‘Chảy về miền ký ức’ - hành trình trở về với cội nguồn

Tập thơ “Chảy về miền ký ức” của nhà thơ Nguyễn Đăng Độ do Nhà xuất bản Văn học ấn hành, gồm 60 bài thơ. Con số 60 gắn với năm sinh 1966 và tuổi 60 của tác giả trong năm 2026. Xuyên suốt tập thơ là dòng ký ức về gia đình, quê hương, chiến tranh, tình bạn, tình yêu cùng những suy tư về được – mất, hợp – tan của đời người.

Theo Đại tá, nhà thơ Trần Anh Thái, Chủ tịch Hội đồng Thơ, Hội Nhà văn Việt Nam, “Chảy về miền ký ức” là hành trình trở về với những dữ liệu, sự kiện, cảm xúc và trải nghiệm được lưu giữ trong ký ức. Từ những câu chuyện riêng, tác giả mở rộng thành những suy ngẫm về tình mẫu tử, phụ tử, quê hương, chiến tranh và thân phận con người.

Ký ức về cha mẹ và quê hương

Hình ảnh người mẹ xuất hiện ngay từ bài thơ mở đầu “Dâng mẹ”, gắn với những năm tháng cơ cực của đời sống miền quê. Những hình ảnh áo tơi, gió bấc, Gió Lào, vại cà, hũ nhút, đồng khô, sông cạn... tạo nên ký ức về người mẹ tảo tần.

Trong “Mẹ ơi”, nỗi nhớ chuyển thành sự mất mát khi người mẹ đã khuất. Tiếng gọi mẹ trở thành khoảng trống, nơi người con chỉ còn có thể tìm lại bóng dáng mẹ qua ký ức.

Mạch thơ tiếp tục nối dài qua hình ảnh người cha, anh em, tuổi thơ và quê hương. Những bài như “Khóc cha”, “Cách biệt”, “Xin mẹ ngủ yên”, “Anh tôi”, “Tìm lại tiếng nôi đưa” gợi lại những con người và không gian đã in sâu trong ký ức tác giả.

Nhà thơ Trần Anh Thái nhận định thơ Nguyễn Đăng Độ mang tính tâm tình, chủ yếu hướng về cha mẹ, quê hương, bạn bè, anh em ruột thịt. Cảnh vật trong thơ thường được sử dụng để bộc lộ tâm trạng, tạo nên sự hòa quyện giữa ngoại cảnh và thế giới nội tâm.

Ký ức chiến tranh và những chiêm nghiệm

Một trong những vùng ký ức có sức nặng trong tập thơ là chiến tranh và những mất mát của một thế hệ.

Khi viết về Ngã ba Đồng Lộc, Truông Bồn và những người đã hy sinh, Nguyễn Đăng Độ gắn ký ức cá nhân với lịch sử quê hương, đất nước.

Những mất mát của chiến tranh hiện lên không chỉ qua địa danh, mà còn qua sự chia lìa và những khoảng trống trong đời sống gia đình. Từ đó, ký ức chiến tranh trở thành điểm tựa để tác giả suy ngẫm về sự hy sinh và giá trị của cuộc sống hôm nay.

Theo nhà thơ Trần Anh Thái, những câu thơ này mang sắc thái bi tráng, cho thấy phía sau cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc là những mất mát, đau đớn và chia cắt.

Tập thơ còn mở ra nhiều không gian trữ tình qua những vùng đất mà Nguyễn Đăng Độ từng sống, từng đi qua. Đà Nẵng, Sông Gâm, Hà Tĩnh, Truông Bồn, Sài Gòn... trở thành những tọa độ của đời sống và ký ức, mỗi nơi mang theo một sắc thái cảm xúc riêng.

Bên cạnh những hồi tưởng, tập thơ còn chứa đựng nhiều chiêm nghiệm về thân phận con người, về được – mất, hợp – tan và sự hữu hạn của đời sống. Những hình ảnh như cánh buồm đứt gió, vầng trăng khuyết, hoa sứ rụng hay cung đàn lạc nhịp góp phần thể hiện tâm thế ấy.

“Chảy về miền ký ức” vì thế không chỉ là hành trình trở về quá khứ mà còn là cách nhà thơ nhìn lại những gì đã trải qua để trân trọng hơn tình thân, quê hương và những giá trị của hiện tại.

Từ những ký ức riêng, Nguyễn Đăng Độ mở ra một miền nhớ có tính cộng đồng, nơi người đọc có thể bắt gặp hình bóng của chính mình trong những câu chuyện về cha mẹ, quê hương, tình thân và những năm tháng đã đi qua.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng