Hạ tầng 5G và IoT giải bài toán 5 điểm nghẽn cho đô thị thông minh Việt Nam

Tại hội thảo World Mobile Broadband & Cloud AI Summit 2026 diễn ra chiều 23/4 tại Hà Nội, Ông Nguyễn Tuấn Huy, Phó Trưởng ban Công nghệ, Tổng công ty Viễn thông Mobifone và thành viên Hội đồng đô thị thông minh Hà Nội, đã phân tích chi tiết về vai trò của hạ tầng 5G và IoT trong hành trình xây dựng thành phố thông minh tại Việt Nam.

Thành phố thông minh phải giải được bài toán của người dân

Theo ông Nguyễn Tuấn Huy, Chính phủ đã phân công cụ thể sáu thành phố gồm Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Huế, Đà Nẵng và Hải Phòng phải hoàn thành mục tiêu xây dựng đô thị thông minh vào năm 2030, với cách thức tổ chức khác nhau tùy địa phương vì một số nơi giao cho Sở Khoa học và Công nghệ, một số giao cho Sở Xây dựng, riêng Hà Nội giao trực tiếp cho Công an Hà Nội chủ trì.

Ông Nguyễn Tuấn Huy phân tích kiến trúc tổng thể của đô thị thông minh gồm bốn lớp vận hành đồng bộ, trong đó dữ liệu giữ vai trò trung tâm cốt lõi của toàn hệ thống

Ông Huy nhấn mạnh hạ tầng số và đô thị thông minh phải giải quyết những bài toán rất cụ thể, không được triển khai theo kiểu chung chung hay chạy theo hình thức. Ông dẫn chứng, Hà Nội đang gánh chịu năm điểm nghẽn mà mọi giải pháp công nghệ buộc phải chứng minh được hiệu quả thực tế, bao gồm trật tự đô thị, ùn tắc giao thông, úng ngập cục bộ, ô nhiễm môi trường và an toàn vệ sinh thực phẩm. Đây là những vấn đề thiết thân với đời sống hàng ngày của hàng triệu cư dân, và cũng chính là thước đo trung thực nhất để đánh giá xem một thành phố có thực sự thông minh hay chỉ thông minh trên hồ sơ.

Về kiến trúc tổng thể, ông Huy phân tích đô thị thông minh vận hành theo bốn lớp đồng bộ với nhau. Lớp hạ tầng gồm mạng 5G, cáp quang và các thiết bị IoT phân bổ khắp thành phố đóng vai trò căn cốt của toàn bộ hệ thống. Lớp dữ liệu thu thập và xử lý thông tin liên tục từ hàng chục nghìn cảm biến và camera. Lớp nền tảng gồm các hệ thống như GIS và hệ thống quản lý tài nguyên đô thị giúp chính quyền nắm được chính xác trong thành phố đang có bao nhiêu cân thịt, bao nhiêu cân đường, bao nhiêu lít nước sạch. Lớp ứng dụng trên cùng là nơi người dân tiếp xúc trực tiếp với các tiện ích như giao thông thông minh, quản lý rác thải và phòng chống lũ lụt.

Ông Nguyễn Tuấn Huy, Phó ban Công nghệ MobiFone, trình bày về vai trò của hạ tầng 5G và IoT trong xây dựng đô thị thông minh tại hội thảo World Mobile Broadband, Cloud & AI Summit & Awards 2026 diễn ra ngày 23/4/2026 tại Hà Nội.

Trình bày về lộ trình phát triển hạ tầng mạng, ông Huy cho biết thế hệ 5G Advanced (5G-A) hiện đang nâng tầm kết nối lên tốc độ vượt 10 Gbps, đồng thời kéo độ trễ xuống dưới 01 mili giây và cung cấp khả năng định vị chính xác đến mức centimet. Ba thông số kỹ thuật đã trực tiếp mở ra nhóm ứng dụng mà 5G tiêu chuẩn chưa đáp ứng được, tiêu biểu là xe tự lái, drone tự hành và robot vận hành trong không gian đô thị. Sau 5G-A, lộ trình tiếp theo là 6G với ứng dụng điện toán lượng tử phục vụ các tác vụ đô thị phức tạp hơn.

Về phía IoT, ông Huy mô tả vai trò của hệ thống cảm biến như giác quan của toàn bộ thành phố khi thu thập liên tục dữ liệu về chất lượng không khí AQI, nguồn nước, mức độ tiếng ồn, lưu lượng phương tiện và mức tiêu thụ năng lượng. Sự kết hợp giữa 5G-A và IoT thế hệ mới giúp hệ thống ra quyết định theo thời gian thực và vận hành tự động với độ chính xác cao hơn so với các thế hệ hạ tầng trước. Kết quả cuối cùng là một thành phố có khả năng tự điều chỉnh thay vì chờ con người phát hiện vấn đề rồi mới xử lý.

Một dẫn chứng thực tế được ông Huy nêu là Bệnh viện Đức Giang tại Hà Nội đã thực hiện thành công việc vận chuyển thuốc trợ tim adrenalin bằng drone trên quãng đường 2 km trong tình huống cấp cứu khẩn cấp, mở ra hướng ứng dụng thiết bị bay không người lái trực tiếp trong hệ thống y tế đô thị.

2.400 ngã tư và bài toán camera thông minh của Hà Nội

Về hạ tầng camera, ông Huy dẫn số liệu từ Trung Quốc với tổng cộng 700 triệu camera đang vận hành trên toàn quốc, trong đó riêng mỗi ngã tư tại Bắc Kinh bố trí từ 36 đến 48 camera để phủ toàn bộ góc quan sát. Tuy nhiên ông cũng nhìn nhận thực tế rằng số lượng lớn không đồng nghĩa với thông minh, khi phần lớn vẫn là camera CCTV thông thường chưa tích hợp AI phân tích hành vi.

Mô hình cột điện thông minh tích hợp đa chức năng gồm anten 5G, camera an ninh, cảm biến môi trường và cổng sạc xe điện được ông Nguyễn Tuấn Huy giới thiệu như giải pháp thay thế hạ tầng phân tán, manh mún hiện nay tại các đô thị Việt Nam.

Tại Hà Nội, toàn thành phố hiện có khoảng 2.400 điểm giao cắt, trong đó mới có xấp xỉ 30%, tương đương khoảng 800 điểm, được trang bị đèn điều khiển thông minh với khả năng tự phân tích lưu lượng và điều phối chu kỳ đèn. Ông Huy cho biết, một thay đổi thực tế mà người dân đã nhận thấy là đèn đếm ngược tại nhiều tuyến phố nội đô hiện chỉ hiển thị 8 giây cuối, thay vì toàn bộ thời gian như trước, vì AI tính toán để tạo ra "sóng xanh" giúp dòng xe di chuyển liên tục qua nhiều nút giao mà không phải dừng. Mục tiêu trong thời gian tới là phủ hệ thống điều khiển thông minh cho toàn bộ 2.400 điểm giao cắt còn lại của thủ đô, Ông Huy nhấn mạnh.

Một vấn đề thực tiễn mà ông Huy chỉ ra là hạ tầng đô thị thông minh của Việt Nam hiện còn rất phân tán vì mỗi hạng mục camera, cảm biến hay trạm phát sóng lại dựng riêng một cột, tạo ra sự chồng chéo lãng phí và làm xấu cảnh quan đô thị. Thay vào đó, mô hình cột điện đa năng hay còn gọi là Smart Pole từ Đài Loan (Trung Quốc) và Trung Quốc đang được ông đề xuất nghiên cứu áp dụng cho Hà Nội, trong đó một cột duy nhất cao từ 6 đến 7 mét tích hợp đồng thời chiếu sáng đô thị, anten 5G small cell ở độ cao 12 đến 15 mét, camera an ninh, cảm biến đo chất lượng không khí, màn hình hiển thị số, cổng sạc xe điện và nút gọi khẩn cấp.

Ông Huy dẫn chứng, tại Trung Quốc, mô hình công ty Smart Tower chuyên quản lý hạ tầng cột cho phép cả ba nhà mạng lớn thuê chung thông qua hình thức đấu giá, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả phủ sóng. Ở Đài Loan (Trung Quốc), các cột thông minh còn tích hợp tính năng đỗ xe thông minh có khả năng phát hiện chỗ trống và hướng dẫn lái xe tìm bãi đỗ tự động, đồng thời kết nối trực tiếp với trạm sạc xe điện thông qua các ứng dụng điều hướng thời gian thực.

Mô hình cột điện thông minh tích hợp đa chức năng gồm anten 5G, camera an ninh, cảm biến môi trường và cổng sạc xe điện được ông Nguyễn Tuấn Huy giới thiệu như giải pháp thay thế hạ tầng phân tán, manh mún hiện nay tại các đô thị Việt Nam.

Nhìn ra thế giới, ông Huy đánh giá Seoul của Hàn Quốc hiện sở hữu hệ thống quản lý giao thông thông minh TOPIS thuộc hàng mạnh nhất toàn cầu, với khả năng dự báo ùn tắc trước khi xảy ra, tích hợp toàn bộ phương tiện giao thông công cộng trên một loại thẻ duy nhất và hiển thị thời gian thực số chỗ đỗ xe còn trống tại từng tòa nhà trên bản đồ số. Khi tai nạn xảy ra, hệ thống Seoul đã thiết lập sẵn quy trình phối hợp tự động giữa cấp cứu y tế, cảnh sát giao thông và trung tâm điều phối mà không cần can thiệp thủ công.

Với Singapore, ông Huy chỉ ra bộ phận đô thị thông minh gồm 4.000 chuyên gia, trong khi công ty tư vấn Surbana Jurong có tới 16.000 nhân sự chuyên về quy hoạch đô thị và số hóa, đã xây dựng tầm nhìn từ tận năm 1965 với mục tiêu mọi người dân tiếp cận được điểm dịch vụ thiết yếu gần nhất trong vòng 15 phút. Toàn bộ cơ sở hạ tầng Singapore được quy hoạch không có rào chắn, bảo đảm người già, trẻ em và người khuyết tật di chuyển thoải mái trên khắp thành phố, trong khi hệ thống thoát nước được thiết kế kết nối với công viên quốc gia tạo ra dòng chảy sinh thái tự nhiên.

Tại Dubai với dân số gốc khoảng 250.000 người đã phát triển ứng dụng quản lý dinh dưỡng cho từng công dân dựa trên chỉ số BMI cá nhân, từ đó chính quyền tính toán và quản lý chính xác tổng lượng thực phẩm trong toàn thành phố theo thời gian thực.

Nhìn lại hành trình của cả ba đô thị, ông Huy chỉ ra Seoul, Singapore và Dubai thành công không phải vì chi nhiều tiền hơn hay triển khai công nghệ nhanh hơn, mà vì cả ba đều chung một nguyên tắc căn bản: hạ tầng kết nối phải đi cùng dữ liệu được chuẩn hóa và bộ máy quản trị đủ năng lực khai thác dữ liệu đó thành quyết định thực tế. Thiếu bất kỳ một trong ba yếu tố đó, thành phố thông minh chỉ là tập hợp các thiết bị đắt tiền hoạt động rời rạc mà không tạo ra giá trị gì cho người dân.

Ba mô hình đô thị thông minh hàng đầu thế giới gồm Seoul với hệ thống quản lý giao thông thông minh, Singapore với nền tảng quy hoạch quốc gia thống nhất và Dubai với dịch vụ số lấy người dân làm trung tâm được ông Huy dẫn chiếu để minh chứng cho nguyên tắc phải đồng bộ hạ tầng, dữ liệu và quản trị.

MobiFone chuyển mình và bốn thách thức phía trước

Trong vai trò mới sau khi MobiFone về Bộ Công an, MobiFone đang chuyển mình từ nhà mạng viễn thông truyền thống sang nhà cung cấp dịch vụ số toàn diện với năng lực đầy đủ gồm 5G, AI, IoT và Cloud. MobiFone hiện đang triển khai hệ thống IoT platform, nền tảng AIoT và Trung tâm điều hành thông minh IOC cho nhiều tỉnh thành trên cả nước, đồng thời phối hợp xây dựng hệ thống giao thông thông minh cho Hà Nội. Bên cạnh đó, MobiFone cũng đang hoàn thiện hệ thống quản lý không lưu cho toàn bộ thiết bị bay không người lái tại thủ đô, xác định rõ hành lang bay, vị trí hạ cánh và điểm sạc pin cho drone trong không phận nội đô.

Ông Nguyễn Tuấn Huy chia sẻ tầm nhìn về đô thị thông minh toàn diện trong tương lai với bốn trụ cột gồm đô thị dự báo, bản sao số, quản trị AI và tối ưu hóa nguồn lực, hướng tới mục tiêu năm 2030 của Việt Nam.

Tuy nhiên, ông Huy chỉ rõ bốn thách thức lớn mà Việt Nam phải vượt qua, đó là: (1) Dữ liệu các ban ngành còn phân tán và cục bộ, thiếu kết nối chia sẻ giữa các đơn vị với nhau; (2) Hệ thống thiếu tiêu chuẩn hóa kết nối dùng chung khiến các nền tảng khó tích hợp; (3) Chi phí đầu tư ban đầu rất lớn trong khi cơ chế thu hồi vốn và đánh giá hiệu quả chưa được xây dựng đồng bộ; (4)Cuối cùng, cơ chế phối hợp công tư chưa hoàn thiện khiến việc huy động nguồn lực tư nhân vào các dự án hạ tầng đô thị còn nhiều ràng buộc pháp lý.

Cách tiếp cận mà MobiFone đề xuất là bắt đầu từ các dự án "quick win" tạo hiệu quả ngay trong ngắn hạn, sau đó triển khai theo nền tảng chuẩn hóa, luôn lấy dữ liệu làm trung tâm cốt lõi và thúc đẩy mô hình hợp tác công tư linh hoạt theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW. Nhìn xa hơn, năm 2026 được ông Huy xác định là mốc thời gian mà AI trở thành thành phần vận hành cốt lõi của hệ sinh thái đô thị, khi các trung tâm điều hành thông minh thế hệ mới trên thế giới đã có khả năng phân tích giọng nói từ cuộc gọi khẩn cấp và tự điều phối lực lượng ứng cứu mà không cần con người trực tiếp xử lý từng cuộc gọi. Tầm nhìn xa hơn nữa là mô hình Predictive City, tức đô thị dự báo, kết hợp công nghệ bản sao số Digital Twin để mô phỏng và quy hoạch ảo toàn bộ không gian đô thị trước khi bất kỳ quyết định đầu tư thực tế nào được triển khai.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng