Ứng dụng bản đồ số và nguy cơ lộ bí mật nhà nước

Từ năm 2019 đến 2024, Công ty cổ phần Ứng dụng Bản đồ Việt (Vietmap) dùng thiết bị và phần mềm mới để thu nhận dữ liệu địa lý trên toàn bộ mạng lưới giao thông quốc gia nhưng không tuân thủ đầy đủ quy định bảo vệ bí mật công trình quốc phòng và khu quân sự. Thực trạng đó buộc cơ quan quản lý nhà nước phải nhìn thẳng vào những quy định còn "trống" trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ, nhất là khi các nền tảng bản đồ xuyên biên giới ngày càng hoạt động sâu rộng trên lãnh thổ Việt Nam.

Theo hồ sơ dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 18/2020/NĐ-CP do Bộ Nông nghiệp và Môi trường gửi Bộ Tư pháp tháng 3 năm 2026, báo cáo tổng kết thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ đã công khai nêu tên doanh nghiệp vi phạm là Công ty cổ phần Ứng dụng Bản đồ Việt, thường gọi là VIETMAP.

Từ năm 2019 đến năm 2024, VIETMAP triển khai thu nhận các đối tượng địa lý dọc theo toàn bộ mạng lưới giao thông trên phạm vi cả nước bằng phương tiện đo, thiết bị, công nghệ và phần mềm hiện đại. Quá trình thu thập dữ liệu đó không bảo đảm đầy đủ các quy định về bảo vệ bí mật công trình quốc phòng, khu quân sự, an ninh, trật tự và an toàn xã hội.

Vi phạm kéo dài suốt 5 năm liên tiếp trên quy mô toàn quốc cho thấy các quy định pháp luật hiện có chưa đủ sức ràng buộc các tổ chức ứng dụng công nghệ mới vào hoạt động thu thập dữ liệu địa lý thương mại, trong khi sản phẩm đầu ra lại phục vụ hàng triệu người dùng và có thể tác động trực tiếp đến an ninh quốc gia.

Từ năm 2020 đến năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với 23 Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tiến hành kiểm tra 355 tổ chức hoạt động đo đạc và bản đồ. Kết quả, 182 tổ chức bị đề nghị xử lý vi phạm hành chính, chiếm hơn một nửa tổng số tổ chức được kiểm tra.

Theo báo cáo, các vi phạm phổ biến nhất tập trung vào hai nhóm: vi phạm quy định báo cáo khi thay đổi người phụ trách kỹ thuật hoặc địa chỉ trụ sở, và vi phạm điều kiện kinh doanh dịch vụ đo đạc, cụ thể là không duy trì đủ nhân lực để đáp ứng yêu cầu được cấp phép hoạt động. Tuy nhiên, Báo cáo thẳng thắn nhìn nhận nguồn kinh phí hạn hẹp và đội ngũ cán bộ mỏng, chủ yếu làm việc kiêm nhiệm, khiến công tác kiểm tra chưa bao phủ được toàn bộ thực tế.

Có thể thấy, các quy định của Pháp luật hiện nay chưa quy định đủ rõ đối với hành vi không tuân thủ quy trình và giải pháp kỹ thuật trong các đề án, dự án đo đạc và bản đồ. Khi công nghệ phần mềm bản đồ liên tục được bổ sung tính năng mới, khi thiết bị đo ngày càng nhỏ gọn và tự động hóa cao, có thể nhận thấy, hoạt động thương mại hợp pháp và vi phạm bảo mật quốc gia càng ngày càng khó phân biệt hơn.

Dữ liệu địa lý xuất hiện trên mọi nền tảng thương mại, từ ứng dụng dẫn đường cho đến dịch vụ giao hàng, từ phần mềm quy hoạch đô thị cho đến trò chơi điện tử. Chính vì vậy, bất kỳ sơ hở nào trong khâu thu thập dữ liệu đều có thể gây ra rủi ro an ninh quốc gia, đặc biệt khi thông tin địa lý liên quan đến công trình quốc phòng bị tích hợp vào sản phẩm thương mại lưu hành rộng rãi.

Nếu một doanh nghiệp trong nước với đầy đủ giấy phép hoạt động còn vi phạm quy định bảo mật trong 5 năm liên tiếp, câu hỏi đặt ra là các nền tảng bản đồ số của các công ty xuyên biên giới đang vận hành như thế nào tại Việt Nam?

Các dịch vụ bản đồ của các tập đoàn công nghệ nước ngoài như: Google Maps, Apple Maps... cung cấp hình ảnh vệ tinh độ phân giải cao, ảnh toàn cảnh đường phố và dữ liệu định vị thời gian thực cho hàng chục triệu người dùng Việt Nam. Phần lớn dữ liệu này được thu thập và lưu trữ trên máy chủ nước ngoài, ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của cơ quan quản lý nhà nước Việt Nam.

Trong Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 18/2020/NĐ-CP, lần đầu tiên dự thảo đưa vào Điều 23a một điều khoản riêng về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ trên môi trường điện tử, dẫn chiếu đến Điều 28a và 28b Nghị định số 118/2021/NĐ-CP đã được sửa đổi bởi Nghị định số 190/2025/NĐ-CP. Điều này mở ra khả năng xử lý trực tiếp các vi phạm liên quan đến dữ liệu bản đồ số lưu hành trên nền tảng trực tuyến.

Đây cũng chính là kênh hoạt động chủ yếu của các ứng dụng bản đồ nước ngoài tại Việt Nam hiện nay. Quy định về xử lý vi phạm trên môi trường điện tử tại Điều 23a trong Dự thảo là tín hiệu tích cực, song dữ liệu bản đồ xuyên biên giới được lưu trữ ngoài lãnh thổ và vận hành bởi các pháp nhân không chịu sự quản lý trực tiếp của nhà nước Việt Nam.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng