Bức tranh châu Á đầy biến động năm 2025

Vụ hỏa hoạn đã thiêu rụi khu chung cư Wang Fuk Court ở quận Tai Po, Hồng Kông, Trung Quốc.

Khi đồng hồ đếm ngược sang năm 2026, câu hỏi đặt ra là: Ai là bên chịu tổn thất nặng nề nhất và ai tận dụng được cơ hội tốt nhất trong năm 2025, những nổi bật đó là gì?

Từ tác động của các chính sách thuế quan do Tổng thống Mỹ Donald Trump ban hành, đến các vụ khủng bố, thiên tai chết người, những cuộc nổi dậy của giới trẻ và sự trỗi dậy bất ngờ của sức mạnh mềm Trung Quốc, khu vực đông dân nhất thế giới đã đi qua một năm không dễ dàng.

Năm 2025 chứng kiến ​​một làn sóng tội phạm mạng ngày càng gia tăng trên toàn cầu, bắt nguồn từ Đông Nam Á.

Năm tồi tệ nhất: Các nạn nhân của lừa đảo mạng tại châu Á

Không một nhóm nào phải trả giá đắt hơn trong năm 2025 bằng các nạn nhân của tội phạm mạng xuyên quốc gia, đặc biệt là những người bị mắc kẹt trong các “trung tâm lừa đảo” tại Đông Nam Á.

Các băng nhóm tội phạm hoạt động chủ yếu ở Myanmar, Lào và Campuchia đã lừa đảo hàng tỷ USD từ nạn nhân trên toàn cầu. Trớ trêu thay, chính những người bị ép buộc tham gia các đường dây này cũng là nạn nhân. Hàng trăm nghìn người bị dụ dỗ bằng những lời mời làm việc hấp dẫn, quá cảnh qua Thái Lan, rồi bị giam giữ, tra tấn và cưỡng bức lao động trong các “nhà máy lừa đảo”.

Vụ bắt cóc diễn viên Trung Quốc Vương Hưng hồi tháng 1/2025, khi anh bị dụ sang Đông Nam Á bằng lời mời đóng phim giả mạo, đã phơi bày mức độ nghiêm trọng của vấn nạn. Ngay cả chính quyền Trump cũng phải lên tiếng, với Chưởng lý Mỹ Jeanine Pirro cảnh báo rằng các trung tâm lừa đảo đang tạo ra “sự chuyển giao tài sản qua nhiều thế hệ từ người dân Mỹ vào túi tội phạm có tổ chức Trung Quốc”.

Chính quyền yếu kém và tham nhũng đã khiến các mạng lưới này gần như hoạt động không bị trừng phạt. Nguy hiểm hơn, các tổ chức tội phạm đang bắt đầu ứng dụng AI và công nghệ deepfake, đẩy rủi ro lên mức chưa từng có. Với nhiều nạn nhân, năm 2025 thực sự là năm đen tối nhất, khi cánh cửa thoát thân vẫn vô cùng mong manh.

Một năm u ám: Khi thiên tai và thảm họa nhân tạo chồng chất

Năm 2025 cũng ghi dấu bằng những thảm họa chết người trải dài khắp châu Á. Từ động đất, bão lũ đến hỏa hoạn, thiên nhiên dường như trở nên khắc nghiệt hơn, trong khi yếu tố con người từ tham nhũng đến năng lực quản lý kém khiến hậu quả càng trầm trọng.

Trận động đất ngày 28/3 tại Myanmar đã cướp đi sinh mạng hơn 3.600 người, buộc khoảng 200.000 người phải sơ tán, thậm chí gây sập một tòa nhà cao tầng đang xây dựng ở Bangkok. Tại nhiều quốc gia như Sri Lanka, Indonesia, Việt Nam, Malaysia và Philippines, lũ lụt, sạt lở và bão đã ảnh hưởng đến hàng triệu người, khiến hơn 1.600 người thiệt mạng.

Năm khép lại trong ám ảnh với vụ cháy chung cư Wang Fuk Court tại Tai Po, Hồng Kông, khiến ít nhất 160 người tử vong. Hệ thống báo cháy không hoạt động và vật liệu xây dựng kém chất lượng bị nghi là nguyên nhân chính, biến đây thành một trong những thảm họa hỏa hoạn nghiêm trọng nhất lịch sử thành phố.

Thế hệ Z đã xuống đường biểu tình trên khắp các quốc gia; các nhà lãnh đạo bị lật đổ, một số bị kết án tử hình, trong khi một số người khác phá vỡ những rào cản định kiến.

Năm đầy biến động: Thế hệ Z xuống đường

2025 cũng là năm đánh dấu sự trỗi dậy mạnh mẽ của thế hệ Z trên khắp châu Á. Với meme, hashtag, video ngắn và thậm chí cả lá cờ hải tặc Jolly Roger từ bộ truyện “One Piece”, giới trẻ đã xuống đường phản đối tham nhũng, gia đình trị và bất bình đẳng kinh tế.

Từ Nepal, Indonesia, Philippines đến Maldives và Timor-Leste, các cuộc biểu tình nổ ra liên tiếp. Tại Nepal, thế hệ Z đã góp phần lật đổ chính phủ; trước đó, họ cũng đóng vai trò quan trọng trong biến động chính trị ở Bangladesh. Dù kết quả chưa đồng đều, làn sóng bất mãn của giới trẻ đang trở thành một lực đẩy xã hội không thể xem nhẹ.

Câu hỏi lớn còn bỏ ngỏ là liệu những cuộc nổi dậy này có thể chuyển hóa thành cải cách bền vững hay không. Như lời nhân vật Monkey D. Luffy trong “One Piece”: “Nếu không dám mạo hiểm, bạn không thể tạo ra tương lai.”

Một năm tích cực: “Chiến thuật kinh tế cây tre” của châu Á

Trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, châu Á cho thấy khả năng thích ứng đáng kể. Các nền kinh tế trong khu vực đã linh hoạt điều chỉnh chính sách để đối phó với thuế quan và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng từ Mỹ.

Cách tiếp cận được ví như “chiến thuật kinh tế cây tre” mềm dẻo nhưng bền bỉ đã giúp nhiều quốc gia giảm thiểu tác động tiêu cực, đạt được mức thuế thấp hơn so với đề xuất ban đầu của Washington, đồng thời tái cấu trúc chuỗi cung ứng và chiến lược thương mại.

Theo Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), các nền kinh tế đang phát triển trong khu vực vẫn đạt mức tăng trưởng khoảng 5% trong năm 2025, qua đó giữ vững vị thế khu vực tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Sức mạnh mềm Trung Quốc lên ngôi

Nếu phải chọn ra “người chiến thắng” của năm 2025 tại châu Á, cái tên nổi bật nhất chính là Trung Quốc trên mặt trận sức mạnh mềm.

Từ cú ra mắt gây bất ngờ của mô hình AI giá rẻ DeepSeek, đến cơn sốt toàn cầu của món đồ chơi Labubu của Pop Mart, thậm chí xuất hiện tại Lễ diễu hành Ngày Lễ Tạ ơn Macy’s ở New York, điều đó cho thấy Trung Quốc đã chứng minh khả năng định hình xu hướng toàn cầu.

Xe điện BYD, phim hoạt hình Ne Zha 2 với doanh thu ước tính vượt 2 tỷ USD, giày Li-Ning trên sân NBA và chuỗi cà phê Luckin lan rộng tại Mỹ cho thấy “Made in China” không còn chỉ gắn với sản xuất giá rẻ, mà đang trở thành biểu tượng văn hóa mới.

Trong năm 2025, sức mạnh mềm đã trở thành một lợi thế chiến lược, và Trung Quốc rõ ràng là quốc gia tận dụng tốt nhất lợi thế đó tại châu Á.

Năm 2025 khép lại với châu Á bằng cả mất mát lẫn hy vọng. Một năm của khủng hoảng, chuyển mình và thử thách, nhưng cũng là năm đặt nền móng cho những thay đổi lớn hơn phía trước.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng