Nghị định 349 thay đổi gì trong hoạt động đấu thầu?

Nghị định 349 thay đổi gì trong hoạt động đấu thầu?

Nghị định 349/2026/NĐ-CP nâng hạn mức chỉ định thầu, đổi cách lấy báo giá, siết cập nhật hợp đồng và nhà thầu phụ. Các chủ đầu tư, nhà thầu cần điều chỉnh quy trình ngay từ ngày 9/9/2026.

Nghị định 349 mở rộng dư địa xử lý gói thầu

Nghị định 349/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 214/2025/NĐ-CP về lựa chọn nhà thầu, có hiệu lực từ ngày 9/9/2026. Văn bản tác động trực tiếp tới việc xác định giá gói thầu, chỉ định thầu, giải quyết kiến nghị, đánh giá hồ sơ dự thầu và quản lý hợp đồng trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Thay đổi được quan tâm nhiều nhất là việc nâng hạn mức chỉ định thầu ở ba nhóm gói thầu. Với gói thầu thuộc dự toán mua sắm không hình thành dự án, hạn mức tăng từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng. Gói thầu dịch vụ tư vấn thuộc dự án tăng từ 800 triệu đồng lên 3 tỷ đồng. Gói thầu dịch vụ phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp và hỗn hợp thuộc dự án tăng từ 2 tỷ đồng lên 5 tỷ đồng.

Hạn mức cao hơn giúp chủ đầu tư có thêm dư địa rút ngắn thủ tục ở những trường hợp pháp luật cho phép. Tuy nhiên, giá trị gói thầu nằm trong hạn mức không đồng nghĩa chủ đầu tư đương nhiên được chỉ định thầu. Cơ quan thực hiện vẫn phải xác định đúng trường hợp áp dụng, bảo đảm điều kiện chỉ định thầu và chịu trách nhiệm về tính hiệu quả, cạnh tranh, minh bạch của quyết định.

Nghị định cũng bổ sung phương án xử lý khi quá trình lựa chọn nhà thầu không đạt kết quả. Gói thầu đã đăng tải thông báo mời thầu, mời quan tâm hoặc mời sơ tuyển có thể được xem xét chỉ định thầu nếu không có nhà thầu nộp hồ sơ, tất cả hồ sơ không đáp ứng hồ sơ mời thầu hoặc tất cả nhà thầu không đáp ứng yêu cầu. Cơ chế này có thể giảm thời gian tổ chức lại thủ tục, nhưng chủ đầu tư vẫn cần làm rõ nguyên nhân thất bại để tránh biến chỉ định thầu thành lựa chọn mặc định.

Với chỉ định thầu rút gọn, chủ đầu tư phải chuẩn bị và gửi dự thảo hợp đồng cho nhà thầu dự kiến trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, trừ trường hợp liên quan bí mật nhà nước và một số tình huống đặc thù. Việc đưa thêm bước xử lý lên hệ thống tạo dấu vết điện tử rõ hơn, giúp cơ quan quản lý theo dõi quá trình hình thành hợp đồng.

Một thay đổi khác liên quan các khoản mua sắm quy mô nhỏ. Thủ trưởng cơ quan, đơn vị được quyết định mua sắm đối với gói thầu hoặc nội dung mua sắm có giá trị không quá 100 triệu đồng, thay cho mức 50 triệu đồng trước đây. Quyết định phải bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả, có đầy đủ hóa đơn và chứng từ; người quyết định chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.

Báo giá phải được công khai trên hệ thống

Cách lấy báo giá để xác định giá gói thầu được điều chỉnh theo hướng sử dụng nền tảng số. Chủ đầu tư phải đăng yêu cầu báo giá trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để đơn vị quan tâm gửi báo giá. Thời gian nhận báo giá tối thiểu là ba ngày làm việc và phải thu thập ít nhất một báo giá. Cơ quan mua sắm được khuyến khích thu thập nhiều báo giá để phản ánh sát mặt bằng thị trường.

Nếu nhận nhiều báo giá, chủ đầu tư có thể sử dụng giá trung bình. Khi một báo giá hoặc một hạng mục cao hơn hoặc thấp hơn 30% so với giá trung bình, chủ đầu tư có thể loại phần chênh lệch đó rồi tính lại. Cách làm này tạo công cụ sàng lọc giá bất thường, song hồ sơ xác định giá cần thể hiện rõ dữ liệu đầu vào, cách tính và căn cứ loại báo giá để phục vụ kiểm tra sau này.

Riêng gói thầu mua thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm, thiết bị y tế, linh kiện, phụ kiện và vật tư thay thế dùng cho thiết bị y tế, thời gian gửi báo giá tối thiểu là 10 ngày. Khoảng thời gian dài hơn phản ánh tính chuyên môn và cấu trúc thị trường của nhóm hàng y tế, nơi thông số kỹ thuật và khả năng cung ứng thường cần thêm thời gian để xác nhận.

Quy định mới cũng mở rộng khả năng huy động chuyên gia chuyên ngành cho tổ chuyên gia, tổ thẩm định. Ngoài dự án khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ cao và công nghệ mới, cơ chế này được mở rộng tới một số gói thầu thuộc dự toán mua sắm không hình thành dự án. Chuyên gia chuyên ngành không thuộc nhân sự của chủ đầu tư hoặc đơn vị tư vấn đấu thầu có thể không phải đáp ứng yêu cầu về chứng chỉ nghiệp vụ chuyên môn về đấu thầu như thành viên thông thường.

Siết trách nhiệm sau khi chọn được nhà thầu

Nghị định 349 chuyển trọng tâm minh bạch từ giai đoạn lựa chọn sang cả quá trình thực hiện hợp đồng. Chủ đầu tư phải cập nhật tiến độ thực tế khi hoàn thành các mốc hợp đồng, đồng thời cập nhật những thay đổi về danh sách nhà thầu phụ, phạm vi công việc và tỷ lệ công việc giao cho nhà thầu phụ trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Hồ sơ mời thầu hoặc hồ sơ yêu cầu phải quy định tỷ lệ phần trăm tối đa của giá trị công việc được giao cho nhà thầu phụ. Với nhà thầu liên danh, tỷ lệ này được tính riêng theo phần việc của từng thành viên. Việc mua nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, vật tư, phụ tùng, máy móc, thiết bị; thuê thiết bị thi công hoặc thuê nhân sự phục vụ gói thầu không bị coi là sử dụng nhà thầu phụ.

Cách xác định rõ phạm vi nhà thầu phụ giúp hạn chế tình trạng nhà thầu chính chuyển giao phần lớn công việc sau khi trúng thầu. Dữ liệu cập nhật trên hệ thống cũng tạo điều kiện để chủ đầu tư, cơ quan quản lý và bên liên quan so sánh cam kết trong hồ sơ dự thầu với thực tế triển khai.

Về kiến nghị, nhà thầu muốn phản ánh nội dung của hồ sơ mời thầu trước khi có kết quả lựa chọn phải gửi kiến nghị tối thiểu ba ngày làm việc trước thời điểm đóng thầu. Nội dung kiến nghị được công khai trên hệ thống. Với vụ việc có nhiều nội dung phức tạp, Hội đồng giải quyết kiến nghị có thể kéo dài thời gian xử lý tối đa 10 ngày kể từ khi hết thời hạn giải quyết theo quy định.

Mốc ba ngày làm việc buộc nhà thầu rà soát hồ sơ sớm hơn, thay vì chờ sát giờ đóng thầu. Về phía chủ đầu tư, việc công khai kiến nghị và phản hồi trên môi trường số làm tăng yêu cầu đối với chất lượng hồ sơ mời thầu, nhất là các tiêu chí kỹ thuật có nguy cơ hạn chế cạnh tranh.

Hai cơ chế xử lý hồ sơ dự thầu cần lưu ý

Nghị định bổ sung hai tình huống xử lý hồ sơ dự thầu. Thứ nhất, nếu gói thầu chỉ có một nhà thầu và hồ sơ về cơ bản đáp ứng yêu cầu nhưng còn sai lệch kỹ thuật ở vật tư, thiết bị thông thường, sẵn có, nhà thầu có thể được yêu cầu bổ sung hoặc thay thế. Tổng giá trị phần sai lệch không được vượt quá 1% giá gói thầu.

Cơ chế này giúp tránh loại bỏ hồ sơ chỉ vì sai lệch nhỏ có thể khắc phục, nhất là khi thị trường chỉ có một nhà thầu tham dự. Việc áp dụng cần bám sát điều kiện về tính chất hàng hóa và giới hạn giá trị, đồng thời không được làm thay đổi bản chất hồ sơ hoặc tạo lợi thế không công bằng cho nhà thầu.

Thứ hai, khi thời gian đánh giá kéo dài khiến hồ sơ dự thầu hết hiệu lực, chủ đầu tư có thể yêu cầu nhà thầu khôi phục hiệu lực của hồ sơ và bảo đảm dự thầu để tiếp tục lựa chọn. Nhà thầu từ chối khôi phục không bị xử lý vi phạm chỉ vì quyết định này.

Các thay đổi cho thấy Nghị định 349 đồng thời theo đuổi hai mục tiêu: tăng tính linh hoạt để tránh đình trệ mua sắm và tăng dữ liệu công khai để giám sát trách nhiệm. Trong ngắn hạn, chủ đầu tư cần cập nhật biểu mẫu, quy trình lấy báo giá, quy trình chỉ định thầu và lịch xử lý kiến nghị. Nhà thầu cần rà soát mốc thời gian, kế hoạch sử dụng nhà thầu phụ và khả năng cập nhật thông tin hợp đồng trên hệ thống.

Với các gói thầu đang triển khai, các bên cần kiểm tra điều khoản chuyển tiếp và thời điểm bắt đầu từng thủ tục trước khi áp dụng quy định mới. Đây là bước cần thiết để tránh dùng hạn mức hoặc quy trình mới cho trường hợp vẫn phải thực hiện theo hồ sơ và quy định tại thời điểm trước ngày Nghị định 349 có hiệu lực.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng