Khơi thông nguồn vốn cho chuyển đổi xanh tại Việt Nam

Khởi động dự án “Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh” (SHIFT). Ảnh: Đức Minh

Sáng 27/1, Bộ Tài chính phối hợp Ngân hàng Nhà nước, Đại sứ quán Đức và Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) khởi động Dự án Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh (SHIFT) tại Hà Nội. Chính phủ Đức tài trợ dự án này nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo xanh, cải thiện khuôn khổ đầu tư để khơi thông nguồn vốn cho nền kinh tế thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ông Chu Đức Lam, Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành (Bộ Tài chính), cho biết nền kinh tế Việt Nam năm vừa qua thể hiện sức bền và khả năng thích ứng mạnh mẽ. Tốc độ tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 8,02%, tạo dấu mốc quan trọng mở ra tiềm năng mới cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

"Các định hướng lớn đặt ra yêu cầu rõ ràng: tăng trưởng nhanh phải bền vững, tăng trưởng cao phải xanh hơn, thông minh hơn và bao trùm hơn", ông Lam nhấn mạnh. Việt Nam chủ động bắt nhịp xu thế chuyển đổi kép toàn cầu gồm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, hướng tới kinh tế tuần hoàn và phát thải ròng bằng không.

Ông Chu Đức Lam - Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế (Bộ Tài chính): Trong giai đoạn 5 năm tới, nhu cầu đầu tư và tài chính xanh trong các lĩnh vực như chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi xanh trong ngành giao thông đã lên tới hàng trăm tỷ USD. Ảnh: Đình Bắc

Chuyển đổi xanh đòi hỏi cuộc chuyển dịch toàn diện về mô hình tăng trưởng, công nghệ, cơ cấu năng lượng, cấu trúc đầu tư và phương thức huy động nguồn lực. Lĩnh vực năng lượng giữ vai trò then chốt, mang tính quyết định đối với thành công của quá trình này. Đầu tư xanh và tài chính xanh cần triển khai ở quy mô đủ lớn, đủ chiều sâu để dẫn dắt thị trường và tạo đòn bẩy cho khu vực doanh nghiệp cũng như toàn bộ nền kinh tế.

Trong giai đoạn năm năm tới, chỉ riêng chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi xanh trong ngành giao thông, nhu cầu đầu tư và tài chính xanh của Việt Nam đã lên tới hàng trăm tỷ USD. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh do Bộ Công thương chủ trì xây dựng xác định nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026-2030 vượt mức 100 tỷ USD, trong đó nguồn lực chủ yếu đến từ khu vực tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài.

Bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế Ngân hàng Nhà nước, chỉ rõ nhu cầu vốn tổng thể cho chuyển đổi xanh của Việt Nam ước khoảng 670-700 tỷ USD. Con số này đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa các kênh huy động vốn, tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân, phát triển thị trường vốn, phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính. Bà Tùng nhấn mạnh cần tiếp tục nâng cao năng lực triển khai tài chính xanh của hệ thống ngân hàng thông qua sự hỗ trợ, cơ chế phối hợp đồng bộ của các cơ quan, tổ chức liên quan.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy nhu cầu vốn bình quân hằng năm cho chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng của Việt Nam trong giai đoạn tới rất lớn. Để huy động nguồn lực tài chính này, Việt Nam cần hệ sinh thái chính sách đồng bộ và nhất quán. Hệ thống này bao gồm chiến lược huy động vốn, cơ chế khuyến khích - ưu đãi, phát triển và vận hành hiệu quả các công cụ tài chính xanh. Điều này mở đường cho khu vực tư nhân tham gia mạnh mẽ, hiệu quả và đúng định hướng.

Bà Phạm Thị Thanh Tùng – Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Cần phải đa dạng hóa các kênh huy động vốn, tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân, phát triển thị trường vốn, phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính. Ảnh: Đình Bắc

Việt Nam đặt ra hai mục tiêu: trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045 và đạt phát thải ròng bằng 0 (Net-Zero) vào năm 2050. Chính phủ Việt Nam nhận định việc hiện thực hóa hai mục tiêu này đòi hỏi mô hình tăng trưởng bền vững và phát thải thấp, với động lực chủ chốt là tài chính xanh.

Bà Alexandra Westwood, Tùy viên Kinh tế và Hợp tác phát triển Đại sứ quán Đức tại Việt Nam, chia sẻ Dự án SHIFT là minh chứng cho tinh thần hợp tác trách nhiệm, thực chất và dài hạn giữa Việt Nam và Chính phủ Cộng hòa Liên bang Đức. "Thúc đẩy tài chính xanh và năng lượng sạch là hành trình phức tạp, đòi hỏi khung chính sách đồng bộ, năng lực tài chính và kỹ thuật chuyên sâu. SHIFT sẽ thúc đẩy hợp tác thực chất, tạo tác động lan tỏa hỗ trợ các mục tiêu phát triển và khí hậu của Việt Nam", bà Westwood nói.

Thông qua SHIFT, Việt Nam tiếp nhận hỗ trợ kỹ thuật, tăng cường năng lực thể chế, năng lực thiết kế chính sách. Điều này nâng cao vị thế, uy tín và mức độ sẵn sàng của Việt Nam trong chuỗi tài chính xanh và chuyển đổi năng lượng toàn cầu, góp phần thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu.

Vụ Tài chính - Kinh tế ngành Bộ Tài chính đóng vai trò đầu mối điều phối tổng thể, chịu trách nhiệm dẫn dắt về định hướng chính sách, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa các hợp phần của Dự án SHIFT với các chiến lược, chương trình và khuôn khổ pháp lý hiện hành.

Trong giai đoạn triển khai, Dự án SHIFT tập trung vào các trọng tâm hành động. Dự án đề xuất các giải pháp huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính, kết hợp hài hòa giữa vốn trong nước và vốn quốc tế phục vụ các dự án tăng trưởng xanh và chuyển đổi năng lượng. Dự án hỗ trợ thúc đẩy phát triển trái phiếu xanh, nghiên cứu và xây dựng các cơ chế kỹ thuật nhằm hình thành và vận hành thí điểm sàn giao dịch các-bon trong nước.

Dự án phát triển các sản phẩm tài chính xanh mới, tăng cường hỗ trợ kỹ thuật để thu hút dòng vốn đầu tư xanh. Dự án nâng cao năng lực cho khu vực tư nhân, thúc đẩy các mô hình kinh doanh xanh và ứng dụng các công nghệ chuyển đổi năng lượng sáng tạo.

Ông Chu Đức Lam khẳng định Bộ Tài chính cam kết tạo điều kiện thuận lợi nhất trong khuôn khổ chức năng, nhiệm vụ được giao, đồng hành cùng các đối tác trong suốt quá trình triển khai Dự án SHIFT. Bộ sẽ kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh, bảo đảm sự phối hợp thông suốt giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức thực hiện, nhằm đưa các kết quả của Dự án sớm vào thực tiễn.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng