Dữ liệu và AI trở thành trụ cột của tài chính số Việt Nam

Ngày 24/9 tại Hà Nội, Bộ Tài chính tổ chức Hội thảo, Triển lãm về Tài chính số trong quản lý ngân sách nhà nước năm 2026, Vietnam Digital Finance 2026 (VDF 2026), với chủ đề "Xây dựng hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn, kết nối và bền vững".

Sự kiện tập trung vào những công nghệ đang tác động trực tiếp tới quá trình hiện đại hóa ngành Tài chính như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, quản trị dữ liệu, an toàn thông tin và tự động hóa nghiệp vụ.

Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Việt Hà, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, Bộ Tài chính cho biết giai đoạn mới đặt ra yêu cầu lấy dữ liệu làm nguồn lực cốt lõi, kết nối và chia sẻ làm phương thức vận hành, trong khi AI cùng các công nghệ số trở thành công cụ hỗ trợ hoạt động quản lý.

Theo định hướng được Bộ Tài chính đưa ra, quá trình chuyển đổi số của ngành sẽ tập trung vào bốn bước chuyển lớn: từ số hóa sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ các ứng dụng AI riêng lẻ sang xây dựng năng lực AI cho toàn ngành; từ những hệ thống công nghệ khép kín sang hệ sinh thái kết nối, liên thông; đồng thời đưa yêu cầu bảo đảm an toàn vào ngay từ khâu thiết kế hệ thống.

Ông Nguyễn Việt Hà - Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, Bộ Tài chính phát biểu khai mạc. Ảnh IEC Group

Từ xây dựng cơ sở dữ liệu đến khai thác giá trị dữ liệu

Một trong những vấn đề trọng tâm của giai đoạn tiếp theo là nâng cao khả năng khai thác dữ liệu thay vì chỉ dừng ở việc xây dựng các cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Tại VDF 2026, Đại tá Hà Nam Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, Bộ Công an cho rằng dữ liệu cần trở thành hạ tầng nền tảng phục vụ phân tích, dự báo và điều hành của hệ sinh thái tài chính số. Điều này đòi hỏi chuyển từ trạng thái "có cơ sở dữ liệu" sang khai thác được giá trị thực tế của dữ liệu.

Khi dữ liệu tài chính được chuẩn hóa, kết nối và tái sử dụng giữa các hệ thống, người dân và doanh nghiệp có thể giảm việc phải khai báo lại những thông tin đã được cơ quan nhà nước lưu trữ. Việc chia sẻ dữ liệu cũng mở ra khả năng rút ngắn quy trình xử lý thủ tục và giảm chi phí tuân thủ.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh IEC Group

Tuy nhiên, khả năng kết nối dữ liệu phải đi cùng yêu cầu về an ninh và an toàn. Theo định hướng được trao đổi tại hội thảo, hoạt động quản lý, giám sát, kiểm toán và bảo vệ dữ liệu cần được tính toán ngay từ khi thiết kế hệ thống và duy trì trong toàn bộ vòng đời của dữ liệu.

Đây là vấn đề ngày càng quan trọng khi AI được đưa sâu hơn vào hoạt động phân tích dữ liệu, hỗ trợ ra quyết định và cung cấp các dịch vụ tài chính trên môi trường số.

Đưa AI vào các nghiệp vụ tài chính

Bên cạnh dữ liệu, AI được xác định là một trong những công nghệ trọng tâm trong quá trình chuyển đổi số ngành Tài chính giai đoạn mới.

Các lĩnh vực như thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, dự trữ nhà nước, thống kê, doanh nghiệp và bảo hiểm xã hội đang được định hướng tăng cường ứng dụng AI, phân tích dữ liệu lớn, điện toán đám mây cùng những công nghệ số mới.

Việc ứng dụng công nghệ có thể hỗ trợ xử lý lượng dữ liệu lớn, phân tích và dự báo, nhận diện nguy cơ, hỗ trợ nghiệp vụ cũng như cung cấp thêm thông tin phục vụ quá trình ra quyết định.

Các đại biểu thăm quan Khu triển lãm VDF-2026. Ảnh IEC Group

Tại VDF 2026, các nội dung về dữ liệu sẵn sàng cho AI, AI đáng tin cậy và AI tác nhân (Agentic AI) cũng được đưa ra thảo luận. Một trong những vấn đề được đặt ra là lựa chọn những nghiệp vụ phù hợp để ứng dụng AI, đồng thời xây dựng hạ tầng đủ khả năng đáp ứng việc triển khai AI ở quy mô lớn nhưng vẫn kiểm soát được các yêu cầu về an toàn, bảo mật và trách nhiệm của con người.

Quá trình này gắn với Chiến lược Chuyển đổi số của Bộ Tài chính đến năm 2030, được phê duyệt tại Quyết định số 3546/QĐ-BTC ngày 20/10/2025. Theo các mục tiêu được công bố, Bộ Tài chính hướng tới 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành được tạo lập, cập nhật, khai thác, kết nối và chia sẻ theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", đồng thời tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính.

Chiến lược cũng đặt mục tiêu 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện và có phát sinh hồ sơ trong ba năm gần nhất được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình; 100% hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa. Người dân, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ công trực tuyến được định danh, xác thực thông suốt qua VNeID.

Đối với quản trị dữ liệu, mục tiêu đến năm 2030 là 100% cơ sở dữ liệu đạt cấp độ trưởng thành 4 và 90% đạt cấp độ 5. Đây được xem là nền tảng để dữ liệu không chỉ được lưu trữ mà còn có thể kết nối, phân tích và đưa vào hoạt động quản lý, điều hành.

Song song với các phiên thảo luận, khu triển lãm tại VDF 2026 giới thiệu nhiều giải pháp về AI, dữ liệu, an toàn thông tin, điện toán đám mây và tự động hóa nghiệp vụ tài chính công. Qua đó, các doanh nghiệp công nghệ có cơ hội giới thiệu giải pháp, kết nối với cơ quan quản lý và tìm kiếm khả năng ứng dụng vào thực tế.

Việc chuyển trọng tâm từ số hóa quy trình sang quản trị bằng dữ liệu cho thấy chuyển đổi số ngành Tài chính đang bước sang giai đoạn sâu hơn, trong đó hiệu quả của công nghệ được đặt vào khả năng khai thác dữ liệu, kết nối hệ thống, hỗ trợ ra quyết định và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng