiệt hại được bảo hiểm toàn cầu do thiên tai sẽ đạt 107 tỷ USD vào năm 2025, đánh dấu năm thứ sáu liên tiếp vượt mốc 100 tỷ USD cho thấy cao hơn nhiều so với đầu những năm 2000.

Theo CEO John Doyle, các vụ cháy rừng tại California đầu năm 2025 cho thấy nhu cầu cấp thiết phải xây dựng các quy định bảo hiểm phản ánh đúng mức độ rủi ro, nhằm thu hút thêm nguồn vốn cho thị trường.

“Có những nhà đầu tư và công ty bảo hiểm sẵn sàng chấp nhận rủi ro, nhưng điều quan trọng là quy định phải phù hợp, chúng ta cần học hỏi từ các thảm họa trước đó và ứng dụng công nghệ để quản lý rủi ro hiệu quả hơn,” ông nói.

WEF cảnh báo, nắng nóng cực đoan, hạn hán, cháy rừng và các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt khác sẽ ngày càng dữ dội và thường xuyên. Tuy nhiên, các rủi ro môi trường dài hạn như mất đa dạng sinh học hay sụp đổ hệ sinh thái lại giảm thứ hạng trong bảng lo ngại, phản ánh sự thay đổi ưu tiên của các nhà lãnh đạo toàn cầu.

Báo cáo kết luận rằng trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều rủi ro đan xen, các liên minh tự nguyện và hợp tác đa phương giữa chính phủ, doanh nghiệp, giới học thuật và xã hội dân sự là yếu tố then chốt để tăng cường khả năng chống chịu và tìm ra lời giải cho những thách thức toàn cầu lớn nhất.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng