Số hóa dữ liệu đất đai: Tốc độ nhanh, nhưng vẫn cần 'làm sạch' sâu hơn

Người dân sử dụng điện thoại thông minh để làm thủ tục đăng ký đất đai trực tuyến tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Ngũ Hành Sơn. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Tốc độ chưa từng có trong lịch sử quản lý đất đai

Giai đoạn 2023–2026 được xem là thời điểm Việt Nam "nén thời gian" để hiện đại hóa hệ thống quản lý tài nguyên đất. Trước khi chiến dịch 90 ngày làm sạch dữ liệu khởi động vào tháng 9/2025, cả nước đã có 62,49 triệu thửa đất tồn tại dưới nhiều định dạng dữ liệu khác nhau. Tuy nhiên, chỉ khoảng 39% trong số đó đáp ứng tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống" theo chuẩn quốc gia, 59,8% cần bổ sung và chuẩn hóa, trong khi 1,2% không còn giá trị sử dụng và phải xây dựng lại hoàn toàn.

Con số này phản ánh thực tế của hơn một thập kỷ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai theo mô hình phân tán, sử dụng nhiều loại phần mềm khác nhau, dẫn đến tình trạng dữ liệu thiếu, trùng lặp và sai lệch. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng gọi đây là "sự sai lệch và cát cứ dữ liệu" tích lũy qua nhiều thời kỳ, và xác định chiến dịch 90 ngày không đơn thuần là một đợt rà soát kỹ thuật mà là "cú hích mang tính lịch sử để giải quyết bài toán nhức nhối nhất trong quản lý tài nguyên tại Việt Nam".

Chính phủ đặt ra ba mốc thời gian cứng cho năm 2026: hoàn thành chiến dịch làm sạch toàn bộ dữ liệu và vận hành hệ thống quản trị số tập trung trước tháng 3; kết nối dữ liệu đất đai với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các hệ thống liên ngành trước tháng 6; và hoàn thành cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai tập trung, thống nhất, đa mục tiêu trước tháng 12.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng. Ảnh: VOV

Những con số biết nói sau 90 ngày đêm xuyên thấu dữ liệu đất đai

Sau 90 ngày chiến dịch kéo từ 1/9 đến 30/11/2025, hơn 61,7 triệu thửa đất được rà soát, cập nhật và chỉnh lý. Ông Mai Văn Phấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, công bố tại hội nghị tổng kết: 100% tỉnh, thành phố đã hoàn thành đồng bộ cơ sở dữ liệu đất đai về hệ thống quốc gia, với gần 98% tổng số thửa đất được tích hợp.

Trong số đó, 24,4 triệu thửa đáp ứng đầy đủ tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống", sẵn sàng kết nối, chia sẻ và khai thác dùng chung. Đây là nhóm dữ liệu đã hoàn chỉnh cả ba khối thông tin gồm thửa đất, chủ sử dụng và giao dịch. Riêng 18,7 triệu thửa đã được xác thực thông tin chủ sử dụng đất qua đối khớp với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nhưng chưa đạt trọn vẹn toàn bộ tiêu chí chất lượng.

Một thành tựu kỹ thuật đáng chú ý khác: lần đầu tiên trong lịch sử, mã định danh duy nhất được tạo lập cho gần 70 triệu thửa đất trên cả nước. Bộ Công an đã phối hợp đối khớp hơn 87 triệu lượt dữ liệu qua VNeID, xác thực thành công thông tin của hơn 38,24 triệu chủ sử dụng đất. Đây là nền tảng để xóa bỏ tình trạng trùng lặp và thiếu thống nhất kéo dài nhiều năm. Ông Mai Văn Phấn đánh giá: "Lần đầu tiên, dữ liệu đất đai trên cả nước được tập trung, thống nhất, tạo điều kiện để vận hành theo thời gian thực".

Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long. Ảnh: VOV

Tuy vậy, bức tranh tổng thể đòi hỏi cách nhìn thận trọng hơn. Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long cho rằng, Bộ Công an, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần thống nhất một số định hướng lớn, trong đó đầu tiên là triển khai bằng một kế hoạch tổng thể trong năm 2026, xác định rõ loại đất ưu tiên, tiêu chí phân loại và trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương.

"Các địa phương tiếp tục hỗ trợ vận hành dữ liệu đã hoàn thành và chuẩn bị cho kế hoạch giai đoạn tiếp theo. Lãnh đạo Đảng, Chính phủ đặt nhiều kỳ vọng vào nhiệm vụ này, bởi dữ liệu đất đai nếu không được làm sạch và kết nối đồng bộ với dữ liệu dân cư thì rất nhiều việc chúng ta không thể làm được", Thứ trưởng Long nhấn mạnh.

Điểm mới quan trọng từ Nghị quyết 214

Một thông tin quan trọng là cơ chế phân chia trách nhiệm tài chính theo Nghị quyết 214. Theo Thứ trưởng Nguyễn Văn Long, Chính phủ chỉ đầu tư cho nền tảng và phần mềm dùng chung, còn địa phương phải tự bố trí kinh phí để số hóa và đồng bộ dữ liệu. Địa phương nào khó khăn về tài chính mới được báo cáo để Chính phủ xem xét hỗ trợ.

Đây là điểm mấu chốt giải thích tại sao khoảng cách số hóa giữa các vùng có nguy cơ nới rộng thêm trong giai đoạn tiếp theo. Các địa phương như Hà Nội, TP.HCM, Bình Dương hay Đồng Nai đã chủ động hoàn thành sớm. Trong khi đó, vùng sâu, vùng xa với nguồn thu ngân sách hạn chế sẽ phải trông chờ vào cơ chế hỗ trợ từ trung ương, dễ tạo ra vùng trắng dữ liệu kéo dài. Nếu cơ chế phân bổ hỗ trợ không được thiết kế rõ ràng và kịp thời, mục tiêu hoàn thành cơ sở dữ liệu quốc gia thống nhất trước tháng 12/2026 sẽ gặp rủi ro thực chất từ yếu tố tài chính địa phương.

Lạc quan và thận trọng đều có lý

Nhìn từ phía Chính phủ và giới chuyên môn ủng hộ chuyển đổi số, chiến dịch 90 ngày đêm mang lại những thay đổi hữu hình. Cục trưởng Cục Quản lý đất đai Đào Trung Chính nhận định: "Không chỉ là con số, đây là cuộc cách mạng về quản trị." Dữ liệu đất đai trở nên chính xác và đồng bộ hơn, giúp phát hiện sai phạm về chủ sử dụng và diện tích. Thủ tục hành chính giảm đáng kể giấy tờ, hướng tới mô hình hồ sơ đất đai phi địa giới. Nhiều địa phương như Lào Cai đã đạt trên 80% hồ sơ trực tuyến với tỷ lệ hồ sơ trễ hạn dưới 1%, còn Gia Lai đạt 100% hồ sơ nghĩa vụ tài chính thực hiện điện tử.

Ngược lại, các chuyên gia thận trọng nêu lên một thực tế đáng suy nghĩ: 24,4 triệu thửa đạt chuẩn đầy đủ chỉ chiếm khoảng 24% trong tổng số 100 triệu thửa cần xử lý. Áp lực tiến độ cao trong chiến dịch 90 ngày khiến một số địa phương thu thập dữ liệu chưa kỹ và phải bổ sung, chỉnh lý sau đó. Khoảng 1,2 đến 1,3 triệu thửa vẫn chưa được tích hợp hoặc phải xây dựng lại hoàn toàn. Bên cạnh đó, vấn đề bảo mật được Thứ trưởng Long nhấn mạnh đặc biệt: việc kết nối đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư "phải được đảm bảo tuyệt đối an ninh, an toàn", lực lượng công an địa phương phải phối hợp các sở ngành rà soát, không để xảy ra mất dữ liệu hay bị phá hoại.

Ông Mai Văn Phấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai. Ảnh: VOV

Đề xuất cải thiện: Ba trụ cột cần củng cố đồng thời

Phân tích tổng thể cho thấy quá trình số hóa dữ liệu đất đai tại Việt Nam cần điều chỉnh chiến lược theo ba hướng song hành.

Thứ nhất, đặt mục tiêu chất lượng ngang bằng mục tiêu số lượng. Tỷ lệ dữ liệu đạt chuẩn "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung" cần được nâng lên 95 đến 98% trước tháng 12/2026, xuất phát từ mức 39% ban đầu và 24,4 triệu thửa đã hoàn thành. Với mô hình hai cấp tỉnh và xã, phường hiện hành sau ngày 1/7/2025, chính quyền cấp xã, phường gánh thêm trọng trách quản lý địa chính trực tiếp, nên các tổ chuyên trách kiểm tra, rà soát dữ liệu cần được thành lập và vận hành thường xuyên tại cấp này, đặc biệt ở các đô thị lớn, khu công nghiệp và khu vực có tranh chấp phức tạp. Song song đó, kết nối dữ liệu đất đai với cơ sở dữ liệu thuế, quy hoạch đô thị và xây dựng sẽ tạo ra hệ sinh thái dữ liệu mở theo đúng định hướng Bộ trưởng Trần Đức Thắng đặt ra.

Thứ hai, giải quyết bất bình đẳng tài chính giữa các địa phương. Cơ chế Nghị quyết 214 đặt gánh nặng tài chính số hóa lên vai địa phương trong khi chênh lệch ngân sách giữa các tỉnh rất lớn. Chính phủ cần thiết kế bộ tiêu chí rõ ràng để xác định địa phương nào được hỗ trợ, mức hỗ trợ bao nhiêu và thời hạn giải ngân ra sao. Nếu không, mục tiêu hoàn thành cơ sở dữ liệu thống nhất toàn quốc trước tháng 12/2026 sẽ vấp phải điểm nghẽn tài chính ở nhóm địa phương nghèo. Điện toán đám mây dùng chung cũng nên được ưu tiên triển khai để giảm chi phí hạ tầng cho địa phương yếu thế.

Thứ ba, bảo vệ dữ liệu và tăng cường sự tham gia chủ động của người dân. Quy định phân cấp quyền truy cập theo vị trí và nhiệm vụ, cùng hệ thống mã hóa và xác thực hai yếu tố là các biện pháp kỹ thuật cần triển khai gấp, như Thứ trưởng Long đã yêu cầu. Về phía người dân, cơ chế cho phép tra cứu, kiểm tra và phản hồi dữ liệu sai lệch về thửa đất của mình sẽ vừa tăng tính minh bạch vừa tạo ra một lớp kiểm soát chất lượng từ cộng đồng, đặc biệt cần thiết trong bối cảnh lực lượng cán bộ địa chính cấp xã, phường đang phải gánh khối lượng công việc lớn hơn sau khi bãi bỏ cấp huyện.

Ứng VNeID cho phép người dân gửi thông tin sổ đỏ trực tuyến đến cơ quan Nhà nước (Nguồn: Internet)

Nhìn về phía trước: "Xương sống" số vẫn đang trong giai đoạn định hình

Số hóa dữ liệu đất đai tại Việt Nam giai đoạn 2023–2026 là một cuộc cải cách có quy mô lịch sử. 62,49 triệu thửa đất được rà soát, 100% tỉnh thành đã đồng bộ dữ liệu lên hệ thống quốc gia, 24,4 triệu thửa đạt chuẩn đầy đủ và gần 70 triệu thửa lần đầu tiên có mã định danh thống nhất là những thành tựu có thật và có thể đo đếm được. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến đánh giá kết quả này "có giá trị và ý nghĩa không thể đong đếm hết".

Tuy vậy, khoảng cách giữa 24,4 triệu thửa đã đạt chuẩn thực chất và 100 triệu thửa cần xử lý là lời nhắc nhở quan trọng nhất mà bài toán số hóa đặt ra cho giai đoạn tiếp theo. Bộ trưởng Trần Đức Thắng đặt vấn đề thẳng thắn: "Dữ liệu phải đúng, đủ, sạch, sống và phải được đưa vào vận hành, khai thác ngay. Công tác làm sạch dữ liệu không dừng lại sau khi kết thúc chiến dịch." Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai chỉ trở thành xương sống thực sự của Chính phủ số khi 75% khối lượng còn lại được hoàn thành với chất lượng tương đương, trong điều kiện nguồn lực tài chính địa phương không đồng đều và áp lực tiến độ ngày càng tăng khi mốc tháng 12/2026 không còn xa.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng