Vì sao người dùng SIM phải xác thực sinh trắc học khuôn mặt?

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa công bố dự thảo Thông tư hướng dẫn xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất. Dự thảo căn cứ Luật Viễn thông số 24/2023/QH15 và Nghị định 163/2024/NĐ-CP, đưa ra nhiều yêu cầu cụ thể hơn so với quy định cũ, nhằm bảo vệ người dùng trước "vấn nạn" cuộc gọi "lừa đảo" hiện nay.

Đẩy mạnh chuẩn hoá sim viễn thông 'khắc tinh' của tội phạm công nghệ

Theo Dự thảo, tất cả thuê bao di động cho phép gọi điện và nhắn tin (thuê bao H2H) phải trải qua quy trình xác thực điện tử. Hệ thống sẽ kiểm tra khớp 4 trường thông tin gồm số định danh cá nhân, họ tên, ngày sinh và dữ liệu sinh trắc học khuôn mặt với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Điểm mới quan trọng là yêu cầu xác thực sinh trắc học khuôn mặt. Người dùng phải cho phép doanh nghiệp viễn thông thu thập hình ảnh khuôn mặt để so sánh với dữ liệu lưu trữ trong hệ thống quốc gia. Công nghệ này giúp xác định chính xác danh tính người sử dụng SIM, tránh tình trạng mượn, cho thuê SIM trái phép.

Người dùng sử dụng ba phương thức xác thực

Dự thảo cho phép người dùng lựa chọn một trong ba cách xác thực. Thứ nhất, sử dụng ứng dụng VNeID để kết nối trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Thứ hai, thực hiện qua ứng dụng di động hoặc website của nhà mạng. Thứ ba, đến trực tiếp điểm giao dịch của doanh nghiệp viễn thông.

Người có tài khoản VNeID mức độ 2 sẽ thực hiện xác thực dễ dàng nhất. Họ chỉ cần vào ứng dụng khi nhận thông báo, xác nhận thuê bao đang sử dụng, đồng ý chia sẻ dữ liệu và cho phép thu thập hình ảnh khuôn mặt. Toàn bộ quy trình hoàn tất trong vài phút.

Người có thẻ Căn cước gắn chip nhưng chưa có VNeID mức độ 2 có thể quét thông tin từ chip thẻ qua điện thoại hoặc thiết bị đọc thẻ tại quầy giao dịch. Dữ liệu sinh trắc học lưu trong chip sẽ được lấy ra để so khớp với hình ảnh khuôn mặt người dùng chụp tại thời điểm xác thực.

Riêng người không có VNeID mức độ 2 và thẻ Căn cước gắn chip sẽ không thể đăng ký mới hoặc xác thực thuê bao. Nhóm đối tượng này cần làm thẻ Căn cước gắn chip và đăng ký VNeID trước khi thực hiện các thủ tục liên quan đến SIM.

Cuộc chiến chống SIM rác: Từ lề đường đến thương mại điện tử

Quy định đáng chú ý khác là yêu cầu xác thực lại mỗi khi người dùng thay đổi thiết bị đầu cuối. Khi chuyển SIM sang điện thoại mới, người dùng phải thực hiện lại toàn bộ quy trình như đăng ký thuê bao thứ hai trở đi.

Với người chỉ có một SIM, mã OTP sẽ gửi trực tiếp đến số đó để xác thực. Còn người có từ hai SIM trở lên phải khớp đúng 4 trường thông tin với dữ liệu đã xác thực trước đó, trong đó phần sinh trắc học khuôn mặt phải đạt độ chính xác cao.

Dự thảo đặt ra tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng cho việc khớp dữ liệu sinh trắc học. Hệ thống phải có tỷ lệ từ chối sai dưới 5% khi tỷ lệ chấp nhận sai dưới 0,01% theo tiêu chuẩn FIDO Biometric Requirement với tập mẫu tối thiểu 10.000 người. Công nghệ còn phải phát hiện được các hành vi giả mạo bằng ảnh, video hoặc mặt nạ 3D.

Người dùng từ chối xác thực hoặc xác thực không thành công sẽ chịu hai mức xử phạt tuần tự. Đầu tiên, nhà mạng tạm dừng cung cấp dịch vụ hai chiều, chuyển SIM sang chế độ chỉ nhận cuộc gọi đến, tin nhắn đến và truy cập Internet. Chế độ này có hiệu lực từ 01/03/2026.

Nếu vẫn không thực hiện xác thực trong thời hạn quy định tại Điều 25 Nghị định 163/2024/NĐ-CP, nhà mạng sẽ thanh lý hợp đồng và chấm dứt hoàn toàn dịch vụ. SIM sẽ bị thu hồi, người dùng không thể tiếp tục sử dụng số điện thoại đó.

Dự thảo có điều khoản chuyển tiếp cho những thuê bao đã xác thực trước khi thông tư có hiệu lực. Người dùng đã thực hiện xác thực điện tử bằng các phương thức tương đồng sẽ được công nhận là đã hoàn thành, không phải làm lại.

Người nước ngoài bị siết chặt quyền sử dụng

Dự thảo nêu rõ người nước ngoài đủ điều kiện và không đủ điều kiện được cấp số định danh cá nhân. Người có số định danh cá nhân phải đến điểm giao dịch để xuất trình tài khoản định danh điện tử, cho phép nhà mạng thu thập dữ liệu sinh trắc học theo tiêu chuẩn của Bộ Công an.

Người chỉ có hộ chiếu bị giới hạn, chỉ được đăng ký một thuê bao H2H và chỉ sử dụng được 30 ngày. Sau thời hạn này, SIM tự động chuyển sang chế độ một chiều, chỉ nhận cuộc gọi đến, tin nhắn đến và truy cập Internet, không thể gọi ra hoặc gửi tin nhắn.

Người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch nhưng có Giấy chứng nhận căn cước được đối xử tương tự công dân Việt Nam. Họ phải đến điểm giao dịch để nhà mạng thu thập dữ liệu sinh trắc học và xác thực với thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Dự thảo quan tâm cho người cao tuổi, người khuyết tật và các đối tượng yếu thế khác. Nhà mạng phải triển khai hỗ trợ, tiến hành xác thực trực tiếp tại nơi cư trú của những người này theo hướng dẫn chi tiết của Cục Viễn thông.

Quy định giúp đảm bảo quyền sử dụng dịch vụ viễn thông của mọi công dân, người già, người bệnh nặng hoặc người khuyết tật không di chuyển được vẫn có thể xác thực thuê bao mà không cần ra điểm giao dịch.

Các doanh nghiệp viễn thông có trách nhiệm lưu giữ tài liệu chứng minh đã triển khai đúng quy trình xác thực trong suốt thời gian SIM hoạt động.

Dự thảo hiện đang trong giai đoạn lấy ý kiến. Người dân và doanh nghiệp có thể gửi phản hồi về Bộ Khoa học và Công nghệ qua Cục Viễn thông để hoàn thiện văn bản trước khi chính thức ban hành.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng