Starlink không còn một mình

Thương vụ 11,57 tỷ USD và Amazon thực sự muốn gì?

Thị trường viễn thông vệ tinh toàn cầu đang định hình lại trật tự cạnh tranh khi Amazon tuyên bố thâu tóm Globalstar với giá trị lên tới 11,57 tỷ USD (Giá trị thương vụ khoảng: 90USD/cổ phiếu × 128,600,000 cổ phiếu), cho thấy cuộc đua lên quỹ đạo thấp đã vượt ra khỏi phạm vi kỹ thuật và trở thành một bài toán chiến lược về phổ tần, hạ tầng và ảnh hưởng địa chính trị.

Trước đó, nhiều nguồn tin trong ngành đưa ra con số ước tính khoảng 9,8 tỷ USD cho khả năng Amazon thâu tóm Globalstar, song giá trị thực tế được hai bên xác nhận lên tới 11,57 tỷ USD, cao hơn gần 18% so với mức dự báo ban đầu.

Theo điều khoản thỏa thuận, cổ đông của Globalstar sẽ nhận 90 USD tiền mặt hoặc 0,321 cổ phiếu phổ thông của Amazon cho mỗi cổ phiếu họ nắm giữ, với mức trần giá trị tương đương 90 USD, và nhóm cổ đông đại diện cho khoảng 58% quyền biểu quyết kết hợp đã phê duyệt giao dịch qua hình thức chấp thuận bằng văn bản. Dù vậy, thị trường phản ứng thận trọng hơn kỳ vọng, khi cổ phiếu Globalstar chỉ tăng khoảng 10% trong phiên giao dịch cuối ngày thứ Ba và kết thúc ở mức 79,91 USD, tức vẫn thấp hơn gần 11% so với mức giá mua đề xuất. Giao dịch dự kiến hoàn tất vào năm 2027 sau khi cơ quan quản lý cấp phép.

Amazon thâu tóm Globalstar với giá 11,57 tỷ USD

Hiện nay, Amazon Leo (trước đây là Project Kuiper) đang vận hành khoảng 240 vệ tinh và được cấp phép phóng tối đa 3.236 vệ tinh lên quỹ đạo. Tuy nhiên, tiến độ đó vấp phải nhiều khó khăn khi công ty phải xin Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) gia hạn thời gian để hoàn thành việc phóng khoảng 1.600 vệ tinh trước thời hạn tháng 7 năm 2026. Trong bối cảnh đó, việc thâu tóm Globalstar và bổ sung ngay 24 vệ tinh đang hoạt động vào chòm sao mang về tài sản có giá trị chiến lược hơn so với quy mô thuần túy, gồm một hệ thống 24 trạm mặt đất toàn cầu và giấy phép phổ tần tại hơn 120 quốc gia.

Ông Panos Panay, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách thiết bị và dịch vụ tại Amazon cho biết, Amazon hướng tới việc phục vụ hàng tỷ khách hàng đang sinh sống, di chuyển và làm việc ở những vùng nằm ngoài tầm phủ sóng của mạng lưới hiện có, và sự kết hợp giữa nền tảng đã được kiểm chứng của Globalstar với năng lực đổi mới của Amazon sẽ mang lại dịch vụ nhanh hơn, ổn định hơn ở nhiều địa điểm hơn.

Khoảng cách với Starlink và bài toán năm 2028

Khoảng cách giữa Amazon Leo và Starlink vẫn còn rất lớn, SpaceX vận hành khoảng 10.000 vệ tinh quỹ đạo thấp, trong đó có khoảng 650 vệ tinh được thiết kế riêng cho dịch vụ kết nối thẳng đến thiết bị (D2D) với khả năng thu phát tín hiệu vệ tinh ngay trên điện thoại thông thường mà không cần thiết bị đầu cuối chuyên dụng, và hệ sinh thái thương mại xung quanh năng lực đó đã hình thành hoàn toàn thông qua các đối tác vận hành thực tế như T-Mobile US tại Mỹ và KDDI tại Nhật Bản, cho thấy Starlink không chỉ dẫn trước về quy mô kỹ thuật mà còn đi trước về độ chín của thị trường.

Amazon Leo. Ảnh: GSMA

Amazon Leo đặt mục tiêu ra mắt dịch vụ D2D vào năm 2028, đồng thời khẳng định sẽ cung cấp hiệu quả sử dụng phổ tần và hiệu suất cao hơn so với các hệ thống kết nối thẳng đến điện thoại thế hệ cũ, với tốc độ và chất lượng vượt trội hơn cho người dùng cuối. Tuy nhiên, mốc 2028 đặt Amazon Leo vào thế bất lợi về mặt thời gian: đến lúc đó, Starlink đã hoàn thành triển khai thế hệ vệ tinh V2 với năng lực D2D nâng cao hơn, tức là cuộc đua sẽ tiếp tục dịch chuyển mục tiêu ngay khi Amazon Leo chưa kịp bắt đầu.

Vấn đề ở đây là Amazon Leo đang cạnh tranh hay đang chạy theo, và phần lớn câu trả lời phụ thuộc vào cách Amazon khai thác hệ thống XCOM RAN của Globalstar, nền tảng sử dụng băng tần 2,4GHz để triển khai mạng 5G Private (riêng) thông qua sự kết hợp giữa ăng-ten phủ sóng diện hẹp (small cell), lõi mạng (core), bộ điều khiển (controller) và thiết bị đầu cuối mang thương hiệu riêng. Starlink hiện chưa sở hữu năng lực tương đương trong phân khúc 5G Private tích hợp vệ tinh, và chính lợi thế khác biệt đó mở ra lối đi thực chất cho Amazon Leo tại các doanh nghiệp, khu công nghiệp và vùng lãnh thổ thiếu hạ tầng mặt đất.

Apple và thế độc quyền vệ tinh mà Samsung chưa có

Apple là cổ đông nắm giữ 20% cổ phần tại Globalstar, và chính vị thế đó biến Apple thành nhân tố then chốt mà Amazon phải xử lý trước khi thương vụ có thể về đích. Trước khi thỏa thuận được công bố, nhiều nhà phân tích nhận định Apple hoàn toàn có khả năng gây trở ngại cho quá trình thâu tóm, bởi Globalstar đang là đơn vị vận hành hạ tầng vệ tinh cho hàng loạt tính năng quan trọng trên iPhone từ thế hệ iPhone 14 trở đi và Apple Watch Ultra 3, từ nhắn tin khẩn cấp, chia sẻ vị trí cho đến các dịch vụ an toàn cá nhân mà hàng trăm triệu người dùng Apple đang phụ thuộc mỗi ngày.

Amazon Leo giới thiệu ăng-ten tốc độ gigabit cho ngành hàng không. Ảnh: Amazon

Thông báo cho biết, Amazon và Apple đã đạt thỏa thuận mới, trong đó Amazon cam kết tiếp tục hỗ trợ đầy đủ các tính năng vệ tinh trên toàn bộ thiết bị Apple đang sử dụng hệ thống Globalstar hiện tại và theo kế hoạch, đồng thời mở rộng hỗ trợ qua chòm sao vệ tinh tương lai của Amazon Leo. Với hơn 1,5 tỷ thiết bị iOS đang lưu hành, Apple không có thị trường mà còn có quyền lực thị trường đủ lớn để đặt điều kiện cho mọi đối tác hạ tầng, và thỏa thuận này phản ánh chính xác thực lực đó.

Việc Amazon phải ngồi lại đàm phán với Apple trước khi thương vụ hoàn tất cho thấy một trật tự quyền lực đang hình thành trong thị trường thiết bị di động toàn cầu. Apple không tự xây dựng vệ tinh, không vận hành tên lửa, nhưng thông qua cổ phần chiến lược tại Globalstar, Apple kiểm soát sâu một hệ thống gồm hàng chục trạm cổng (gateway) toàn cầu và giấy phép phổ tần tại hơn 120 quốc gia mà không phải chịu chi phí đầu tư hạ tầng trực tiếp. Đây là mô hình kiểm soát tài sản chiến lược thông qua cổ phần, khác hoàn toàn với cách tiếp cận xây dựng từ đầu mà các đối thủ đang theo đuổi.

iPhone từ thế hệ 14 trở đi sử dụng hạ tầng vệ tinh Globalstar cho các tính năng khẩn cấp, lợi thế mà Samsung chưa có. Ảnh minh họa

Samsung có Galaxy, có chip Exynos, có dịch vụ đám mây, nhưng không có cổ phần trong bất kỳ mạng vệ tinh toàn cầu nào và không sở hữu hạ tầng vô tuyến chiến lược tương đương. Khả năng cung cấp kết nối vệ tinh ngay khi xuất xưởng trên iPhone, với các tính năng như Emergency SOS, Messages ngoài vùng phủ sóng, Find My và Roadside Assistance qua vệ tinh, đang dần thay đổi tiêu chí đánh giá smartphone của người dùng. Kết nối vệ tinh từ chỗ là tính năng cao cấp đang trở thành tiêu chuẩn an toàn và dự phòng mà người mua điện thoại bắt đầu tính đến khi lựa chọn, và Apple hiện là nhà sản xuất duy nhất trong phân khúc phổ thông có thể cung cấp năng lực đó ở quy mô toàn cầu.

Thương vụ Amazon Globalstar đặt ra một câu hỏi lớn hơn câu chuyện internet vệ tinh hay cạnh tranh với Starlink, khi Apple đang xây dựng thế kiểm soát hạ tầng gián tiếp nhưng có tính ràng buộc cao thông qua cổ phần chiến lược tại Globalstar, một vị thế mà Samsung cùng toàn bộ hệ sinh thái Android dù dồn toàn lực vào phần cứng hay phần mềm vẫn chưa thể chạm tới, bởi quyền kiểm soát hạ tầng toàn cầu đòi hỏi bước trở thành cổ đông chiến lược trong một mạng vệ tinh có tầm phủ thực sự mà cho đến nay chưa ai trong hệ sinh thái Android thực hiện được.

Ai nắm hạ tầng, người đó định luật chơi

Thị trường vệ tinh toàn cầu đang về tay những tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, và thương vụ Amazon Globalstar chỉ là một mắt xích trong chuỗi tái cấu trúc sâu hơn của toàn ngành. Theo GSMA Intelligence, động lực của thị trường viễn thông vệ tinh đang dịch chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai thương mại thực sự, với phần lớn các dịch vụ dự kiến đi vào vận hành trong năm 2025 và hai đến ba năm tiếp theo, phản ánh mức độ trưởng thành của hệ sinh thái và nhận thức ngày càng thực dụng hơn của các nhà khai thác về giá trị của vệ tinh trong việc lấp đầy vùng lõm phủ sóng và tạo ra các nguồn doanh thu mới.

Amazon Leo. Ảnh: Amazon

Theo GSMA Intelligence, thế giới hiện có khoảng 500 đến 600 triệu người hoàn toàn nằm ngoài vùng phủ sóng mặt đất, chiếm 7% dân số toàn cầu, cùng thêm 300 triệu người đang sống ở vùng rìa phủ sóng bấp bênh, và riêng thị trường thiết bị kết nối vạn vật (IoT) dự kiến đạt từ 2 đến 3 tỷ thiết bị kết nối vạn vật (IoT) vào năm 2035, tạo ra tổng dung lượng thị trường mà không một mạng mặt đất nào có thể tự mình phục vụ trọn vẹn. Các nhà sản xuất điện thoại và chip bán dẫn đã bắt đầu tích hợp khả năng tương thích mạng phi mặt đất (NTN) trực tiếp vào thiết kế phần cứng của mình, đưa dịch vụ vệ tinh từ phân khúc chuyên dụng sang thị trường đại chúng với hàng tỷ thiết bị đầu cuối tiềm năng.

Ngoài Starlink, liên minh OneWeb và Eutelsat, Amazon Leo cùng hệ thống vệ tinh Globalstar, thị trường vệ tinh LEO toàn cầu đang thu hút thêm nhiều tập đoàn và đối thủ mới tham gia, biến cuộc đua quỹ đạo thấp từ thế độc quyền của một vài tên tuổi thành một đấu trường đa cực thực sự.

Riêng tại châu Á, khu vực này ghi nhận số lượng thỏa thuận hợp tác vệ tinh với các nhà khai thác viễn thông lớn nhất thế giới, vượt 40 thỏa thuận tính đến tháng 12 năm 2024, trong đó Trung Quốc đang triển khai ít nhất ba dự án vệ tinh lớn với tổng số vệ tinh theo kế hoạch lên tới 38.000 đơn vị, một con số vượt xa cả Starlink lẫn Amazon Leo cộng lại và cho thấy cuộc đua quỹ đạo thấp đang trở thành cuộc cạnh tranh địa chính trị thực sự chứ không chỉ là bài toán công nghệ.

Amazon có thể khai thác dịch vụ vệ tinh theo nhiều hướng song song, tích hợp kết nối thẳng đến thiết bị (D2D) vào gói Prime, mở rộng băng rộng vệ tinh, ký kết thỏa thuận phủ sóng với các nhà mạng viễn thông và đưa kết nối vệ tinh vào mạng lưới logistics trải dài toàn cầu của chính mình. Mỗi hướng đi đều đòi hỏi thời gian và nguồn lực lớn, nhưng tất cả đều có điều kiện thực tế hơn khi Amazon nắm trong tay hạ tầng mặt đất, phổ tần và giấy phép vận hành tại hơn 120 quốc gia mà Globalstar đã xây dựng suốt hơn 34 năm kể từ khi ra đời năm 1991.

Cuộc đua lên quỹ đạo thấp đã chuyển sang giai đoạn cạnh tranh thực chất, khi thị trường thoát khỏi thế "độc diễn" của Starlink với hàng chục nghìn vệ tinh từng một mình định hướng toàn thị trường, và trở thành cuộc cạnh tranh từ nhiều bên, với Amazon Leo đang tăng tốc, Trung Quốc đang triển khai 38.000 vệ tinh theo kế hoạch và Starlink đang đẩy nhanh thế hệ V2 để củng cố ưu thế công nghệ trước khi các đối thủ bắt kịp, trong khi hàng tỷ người trên toàn cầu vẫn sống và làm việc ngoài vùng phủ sóng mặt đất, chưa một sóng vệ tinh nào thực sự với tới họ.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng