Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số: Khơi thông nguồn lực để tạo động lực tăng trưởng mới

Vừa qua, tại TP. Hồ Chí Minh, Báo Văn Hóa phối hợp với Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học “Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số”. Hội thảo được xem là diễn đàn để nhận diện những cơ hội, thách thức; đề xuất các giải pháp nhằm đưa công nghiệp văn hóa trở thành một động lực phát triển mới của đất nước.

Công nghiệp văn hóa chuyển hóa tiềm năng thành giá trị kinh tế

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sáng tạo, sản xuất và tiêu dùng các sản phẩm văn hóa, việc phát triển công nghiệp văn hóa sẽ mở ra cơ hội để Việt Nam khai thác hiệu quả nguồn lực, nâng cao sức mạnh mềm quốc gia và tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế.

Các đại biểu tham dự hội thảo.

TS. Nguyễn Anh Vũ - Tổng Biên tập Báo Văn Hóa nhấn mạnh, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết số 80- NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cùng các chương trình hành động của Chính phủ và của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xác lập một cách rõ ràng vị trí của văn hóa trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước.

Trên cơ sở đó, TS. Nguyễn Anh Vũ cho rằng, văn hóa ngày nay không chỉ là lĩnh vực bồi đắp đời sống tinh thần mà ngày càng khẳng định vai trò là nguồn lực nội sinh quan trọng, là sức mạnh mềm của quốc gia, là nền tảng để hình thành bản lĩnh, khát vọng sáng tạo của con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

TS. Nguyễn Anh Vũ khẳng định: “Công nghiệp văn hóa được xác định là một trong những hướng đi quan trọng để chuyển hoá tiềm năng, tài nguyên văn hóa thành nguồn lực kinh tế; từng bước trở thành ngành kinh tế có đóng góp đáng kể vào GDP, tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế”.

PGS.TS. Huỳnh Văn Tới, Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh cho rằng, công nghiệp văn hóa đang trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, lan tỏa bản sắc dân tộc và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

TS. Nguyễn Anh Vũ - Tổng Biên tập Báo Văn Hóa phát biểu tại hội thảo.

Theo PGS.TS. Huỳnh Văn Tới, nhiều quốc gia trên thế giới đã xem công nghiệp văn hóa là ngành kinh tế chiến lược dựa trên sáng tạo, tri thức và công nghệ. “Giá trị cốt lõi của công nghiệp văn hóa hiện đại không nằm ở tài nguyên thiên nhiên mà nằm ở ý tưởng sáng tạo, công nghệ, dữ liệu, thương hiệu và tài sản trí tuệ. Những yếu tố này đang trở thành nguồn lực quan trọng tạo nên lợi thế cạnh tranh trong nền kinh tế tri thức” - PGS.TS. Huỳnh Văn Tới nhận định.

Bên cạnh đó, PGS.TS. Huỳnh Văn Tới đồng thời cho rằng, Việt Nam có nhiều cơ hội để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, dựa trên lợi thế về di sản văn hóa, bản sắc dân tộc, nguồn nhân lực trẻ và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số.

Hoàn thiện thể chế để xây dựng hệ sinh thái sáng tạo

Trong khuôn khổ hội thảo, hai phiên thảo luận “Khơi thông nguồn lực để phát triển công nghiệp văn hóa” và “Bứt phá phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số” đã tập trung đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa đồng bộ, thúc đẩy hợp tác công - tư và huy động nguồn lực xã hội cho các hoạt động sáng tạo.

PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam phát biểu tại hội thảo.

PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng, sự phát triển của công nghiệp văn hóa trong những thập niên gần đây gắn liền với quá trình thay đổi tư duy phát triển văn hóa trên phạm vi toàn cầu. Thách thức lớn hiện nay là khoảng cách giữa tốc độ biến đổi của môi trường sáng tạo số với khả năng thích ứng của hệ thống quản trị văn hóa truyền thống. Do đó, việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW cần chuyển mạnh từ tư duy hỗ trợ đơn thuần sang xây dựng thể chế đủ khả năng kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo trong cả môi trường thực và môi trường số.

“Hoàn thiện thể chế phát triển công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận như một bộ phận quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế phát triển quốc gia thời kỳ mới. Bởi năng lực cạnh tranh văn hóa ngày nay không chỉ nằm ở tài nguyên di sản hay quy mô thị trường mà còn ở khả năng tạo lập môi trường thuận lợi để sáng tạo trở thành động lực phát triển, góp phần gia tăng sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên số” - PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương đề xuất.

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là cách tiếp cận mới đối với công nghiệp văn hóa trong thời đại số. Từ góc độ này, nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý văn hóa” sang “kiến tạo phát triển công nghiệp văn hóa”, trong đó Nhà nước đóng vai trò tạo lập môi trường thuận lợi, hoàn thiện thể chế và hỗ trợ các chủ thể sáng tạo phát triển.

Các diễn giả chia sẻ tại hội thảo.

Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng cho rằng, công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận khác biệt so với các ngành kinh tế thông thường; giá trị lan tỏa mang lại cho thương hiệu quốc gia, cho du lịch và xuất khẩu là vô giá - bài học mà Hàn Quốc đã chứng minh rất thành công. Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng đề xuất Việt Nam cần cởi mở hơn trong quản lý văn hóa đối với những thử nghiệm mới. “Văn hóa không chỉ là gìn giữ mà còn là sáng tạo. Muốn có cái mới thì phải chấp nhận thử nghiệm. Có thể thành công hoặc thất bại, nhưng đó là điều cần thiết để tìm ra những giá trị mới” - đạo diễn Nguyễn Quang Dũng nhấn mạnh.

TS. Phạm Huy Quang, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP. Hồ Chí Minh cho rằng, sinh viên rất cần được học hỏi kinh nghiệm thực chiến từ các nghệ sĩ gạo cội, nhưng quy định hiện hành bắt buộc giảng viên đại học phải có trình độ từ Thạc sĩ trở lên. Nhiều nghệ sĩ nổi tiếng có danh hiệu nghề nghiệp cao quý nhưng lại thiếu học vị tương ứng, dẫn đến việc nhà trường gặp khó khăn khi muốn mời họ tham gia giảng dạy. TS. Phạm Huy Quang đề xuất cần có cơ chế đặc thù cho ngành nghệ thuật, đồng thời phải đầu tư nguồn nhân lực từ gốc bằng cách đưa nghệ thuật vào học đường ngay từ bậc phổ thông để nuôi dưỡng tình yêu văn hóa cho thế hệ trẻ.

PGS.TS. Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh cho rằng, nguồn lực cho công nghiệp văn hóa là sự tổng hòa giữa thể chế, tài chính, giáo dục, công nghệ và con người. “Chỉ khi những nút thắt cơ chế được tháo gỡ, tư duy quản lý chuyển từ kiểm soát sang nuôi dưỡng, và văn hóa được đầu tư như một chiến lược tương lai, lúc đó công nghiệp văn hóa Việt Nam mới thực sự có được cú hích mạnh mẽ để cất cánh” - PGS.TS. Lâm Nhân kiến nghị.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng