Hạ tầng số Việt Nam bứt phá nhưng chưa tạo giá trị xứng tầm

Tại Hội nghị triển khai công tác năm 2026 của Khối Bưu chính Viễn thông ngày 10/1 tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng ghi nhận, năm 2025 là một năm đặc biệt, mang tính bước ngoặt đối với Việt Nam, khi đất nước chính thức xác lập một mục tiêu phát triển có tầm nhìn dài hạn và đầy thách thức. Trong vòng 20 năm tới, quy mô GDP sẽ tăng xấp xỉ 5 lần, đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao. Đây là mục tiêu rất lớn, thậm chí chưa có nhiều quốc gia trên thế giới từng đặt ra với mức độ tham vọng cao như vậy trong một khoảng thời gian tương đối ngắn.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu tại Hội nghị Triển khai công tác năm 2026 khối Bưu chính - Viễn thông, ngày 10/1/2026

Báo cáo tại hội nghị cho thấy năm 2025 là năm bứt phá của hạ tầng số Việt Nam. Internet băng rộng cố định tăng 4,5 lần, xếp hạng 11 thế giới, tăng 49 bậc so với đầu nhiệm kỳ. Internet băng rộng di động tăng 4,7 lần so với đầu nhiệm kỳ, gấp 2 lần so với 2024, xếp hạng 17 thế giới, tăng 45 bậc, đạt tốc độ 160 Mbps.

Hạ tầng 4G phủ sóng đạt 99,48% dân số. Riêng 5G tăng trưởng đột phá với vùng phủ từ 0,93% năm 2023 lên 90,2% năm 2025, số trạm 5G từ 184 tăng lên 35.304 trạm. Tỷ lệ hộ gia đình sử dụng cáp quang đạt 87,6%. Về IPv6, tỷ lệ triển khai đạt 67,68%, đứng thứ 7 thế giới.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng những con số ấn tượng này chưa chuyển hóa thành giá trị kinh tế tương xứng. Bộ trưởng nhấn mạnh nếu 5G chỉ để xem video nét hơn hay tải dữ liệu nhanh hơn, thì 5G sẽ thất bại về mặt kinh tế. Công nghệ 5G chỉ thực sự phát huy giá trị khi triển khai sâu vào các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ có giá trị gia tăng cao như nhà máy, cảng biển, logistics, y tế, năng lượng và đô thị thông minh.

“May đo" công nghệ 5G, hướng đi mới của VNPT

Bộ trưởng phân tích nguyên nhân cốt lõi nằm ở chỗ tư duy phát triển của ngành vẫn chủ yếu xoay quanh vai trò cung cấp kết nối, trong khi thế giới đã chuyển mạnh sang cung cấp năng lực số. Đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau về mặt giá trị kinh tế.

Bộ trưởng thẳng thắn khẳng định ngành Viễn thông đã được Nhà nước giữ trong "vùng an toàn" suốt nhiều năm qua, nhưng cách tiếp cận đó không còn phù hợp. Viễn thông không còn là lĩnh vực "ổn định để giữ" mà phải trở thành lĩnh vực sáng tạo để dẫn dắt. Nếu viễn thông không thúc đẩy được sự phát triển của nền kinh tế, chính nền tảng của tăng trưởng quốc gia cũng sẽ bị suy yếu.

'Cuộc đổi mới lần hai' của ngành viễn thông....

Bộ trưởng khẳng định đã đến lúc chuyển đổi từ công ty viễn thông truyền thống sang công ty hạ tầng số. Đây là "cuộc đổi mới lần thứ hai" của ngành viễn thông, diễn ra sau gần 40 năm kể từ cuộc đổi mới lần thứ nhất mang tính lịch sử.

Viễn thông phải trở thành hạ tầng năng lực số của toàn bộ nền kinh tế, cung cấp các gói dịch vụ năng lực số hoàn chỉnh bao gồm điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, an toàn - an ninh mạng, Internet vạn vật và các nền tảng số. Những dịch vụ này cần được coi như một loại "điện mới", hạ tầng đầu vào thiết yếu cho doanh nghiệp và xã hội trong kỷ nguyên số.

MobiFone ứng dụng công nghệ giải quyết bài toán tiết kiệm năng lượng cho BTS

Vai trò lịch sử của ngành viễn thông trong giai đoạn tới là đứng ra làm đầu mối kết nối, tích hợp các thành tố công nghệ thành những dịch vụ hoàn chỉnh cung cấp cho xã hội. Ngành có thể không sở hữu toàn bộ các thành phần công nghệ, nhưng là chủ thể hiếm hoi có đủ năng lực, vị thế và hạ tầng để "đóng gói" và tích hợp chúng thành giải pháp tổng thể.

Sự thay đổi mang tính căn cơ này phải bắt đầu từ chính quản lý nhà nước. Quản lý cần chuyển từ tư duy quản lý tần số thuần túy sang quản lý tần số vì mục tiêu phát triển, thay vì chỉ tập trung tối đa hóa kết quả đấu thầu. Đồng thời, quản lý nhà nước cần chuyển từ mô hình cấp phép truyền thống sang thiết kế "luật chơi mới", xây dựng các khung chính sách thử nghiệm để tạo không gian cho đổi mới sáng tạo.

Toàn cảnh Hội nghị triển khai công tác năm 2026 của Khối Bưu chính Viễn thông, Bộ Khoa học và Công nghệ

Nhà nước có trách nhiệm mở đường về thể chế, cho phép thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới, dịch vụ mới và chấp nhận những thất bại có kiểm soát. Thay vì chỉ tập trung vào các hoạt động quản lý quen thuộc như cấp phép, xử lý SIM rác, quản lý giá cước hay khuyến mại, trọng tâm cần dịch chuyển sang thiết kế mô hình phát triển mới, xây dựng sandbox và đồng hành cùng doanh nghiệp.

...đích đến là Hạ tầng sản xuất và tri thức

Bộ trưởng đặt bối cảnh chuyển đổi này trong mục tiêu phát triển của Việt Nam: quy mô GDP sẽ tăng xấp xỉ 5 lần trong vòng 20 năm tới, đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao. Đây là mục tiêu rất lớn, thậm chí chưa có nhiều quốc gia trên thế giới từng đặt ra với mức độ tham vọng cao như vậy trong khoảng thời gian tương đối ngắn.

Viễn thông của 10 năm tới phải kết nối sản xuất, kết nối tri thức và kết nối tương lai, trở thành hạ tầng sản xuất và hạ tầng tri thức của quốc gia, đóng vai trò nền tảng cho đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Viettel công bố lộ trình nghiên cứu phát triển 6G

Bộ trưởng bày tỏ niềm tin viễn thông Việt Nam hoàn toàn có đủ năng lực để bước vào chu kỳ tăng trưởng mới. Ông khẳng định ngành Viễn thông Việt Nam không hề yếu, nhưng đang đứng trước nguy cơ "già đi" rất nhanh nếu không quyết liệt đổi mới. Chỉ khi thực sự đóng vai trò kiến tạo phát triển, quản lý nhà nước mới có thể thúc đẩy được cuộc chuyển đổi mang tính lịch sử của ngành Viễn thông, đưa lĩnh vực này trở thành một trong những trụ cột quan trọng của mô hình phát triển quốc gia trong kỷ nguyên số.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng