Đề xuất đo kết quả chuyển đổi số theo thời gian thực

Trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Chuyển đổi số số 148/2025/QH15, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đề xuất thay toàn bộ cơ chế báo cáo định kỳ hiện nay bằng hệ thống đo lường tự động, vận hành liên tục theo thời gian thực. Kết quả của từng bộ, từng tỉnh được công bố xếp hạng công khai mỗi năm. Dự thảo gồm 9 chương, 85 điều, đang lấy ý kiến đến ngày 13/3/2026.

Ảnh minh họa

Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ ra thực trạng hiện nay báo cáo, tổng hợp số liệu còn nặng thủ công, phụ thuộc hồ sơ minh chứng rời rạc; dữ liệu chưa được chuẩn hóa và kết nối tự động từ hệ thống thông tin, nền tảng số, dẫn đến chậm phục vụ chỉ đạo, điều hành và khó kiểm chứng tính chính xác, đồng nhất của số liệu. Thực trạng trên xuất phát từ thực tế vận hành Nghị định số 42/2022/NĐ-CP về cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến trong nhiều năm qua.

Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ ra một bất cập có hệ thống khi mỗi bộ, ngành, địa phương đang sử dụng hệ chỉ tiêu, cách tính và nguồn số liệu khác nhau, khó đối chiếu, so sánh, tổng hợp. Các bảng xếp hạng và báo cáo tổng kết hiện nay vì vậy thực chất không thể dùng để so sánh chất lượng vận hành thực tế giữa các địa phương với nhau. Một tỉnh hoàn toàn có thể trình số liệu đẹp bằng cách chọn cách tính thuận lợi nhất, trong khi một tỉnh khác dùng tiêu chí chặt hơn lại trông như đang kém hơn.

Luật Chuyển đổi số, theo khoản 2 Điều 31, xác lập nguyên tắc: hoạt động chỉ đạo, điều hành, ra quyết định phải được thực hiện dựa trên dữ liệu số đầy đủ, chính xác, kịp thời. Dự thảo nghị định chuyển nguyên tắc đó thành nghĩa vụ pháp lý cụ thể, buộc toàn bộ bộ máy từ trung ương đến địa phương phải cung cấp dữ liệu thực, không phải dữ liệu được lựa chọn để báo cáo (Điều 19 chương III trong dự thảo).

Trọng tâm kỹ thuật của đề xuất là Nền tảng thống kê, đo lường, giám sát, đánh giá triển khai chuyển đổi số, được định nghĩa ngay tại phần giải thích từ ngữ của dự thảo là nền tảng số do Bộ Khoa học và Công nghệ phát triển để thực hiện thống kê, đo lường, đánh giá, theo dõi, quản lý việc triển khai chuyển đổi số của các cơ quan nhà nước. Thay vì chờ địa phương gửi báo cáo, nền tảng sẽ đọc dữ liệu trực tiếp, tự động từ hệ thống của từng tỉnh, từng bộ ngành.

Dự thảo quy định rõ tại Khoản 3, Điều 8, Chương II: các bộ, cơ quan trung ương và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố có trách nhiệm kết nối, chia sẻ và đồng bộ dữ liệu từ các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu, nền tảng số thuộc phạm vi quản lý với nền tảng giám sát quốc gia, bảo đảm giám sát, tổng hợp và khai thác dữ liệu trực tuyến, liên tục, hạn chế tối đa báo cáo thủ công.

Về dịch vụ công trực tuyến, Chương III của dự thảo quy định: việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến của cơ quan nhà nước phải được thống kê, đo lường, giám sát và đánh giá thường xuyên và liên tục theo thời gian thực dựa trên dữ liệu số với từng dịch vụ công trực tuyến, từng chủ thể tham gia giao dịch, từng bước thực hiện dịch vụ. Nội dung đo gồm tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình; tỷ lệ hồ sơ được tiếp nhận, xử lý trực tuyến; mức độ tự động hóa quy trình.

Quan trọng hơn, kết quả thống kê, đo lường, giám sát và đánh giá là căn cứ để xác định mức độ hoàn thành nhiệm vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan, đồng thời phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và cải thiện liên tục chất lượng dịch vụ công. Kết nối dữ liệu chậm hoặc dữ liệu sai lệch vì vậy không còn là vấn đề kỹ thuật bởi dự thảo quy định các bộ, tỉnh chịu trách nhiệm giải trình về tính chính xác, trung thực của dữ liệu và phải phối hợp, bổ sung, hiệu chỉnh thông tin theo yêu cầu của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Bộ chỉ số chuyển đổi số thống nhất, bao gồm chỉ số cấp quốc gia, cấp bộ và cấp tỉnh, do Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng và ban hành, loại bỏ tình trạng mỗi nơi tự chọn thước đo riêng. Hằng năm, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức đánh giá và công bố công khai kết quả xếp hạng của toàn bộ bộ, ngành và địa phương. Điều khoản đáng chú ý nhất là kết quả tự đánh giá của bộ, ngành, địa phương không thay thế kết quả đánh giá, xếp hạng do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Cơ chế xếp hạng công khai tạo ra loại áp lực mà thanh tra hành chính thông thường không tạo được: khi kết quả đăng lên Cổng thông tin điện tử của Bộ Khoa học và Công nghệ và trên nền tảng giám sát quốc gia, báo chí, cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài đều đọc và so sánh trực tiếp. Cách vận hành này không khác gì Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) hay Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index), hai bảng xếp hạng mà các tỉnh đứng cuối nhiều năm liền phải đối mặt với áp lực cải thiện không chỉ từ trung ương mà từ chính môi trường cạnh tranh thu hút đầu tư.

Ý kiến góp ý về dự thảo Nghị định gửi về Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ trước ngày 13/3/2026.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng