Dự thảo Quy chế đào tạo đại học mới: Ghi nhận năng lực người học, thúc đẩy chuyển đổi chất lượng giáo dục

Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học được xây dựng nhằm thay thế Thông tư số 08/2021/TT-BGDĐT, đồng thời cập nhật những yêu cầu mới của giáo dục đại học trong bối cảnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và thúc đẩy mô hình học tập suốt đời.

Ứng dụng AI trong đào tạo nhưng phải bảo đảm liêm chính học thuật

Một điểm mới đáng chú ý trong dự thảo là lần đầu tiên đưa ra các quy định liên quan đến việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong đào tạo đại học. Sự phát triển nhanh chóng của AI đang tác động trực tiếp đến phương pháp học tập, nghiên cứu và giảng dạy, nhưng việc sử dụng công cụ này cũng đặt ra nhiều vấn đề về đánh giá năng lực, bản quyền và tính trung thực trong học thuật.

Theo dự thảo, AI có thể được sử dụng để hỗ trợ nâng cao hiệu quả dạy và học nhưng không thay thế vai trò của giảng viên hay khả năng tự học, tư duy độc lập của sinh viên.

Thông tư mới lần đầu đưa ra các quy định liên quan đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo đại học

Các cơ sở giáo dục đại học phải bảo đảm việc ứng dụng AI được thực hiện minh bạch, công bằng trong kiểm tra, đánh giá, đồng thời bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục hoàn thiện các quy định về đào tạo từ xa, đào tạo kết hợp trực tiếp - trực tuyến, giáo dục đại học số và văn bằng số. Một nguyên tắc được nhấn mạnh là chất lượng đào tạo phải được duy trì thống nhất, không phụ thuộc vào hình thức tổ chức hay công nghệ được sử dụng.

Học đến đâu, được công nhận đến đó

Một trong những thay đổi quan trọng nhất của dự thảo là mở rộng cơ chế công nhận kết quả học tập của người học. Theo đó, các trường đại học có thể xem xét chuyển đổi tín chỉ từ kết quả học tập trực tuyến, cũng như công nhận kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm mà người học tích lũy trong quá trình học tập và làm việc.

Quy định này hướng tới việc đánh giá năng lực thực tế thay vì chỉ dựa vào con đường học tập truyền thống. Người học sẽ có thêm cơ hội xây dựng lộ trình cá nhân, giảm thời gian và chi phí đào tạo khi đã chứng minh được những kiến thức, kỹ năng đã đạt được.

Dự thảo cũng cho phép một số học sinh trung học phổ thông thuộc diện được miễn thi tốt nghiệp đăng ký học tích lũy tín chỉ giáo dục đại học. Đây được xem là bước mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục đại học, đồng thời tạo sự liên thông giữa các bậc học.

Thông tư mới gồm những quy định mở rộng cơ chế công nhận kết quả học tập của người học

Đặc biệt, dự thảo lần đầu tiên bổ sung quy định về chứng chỉ giáo dục đại học. Đây là hình thức ghi nhận kết quả hoàn thành một số học phần hoặc một phần chương trình đào tạo, giúp người học được xác nhận quá trình tích lũy ngay cả khi chưa hoàn thành toàn bộ chương trình.

Việc bổ sung chứng chỉ giáo dục đại học tạo điều kiện để người học chủ động hơn trong việc xây dựng hành trình học tập, phù hợp với yêu cầu cập nhật kiến thức liên tục của xã hội hiện đại. Thay vì chỉ được ghi nhận khi tốt nghiệp, người học có thể từng bước tích lũy và sử dụng kết quả học tập trong quá trình phát triển nghề nghiệp.

Những điều chỉnh trong dự thảo Quy chế đào tạo đại học cho thấy định hướng thay đổi của giáo dục đại học Việt Nam: chuyển từ mô hình đào tạo nặng về số lượng sang chú trọng chất lượng, năng lực và khả năng thích ứng của người học. Đây cũng là bước chuẩn bị để các trường đại học đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động, khoa học công nghệ và quá trình chuyển đổi số trong thời gian tới.

Từ những vấn đề đặt ra về chất lượng đào tạo đến yêu cầu đổi mới

Trước khi dự thảo được công bố, nhiều chuyên gia đã đề cập đến những hạn chế trong mô hình đào tạo đại học hiện nay, đặc biệt là khoảng cách giữa kiến thức trong nhà trường và yêu cầu của thị trường lao động.

Tại Phiên họp Ban Chấp hành Hội Vô tuyến - Điện tử Việt Nam lần thứ 3 nhiệm kỳ 2023-2028 diễn ra ngày 17/1/2026 tại trụ sở Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam, GS.TS. Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Vô tuyến - Điện tử Việt Nam, cho rằng giáo dục đại học cần chuyển hướng từ việc mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng đầu ra.

GS. TS. Chử Đức Trình (thứ tư từ trái sang), Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó chủ tịch Hội Vô tuyến - Điện tử Việt Nam nêu ý kiến

Ông dẫn lại thực tế từ doanh nghiệp khi cho biết tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đáp ứng ngay yêu cầu công việc còn hạn chế, nhiều trường hợp phải được đào tạo bổ sung sau khi gia nhập thị trường lao động. Theo GS.TS. Chử Đức Trình, việc các trường tập trung chạy đua tuyển sinh, tăng số lượng người học mà chưa chú trọng đúng mức đến năng lực thực tế là biểu hiện của một mô hình phát triển chưa bền vững. “Chúng ta đang bị cuốn theo phong trào. Nhưng có thứ chúng ta cần phải giữ, đó là chất lượng”, GS.TS. Chử Đức Trình nhấn mạnh.

GS.TS. Trần Xuân Nam (thứ 2 từ trái sang), Phó giám đốc Học viện Kỹ thuật Quân sự, Phó Chủ tịch Hội REV

Cùng quan điểm này, GS.TS. Trần Xuân Nam, Phó Giám đốc Học viện Kỹ thuật Quân sự, Phó Chủ tịch Hội REV, đề xuất cần xây dựng chuẩn nghề nghiệp và tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ khoa học - công nghệ cho đội ngũ nhân lực. Ông cho rằng mô hình kết nối giữa “trường đại học - doanh nghiệp - cộng đồng chuyên gia” sẽ là hướng đi quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Những nhận định trên cho thấy yêu cầu đổi mới giáo dục đại học đang được đặt ra trong quá trình nâng cao chất lượng đào tạo. Dự thảo Quy chế đào tạo đại học mới của Bộ GDĐT cũng hướng tới mục tiêu tăng tính linh hoạt, công nhận năng lực người học và nâng cao hiệu quả đào tạo.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng