Trung Quốc bền bỉ mua vàng, tăng tốc chiến lược nhân dân tệ số

Chuỗi gom vàng dài nhất trong hơn một thập kỷ

Việc Trung Quốc mua vàng bền bỉ suốt thời gian dài đang thu hút sự chú ý của giới quan sát tài chính toàn cầu, trong bối cảnh Bắc Kinh đồng thời thúc đẩy phiên bản nâng cấp của đồng nhân dân tệ số. Hai hướng đi song hành cùng phục vụ một mục tiêu lớn là giảm dần mức độ phụ thuộc vào hệ thống thanh toán do đồng đô la Mỹ chi phối.

Số liệu do Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước Trung Quốc công bố đầu tháng 6 cho thấy Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) đã bổ sung khoảng 9,95 tấn vàng trong tháng 5, tương đương 320.000 ounce. Đây là lần mua ròng nối dài chuỗi gom vàng kéo dài 19 tháng, mức dài nhất kể từ năm 2015, thời điểm PBOC bắt đầu công bố dữ liệu dự trữ đều đặn hơn.

Sau đợt bổ sung gần nhất, tổng dự trữ vàng chính thức của Trung Quốc lên tới 74,96 triệu ounce, tương đương 2.331,52 tấn tính đến cuối tháng 5. Lượng mua trong tháng 5 cũng là mức gom theo tháng cao nhất trong vòng 16 tháng. Kể từ khi nối lại hoạt động mua vào tháng 11/2024, PBOC đã thu gom thêm khoảng 67 tấn vàng, với nhịp độ tăng tốc rõ rệt từ tháng 3 năm nay.

Trung Quốc mua vàng dự trữ kỷ lục tại ngân hàng trung ương

Điều khiến giới phân tích chú ý là Bắc Kinh vẫn kiên trì mua vào ngay khi giá vàng thế giới lao dốc. So với đỉnh lịch sử thiết lập cuối tháng 1, giá vàng giao ngay đã giảm hơn 20%, lùi từ vùng gần 5.600 USD mỗi ounce xuống quanh 4.300 USD và rơi vào trạng thái thị trường giá xuống. Việc tiếp tục gom vàng giữa lúc giá giảm phản ánh tư duy phân bổ tài sản mang tính chiến lược, thay vì chạy theo biến động ngắn hạn của thị trường.

Dự trữ ngoại hối tổng thể của Trung Quốc cũng tăng lên 3.442,2 tỷ USD vào cuối tháng 5, mức cao nhất kể từ tháng 11/2015. Vàng hiện chiếm khoảng 9% tổng dự trữ của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, tỷ lệ vẫn thấp hơn nhiều ngân hàng trung ương phương Tây và để ngỏ dư địa tích lũy trong những năm tới.

Động thái của Bắc Kinh phản ánh xu hướng gom vàng rộng khắp trong giới ngân hàng trung ương. Theo Hội đồng Vàng Thế giới, các ngân hàng trung ương toàn cầu đã mua ròng trở lại 17 tấn trong tháng 4 sau khi bán ròng tháng trước đó, đưa tổng mức mua ròng quý đầu năm 2026 lên khoảng 244 tấn, vượt mức trung bình 5 năm. Ba Lan dẫn đầu nhịp gom, trong khi Nga buộc phải bán ra nhiều tháng liền do áp lực ngân sách.

Nhân dân tệ số và cuộc đua tự chủ thanh toán

Cùng thời điểm tăng tốc gom vàng, Trung Quốc bước vào giai đoạn vận hành mới cho đồng nhân dân tệ số. Từ ngày 1/1/2026, PBOC áp dụng khuôn khổ quản lý nâng cấp, đưa đồng tiền số quốc gia từ vai trò tiền mặt số sang mô hình tiền gửi số. Đây là lần đầu tiên một đồng tiền số do ngân hàng trung ương phát hành trên thế giới có khả năng sinh lãi, một cách để thu hút người dùng nắm giữ thay vì chỉ dùng để thanh toán.

Việc trả lãi cho số dư ví là điểm thay đổi cốt lõi giúp đồng tiền số tiệm cận một khoản tiền gửi ngân hàng thông thường. Theo khuôn khổ mới, số dư ví hưởng mức bảo vệ tương đương tiền gửi truyền thống thông qua hệ thống bảo hiểm tiền gửi, còn các ngân hàng có thêm dư địa quản lý số dư trong hoạt động tài sản và nợ. Cách làm hướng tới xử lý điểm nghẽn lâu nay là tỷ lệ chấp nhận còn thấp ở khối tổ chức.

Biểu đồ giá vàng thế giới

Theo dữ liệu của PBOC, tính đến cuối tháng 11/2025, đồng nhân dân tệ số đã xử lý 3,48 tỷ giao dịch với tổng giá trị 16,7 nghìn tỷ nhân dân tệ, khoảng 2.370 tỷ USD. Hệ thống ghi nhận 230 triệu ví cá nhân và 18,84 triệu ví tổ chức. Bắc Kinh dự kiến mở rộng mạng lưới tổ chức tham gia vận hành đồng tiền số từ tháng 3/2026, với kế hoạch cấp phép thêm 12 định chế tài chính.

Khác với tiền mã hóa vận hành trên sổ cái phân tán hoàn toàn, đồng nhân dân tệ số dùng kiến trúc lai dưới sự kiểm soát chặt của nhà nước, ưu tiên khả năng mở rộng quy mô và giám sát. Trung Quốc cấm giao dịch và đào tiền mã hóa trong nước, song lại cởi mở với công nghệ chuỗi khối. Hệ thống đồng tiền số vẫn tương thích với công nghệ sổ cái phân tán, đồng thời giữ các chức năng tiền tệ cốt lõi như đơn vị tính toán, lưu trữ giá trị và phương tiện thanh toán.

Tham vọng của Bắc Kinh thể hiện rõ nhất ở mảng thanh toán xuyên biên giới. Trong khuôn khổ cầu nối tiền số đa phương mBridge, đồng nhân dân tệ số chiếm hơn 95% tổng giá trị giao dịch, với khối lượng tăng vọt lên mức hàng chục tỷ USD so với các thử nghiệm đầu năm 2022. Tháng 9 năm ngoái, PBOC còn lập Trung tâm Vận hành Quốc tế đồng nhân dân tệ số tại Thượng Hải nhằm mở rộng ảnh hưởng của đồng tiền ra phạm vi toàn cầu.

Giới chức Trung Quốc đặt đồng tiền số trong tầm nhìn về một hệ thống tiền tệ quốc tế đa cực. Thống đốc PBOC từng cảnh báo rằng trong giai đoạn căng thẳng địa chính trị, đồng tiền giữ vai trò thống trị toàn cầu dễ trở thành công cụ gây sức ép. Vàng và đồng tiền số vì thế bổ trợ cho nhau, một bên là tài sản dự trữ truyền thống ít chịu rủi ro trừng phạt, một bên là hạ tầng thanh toán số nằm ngoài mạng lưới phương Tây.

Dù vậy, con đường quốc tế hóa đồng nhân dân tệ vẫn còn nhiều trở ngại. Trung Quốc duy trì kiểm soát vốn khiến đồng tiền chưa thể chuyển đổi tự do, trong khi thị trường trái phiếu nội địa chưa sánh được độ sâu và mức độ tin cậy của trái phiếu kho bạc Mỹ. Hệ thống thanh toán toàn cầu hiện vẫn dựa nhiều vào mạng lưới SWIFT, vốn hỗ trợ phần lớn giao dịch bằng đồng đô la. Với độc giả trong lĩnh vực công nghệ và kinh tế số, diễn biến từ Trung Quốc cho thấy cuộc cạnh tranh tiền tệ tương lai sẽ diễn ra đồng thời trên cả hai mặt trận là dự trữ giá trị và công nghệ thanh toán.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng