Việt Nam và EU thúc đẩy hợp tác khoa học công nghệ trong lĩnh vực vật liệu tiên tiến

Sự kiện thu hút sự tham gia của đông đảo chuyên gia Việt Nam và quốc tế. (Ảnh: Nhandan.vn)

Sáng 29/10, tại tỉnh Quảng Ninh, Diễn đàn Hợp tác khoa học và công nghệ Việt Nam – Liên minh châu Âu (EU) về vật liệu tiên tiến khai mạc trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026. Sự kiện mở ra cơ hội tăng cường kết nối giữa các cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai bên, hướng tới những chương trình hợp tác có giá trị ứng dụng thực tiễn.

Diễn đàn do Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, Viện Đổi mới sáng tạo quốc gia (NACENTECH) và tổ chức EURAXESS ASEAN tổ chức, với sự hỗ trợ của công ty tư vấn TP Global.

Khoa học công nghệ là động lực nâng cao năng lực cạnh tranh

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Đắc Bình Minh, Phó Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là những đột phá chiến lược của Việt Nam. Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng dựa nhiều vào tri thức và công nghệ, Việt Nam cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ khai thác tài nguyên, sử dụng nhân công chi phí thấp sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng.

Quá trình chuyển đổi này đòi hỏi Việt Nam nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, đồng thời tăng cường kết nối giữa hoạt động nghiên cứu và nhu cầu của thị trường. Trong đó, hợp tác quốc tế về vật liệu tiên tiến có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát triển các ngành công nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và thúc đẩy sản xuất theo hướng bền vững.

Tại diễn đàn, ông Nguyễn Đắc Bình Minh đề xuất ba định hướng hợp tác trọng tâm.

Thứ nhất, hai bên cần xác định những lĩnh vực nghiên cứu ưu tiên, tập trung vào vật liệu bán dẫn, năng lượng mới, sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong thiết kế vật liệu.

Thứ hai, tăng cường kết nối mạng lưới viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp; hình thành các nhóm nghiên cứu chung, thúc đẩy trao đổi chuyên gia và mở rộng sự tham gia của Việt Nam vào Chương trình Horizon Europe của EU.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tạo điều kiện đưa các thành tựu khoa học từ phòng thí nghiệm vào sản xuất và đời sống.

Theo ông Nguyễn Đắc Bình Minh, hiệu quả hợp tác không chỉ được đánh giá qua số lượng thỏa thuận được ký kết, mà quan trọng hơn là năng lực công nghệ được hình thành và những giá trị thực chất mang lại cho doanh nghiệp, xã hội.

Dù có sự khác biệt về địa lý và trình độ phát triển, Việt Nam và EU cùng hướng tới mục tiêu đưa khoa học công nghệ trở thành động lực thúc đẩy thịnh vượng và phát triển bền vững. Đây cũng là cơ sở để hai bên tăng cường chia sẻ tri thức, kinh nghiệm và nguồn lực trong những lĩnh vực công nghệ có tiềm năng phát triển.

Vật liệu tiên tiến mở rộng cơ hội hợp tác Việt Nam – EU

Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Gonzalo Serrano de la Rosa, Phó Trưởng ban Hợp tác thuộc Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của hợp tác trong lĩnh vực vật liệu tiên tiến đối với việc củng cố tính tự chủ chiến lược, giảm phụ thuộc vào các nguồn cung bên ngoài và nâng cao khả năng ứng phó với những biến động địa chính trị.

Việc kết hợp tiềm lực công nghệ của châu Âu với nguồn nhân lực và tiềm năng phát triển của Việt Nam được kỳ vọng tạo thêm giá trị cho chuỗi cung ứng, đồng thời hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.

Truyền tải thông điệp của Đại sứ Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier, ông Gonzalo Serrano de la Rosa cho biết diễn đàn diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – EU có những bước tiến quan trọng trong năm 2026.

Theo thông tin được nêu tại diễn đàn, tháng 1/2026, hai bên đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện nhân chuyến thăm Hà Nội của Chủ tịch Ủy ban châu Âu. Tiếp đó, chuyến thăm của Ủy viên EU phụ trách nghiên cứu, khoa học và đổi mới sáng tạo đã thúc đẩy việc ký kết Thư bày tỏ ý định hợp tác giữa Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Ủy ban châu Âu.

Chuỗi sự kiện mang tên “Choose Europe for Science and Technology” (Chọn châu Âu cho khoa học và công nghệ) sau đó được triển khai tại Hà Nội và Đà Nẵng nhằm cụ thể hóa các cam kết hợp tác.

Theo công bố ngày 27/10/2026 được dẫn tại sự kiện, Việt Nam ghi nhận 32 lượt tham gia trong 29 thỏa thuận ký kết thuộc Chương trình Horizon Europe – chương trình khung của EU về nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Tinh thần hợp tác tiếp tục được củng cố sau chuyến thăm Brussels của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, trong đó khoa học công nghệ được xác định là một trong ba ưu tiên hàng đầu của chương trình nghị sự song phương.

Đáng chú ý, EU đang chuẩn bị thông qua Luật Vật liệu tiên tiến, trong khi Việt Nam hoàn thiện Chiến lược phát triển vật liệu công nghiệp đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Những định hướng này tạo thêm cơ hội để hai bên trao đổi kinh nghiệm xây dựng chính sách, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển công nghệ, gắn với Sáng kiến Cửa ngõ toàn cầu và mục tiêu trung hòa khí hậu vào năm 2050.

Đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất

Vật liệu tiên tiến có vai trò quan trọng đối với nhiều lĩnh vực như công nghiệp bán dẫn, năng lượng, sản xuất xanh và các công nghệ phục vụ chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Vì vậy, tăng cường hợp tác nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực này không chỉ giúp mở rộng năng lực khoa học công nghệ mà còn góp phần nâng cao khả năng tham gia của doanh nghiệp vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Đối với Việt Nam, một trong những yêu cầu đặt ra là hình thành cơ chế liên kết hiệu quả giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Thông qua các chương trình nghiên cứu chung, trao đổi chuyên gia và chuyển giao công nghệ, kết quả nghiên cứu có thêm điều kiện tiếp cận nhu cầu thực tế, rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến sản xuất.

Với EU, hợp tác với Việt Nam cũng mở ra cơ hội tăng cường kết nối khoa học, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và phát triển các giải pháp công nghệ phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.

Diễn đàn Hợp tác khoa học và công nghệ Việt Nam – EU về vật liệu tiên tiến tại Quảng Ninh vì thế không chỉ là hoạt động trao đổi chuyên môn, mà còn là cơ hội cụ thể hóa những định hướng hợp tác song phương thành các chương trình nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ.

Hiệu quả của quá trình hợp tác sẽ phụ thuộc vào khả năng xác định đúng nhu cầu, huy động nguồn lực và đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Đây là nền tảng để khoa học công nghệ trở thành cầu nối lâu dài giữa Việt Nam và EU, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp và thúc đẩy phát triển bền vững.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng