Smartphone đang dần khiến con người trở nên "ngu" hơn

Thế Kiên
06/10/2020 18:29
D

Giờ đây, nói đến việc cho trẻ con dùng hay không dùng điện thoại thông minh (smartphone), ai cũng có cái lý của mình và đâu đâu cũng thấy trẻ con đầu cúi gằm, tay cầm điện thoại của bố mẹ (và thậm chí là của trẻ) dù là ở mức thô sơ nhất mà cũng hữu ích nhất đối với bố mẹ, điện thoại là một cô giữ trẻ.

Còn gì lý tưởng bằng vẫn có thể vác đứa con tuổi đang lẫm chẫm đi uống nước cùng bè bạn mà nó lại chịu ngồi im phăng phắc mấy tiếng liền - ấy là nhờ mẹ đã vứt cho cái điện thoại đủ pin.

Hoặc ta sai thằng con canh cửa hàng tạp hóa và nó có thể canh như vậy đến đêm, miễn là có cái điện thoại để chơi game và xem YouTube. Rõ ràng điện thoại thông minh là rất thông minh và người đầu tiên làm ra nó hẳn chỉ nghĩ tới những khía cạnh sử dụng tươi sáng.

Khi chiếc iPhone 3G đầu tiên xuất hiện vào năm 2008, kết nối với đại dương Internet một cách mượt mà và không giới hạn, Steve Jobs chắc đang tưởng tượng ra niềm vui của những người chỉ dùng chiếc điện thoại con mà được ngụp lặn thỏa thuê trong bể tri thức, mơ tới những chân trời xa. Ông nghĩ ai cũng như ông, dùng điện thoại thông minh là để làm những việc thông minh.

Thế rồi mọi thứ đảo lộn hết. Với điện thoại trong tay, mọi người dường như khôn ngoan hơn, tinh thông hơn nhưng dường như cũng ngu ngốc hơn về mặt nào đấy. Thậm chí là rất ngu.

Công nghệ gây nghiện

Trong một bài viết trên CBS News, Guy Campanile kể chuyện ở nhà ông hằng đêm đều có tranh cãi nảy lửa với cậu con trai 14 tuổi về việc cu cậu cắm mặt vào máy suốt mấy tiếng liền.

Tuy nhiên cũng như nhiều phụ huynh, Campanile thấy tác hại của máy đối với con là rõ nhưng lại không tìm ra nghiên cứu thần kinh nào có cơ sở thật vững chắc để chỉ ra việc dùng máy vô tội vạ là hại cho não (hại mắt thì rõ rồi).

Mùa đông năm 2017, Campanile gặp được Tristan Harris, từng làm việc ba năm tại Google trong mảng “đạo đức của thiết kế”, tức là định ra cái khung để công nghệ lèo lái một cách đạo đức cho hành động lẫn suy nghĩ của hàng tỉ người dùng. Harris quá lý tưởng nên có lẽ phải ra đi.

Anh chính là một trong những “tay trong” đầu tiên của Thung lũng Silicon tiết lộ rằng các app (ứng dụng) đang được các kỹ sư phần mềm thiết kế sao cho thu hút và giữ chân được sự chú ý của người dùng càng nhiều càng tốt, càng lâu càng tốt.

Harris ví mỗi lần kiểm tra điện thoại là người dùng như đang kéo cần chiếc máy đánh bạc với tâm lý “để coi được gì nào!”. Thỉnh thoảng họ nhận được một phần thưởng, và lại là phần thưởng lý thú nữa. Thế rồi họ kéo tiếp thì lại không nhận được phần thưởng lý thú ấy nữa.

Nhưng nói chung số lần nhận thưởng nhiều hơn là không. Như một người mua vé số cứ chốc chốc lại trúng một tờ, không phải giá trị trúng số khiến anh ta thành nghiện mua, mà chính những cơn hứng khởi và hi vọng bất ngờ mới gây nghiện.

Sự phập phù hồng hào ấy gây nghiện, và kỹ thuật thiết kế ấy đã được cài cắm vào trong mọi sản phẩm loại này. Harris gọi đây chính là thủ thuật “đánh cướp” (hijack) trí não người ta.

Nhà báo Anderson Cooper của CNN hồi năm 2017 cũng nói về hiện tượng này. Anh nói việc “đánh cướp” trí não người dùng thành bại đến đâu phụ thuộc nhiều vào việc xây dựng được những phần thưởng “bất ngờ” trong app.

Khi người dùng vô tình vớ được những món quà ẩn giấu này, sự ngạc nhiên sẽ kích thích não họ tiết ra một hóa chất có tên là dopamine, là chất khiến người ta hăng say, đói ăn và ham muốn. Nó báo cho cơ thể biết có thứ gì đó hay ho sắp diễn ra.

Phản xạ được hình thành và người ta biết, chỉ cần bật màn hình điện thoại thông minh kia lên thôi là có bao nhiêu thứ thú vị xếp hàng chờ đợi, như cả một thế giới chỉ đợi ta mở cửa là ùa vào nhà: lời nhắn của bạn bè, thông tin khuyến mãi mới nhất, những video hài ngắn mà vui, một game mới ra đời…

Bấm vào cái này lại hiện ra cái khác mời mọc xem. Một dòng ngồn ngộn thức ăn vô tận cho đôi mắt và bộ não luôn khát khao món mới. Tóm lại, con cái chúng ta không nghiện máy mới là lạ, một khi những người làm ra đã muốn “cháu nó” ôm máy không rời.

"Con quỷ" đội lốt smartphone

Trong việc cho trẻ con dùng điện thoại cũng có nhiều quan điểm trái chiều. Có người cười khẩy: “Ối các vị cứ hay lo! Ngày xưa có tivi cũng lo tivi làm hỏng trẻ con!”.

Trong một bài báo trên Live Science, giáo sư tâm lý học Jean Twenge nói các thiết bị cầm tay ngày nay (mà cụ thể là smartphone) về căn bản là khác hẳn cái tivi trong phòng.

Các nhà nghiên cứu cũng từng lần theo hành vi xem tivi của trẻ, thấy thiếu niên Mỹ “thường” không dành quá hai tiếng rưỡi một ngày để coi tivi, trong khi mới năm 2016 (nghĩa là giờ còn nhiều hơn) một thiếu niên trung bình bỏ ra 6 tiếng vùi trong điện thoại, máy tính.

Theo bà Twenge, bỏ một lượng thời gian lớn như thế cho điện thoại, máy tính tức là đã ngốn sạch thời gian ngày trước vẫn dùng cho các hoạt động khác, thí dụ như gặp mặt người với người, đọc sách, đi dạo…

Và không giống như tivi được thiết kế để mà ở yên một chỗ, trong một không gian có chức năng đã được xác định (phòng khách, tường phòng ăn…), các hãng sản xuất vẫn không ngừng nghiên cứu làm sao để các smartphone, laptop và tablet ngày càng nhẹ - như một chai nước, một dĩa bánh để có thể mang đi khắp nơi, đến những quán nước nơi các cuộc gặp mặt thành vô duyên vì người người chăm chú nhìn điện thoại, nói chuyện nhát gừng, chiếu lệ; đến trường học để làm chia trí cả thầy lẫn trò; đến bàn ăn gia đình khiến các bữa ăn kết thúc nhanh chóng để ai về phòng nấy tự do thỏa cơn nghiện máy.

Lâu lâu được một lần đi ăn hay đi chơi tất cả thỏa thuận không dùng máy, ai nấy hỉ hả tận hưởng nhưng cái thời gian tận hưởng ấy không thể kéo quá một buổi, một ngày; hơn nữa thì lại thành ra các “khóa tu”!

Nhưng như đã nói, hiện chưa có nghiên cứu nào chỉ ra thấu đáo việc dùng smartphone nhiều thì hỏng não, và mặc dù đã có các nghiên cứu cho rằng dùng smartphone nhiều thì hại mắt, hại giấc ngủ, giảm trí nhớ… người ta vẫn khó mà cưỡng lại được công dụng cũng như sự hấp dẫn của smartphone, đặc biệt là bọn thiếu niên không bao giờ quan tâm đến y tế - thậm chí cái gì có vẻ “hại thân hại não” thì chúng sẽ làm.

Với phe cho trẻ con dùng smartphone thoải mái, họ nói rằng đây là một công cụ không thể thiếu khi bước vào sống đời trưởng thành, khi thế giới của người lớn sẽ nằm hết trong một cái điện thoại, từ gọi xe tới chuyển tiền và liên lạc với công ty. Một đứa trẻ được dùng smartphone quen sẽ thành thạo việc tìm kiếm trên mạng, thực hiện được đa tác vụ cùng lúc; vào mạng xã hội thì phát triển được kỹ năng giao tiếp; chơi game thì phát triển thị giác ngoại biên (do phải thường xuyên nhìn các chi tiết ở râu ria màn hình?); ngoài ra người dùng Internet nhiều sẽ sử dụng những vùng não chuyên để quyết định và giải quyết vấn đề nhiều hơn là người ít dùng…

Nhưng bất chấp cả hai phe gân cổ cãi, con quỷ “trộm não” nằm trong thiết kế của smartphone, trong các app chạy trên đó cười thầm. Harris từng bảo YouTube có hàng trăm kỹ sư chỉ lo làm sao cho hết video này đến video khác nối nhau chạy tự động ngày càng hoàn hảo, và ta phải cưỡng lại cái hoàn hảo đó. Có cả một hệ thống mạnh hơn ý chí của chúng ta, và cái hệ thống ấy sẽ chỉ càng mạnh lên.

Nó có một mục tiêu để theo đuổi và sinh lời là lấy được sự chú ý của người dùng, trực tiếp hay gián tiếp tập trung vào mục tiêu của nó, không phải của ta. Nó “bắt cóc” não ta.

Nếu bạn là người lớn, bạn quan tâm đến trẻ con dù trẻ con đó là của bạn hay của người khác thì bạn có nghĩa vụ chặn bớt những vụ bắt cóc ấy - trò bắt cóc đã được những người làm ra máy, làm ra các ứng dụng, các chương trình muốn trẻ con lọt vào.

"Bớt" bằng cách nào

Ai cũng biết điện thoại thông minh, máy tính, máy tính bảng, Internet… là giúp ta sống một đời nay bằng mấy đời cổ điển về mặt thông tin, tốc độ. Cái đó không thể phủ nhận và ta phải cảm ơn. Nhưng ai cũng biết tác hại của việc sử dụng chúng quá đà. Vấn đề là điều chỉnh.

Như kẹo hay nước ngọt có đầy rẫy ở cửa hàng, siêu thị..., bạn biết nó ngon ngọt nhưng cũng có nhiều cái hại, bạn chỉ cho cháu nó ăn hai cái kẹo và một chai nước ngọt vào ngày chủ nhật, vậy thì bạn cũng có thể áp dụng như thế với thời gian dùng điện thoại, tablet, máy tính… của con.

Bạn đừng sợ nó ghét bạn, đừng sợ nó vùng vằng cục súc khi trả máy. Khi nào nó trưởng thành và thoát khỏi bạn hẵng hay, còn lúc này bạn có nghĩa vụ ngăn nó nghiện máy.

Trẻ sẽ nghiện máy nếu có sẵn một máy của cá nhân, có sẵn những khoảng thời gian không ai để mắt tới, và nhất là có một giấy thông hành hợp pháp để sử dụng máy; vì thế hãy kiểm soát và hạn chế tối đa những dịp phải dùng tới máy. Đừng tin vào cái lý lẽ rằng con cái chúng ta dù dùng điện thoại thông minh cả ngày nhưng cháu không ngu, cháu biết lựa chọn nên xem cái gì, đọc cái gì cho lợi não.

Harris bảo người dùng bị đánh lừa khi cảm giác mình được lựa chọn xem cái này mà không xem cái kia, và cảm thấy hài lòng vì mình vẫn còn nguyên thế chủ động trước điện thoại, máy tính (“Tôi dùng nó để xem được bao nhiêu điều hay mà!”) Nhưng thực tế não bạn đang bị “bắt cóc” bởi hàng trăm, hàng ngàn kỹ sư đang tìm cách khiến bạn phải dành thời gian nhiều hơn cho màn hình đang chạy các dịch vụ “ẩn” của họ.

Bạn bảo, tôi chỉ vào xem các thứ bổ béo thôi, tôi có thèm xem quảng cáo chạy trên đó đâu! Nhưng họ chỉ cần bạn có mặt cho chợ thật đông vui, và họ bán chỗ treo biển quảng cáo ở cái chợ ấy cho các nhãn hàng.

Như đã nói, các nhà thiết kế từng phút từng giây chỉ làm sao để bạn nghiện. Bạn lớn rồi thì không nói được, nhưng bạn cần ý thức về điều đó để giúp con mình chống lại, bởi chúng vẫn nằm trong trách nhiệm bảo vệ của bạn. Phàm cái gì nghiện cũng là không tốt.

Nghiện là “lệch”, là ăn bớt phần thời gian hoặc tiền bạc của những thứ khác để đổ vào cho cái mình quá thích. Nghiện điện thoại di động không những ăn bớt, ăn cắp cái quý nhất trên đời là thời gian, mà còn khiến đời sống thực trở thành hoang vu. Khi con người có mặt nhưng không thực sự hiện diện, cái gì cũng trở thành hoang vu.

Theo Tạp chí Điện tử

Bình luận

Tối thiểu 10 chữ Tiếng việt có dấu Không chứa liên kết

Gửi bình luận

Tin cùng chuyên mục

Ảo hoá trải nghiệm - Cuộc đua mới của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu

Ảo hoá trải nghiệm - Cuộc đua mới của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu

Định hướng tới 6G

Định hướng tới 6G

VinaPhone ra mắt dịch vụ eSIM cho Apple Watch

VinaPhone ra mắt dịch vụ eSIM cho Apple Watch

Xinapse mang giải pháp Generative AI-based đến Việt Nam

Xinapse mang giải pháp Generative AI-based đến Việt Nam

Keysight, NOKIA Bell Lab thúc đẩy công nghệ 5G-Advanced và 6G

Keysight, NOKIA Bell Lab thúc đẩy công nghệ 5G-Advanced và 6G

Mãn nhãn màn ra mắt Intel Core thế hệ 13

Mãn nhãn màn ra mắt Intel Core thế hệ 13

Hướng tới tương lai bền vững với công nghệ bản sao số và AI

Hướng tới tương lai bền vững với công nghệ bản sao số và AI

Synology công bố loạt giải pháp mới sẽ ra mắt trong năm 2023

Synology công bố loạt giải pháp mới sẽ ra mắt trong năm 2023

Huawei thương mại hóa MineHarmony trên diện rộng

Huawei thương mại hóa MineHarmony trên diện rộng

Lenovo ra mắt loạt ThinkPad 2022 dành cho doanh nghiệp

Lenovo ra mắt loạt ThinkPad 2022 dành cho doanh nghiệp

Giải pháp giả lập nguồn DC công suất cao dành cho các ứng dụng sạc nhanh cho xe điện

Giải pháp giả lập nguồn DC công suất cao dành cho các ứng dụng sạc nhanh cho xe điện

Ứng dụng AI giúp tăng năng suất và lợi nhuận

Ứng dụng AI giúp tăng năng suất và lợi nhuận

Tin mới cập nhật

Những STT, lời chúc hay và ý nghĩa cho Xuân Quý Mão 2023

Những STT, lời chúc hay và ý nghĩa cho Xuân Quý Mão 2023

Công nghệ thân thiện với môi trường giúp cuộc sống phát triển bền vững

Công nghệ thân thiện với môi trường giúp cuộc sống phát triển bền vững

Nâng tỉ lệ bồi thường bảo hiểm bắt buộc cho xe máy để tăng cường an sinh

Nâng tỉ lệ bồi thường bảo hiểm bắt buộc cho xe máy để tăng cường an sinh

Phương pháp mới phát hiện tự kỷ ra sao?

Phương pháp mới phát hiện tự kỷ ra sao?

Dự báo công nghệ năm 2023 của Keysight - Kiến giải từ hãng đo lường và kiểm thử hàng đầu thị trường (phần 2)

Dự báo công nghệ năm 2023 của Keysight - Kiến giải từ hãng đo lường và kiểm thử hàng đầu thị trường (phần 2)

ZaloPay đã chính thức hiện diện trên ứng dụng Grab

ZaloPay đã chính thức hiện diện trên ứng dụng Grab

"Tết trao yêu thương - Nhẹ vốn đậm lời”

"Tết trao yêu thương - Nhẹ vốn đậm lời”

Ảo hoá trải nghiệm - Cuộc đua mới của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu

Ảo hoá trải nghiệm - Cuộc đua mới của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu

Tấn công mạng trong năm 2022 có mức độ nghiêm trọng chưa từng có

Tấn công mạng trong năm 2022 có mức độ nghiêm trọng chưa từng có

Chợ 4.0 - Chuyển đổi số từ những nhân tố đời thường nhất ở Cần Thơ

Chợ 4.0 - Chuyển đổi số từ những nhân tố đời thường nhất ở Cần Thơ

Quy chuẩn trụ sạc xe điện - Cơ sở cho thị trường xe điện phát triển

Quy chuẩn trụ sạc xe điện - Cơ sở cho thị trường xe điện phát triển

Thúc đẩy hình thành ngành Hoạnh định tài chính cá nhân Việt Nam

Thúc đẩy hình thành ngành Hoạnh định tài chính cá nhân Việt Nam

Tin đọc nhiều

Chuyển đổi số cần có phương pháp đúng đắn và không thể nôn nóng

Chuyển đổi số cần có phương pháp đúng đắn và không thể nôn nóng

Facebook ứng dụng AI thanh lọc được 80% tin giả

Facebook ứng dụng AI thanh lọc được 80% tin giả

Gỡ bỏ game không phép, game cờ bạc: Google Play đạt tỷ lệ 92%, Apple dưới 30%

Gỡ bỏ game không phép, game cờ bạc: Google Play đạt tỷ lệ 92%, Apple dưới 30%

Facebook khởi kiện NSO vì xâm nhập khai thác thông tin người dùng

Facebook khởi kiện NSO vì xâm nhập khai thác thông tin người dùng

Xây dựng đô thị thông minh nhìn từ kinh nghiệm của Thừa Thiên Huế

Xây dựng đô thị thông minh nhìn từ kinh nghiệm của Thừa Thiên Huế

Lotus - Mạng xã hội sử dụng công nghệ nào cho Nhà phát triển nội dung

Lotus - Mạng xã hội sử dụng công nghệ nào cho Nhà phát triển nội dung

Android: Hàng triệu người dùng có thể bị tấn công lừa đảo qua lỗ hổng của giao thức OTA

Android: Hàng triệu người dùng có thể bị tấn công lừa đảo qua lỗ hổng của giao thức OTA

Youtube sẽ đưa website dành cho trẻ em lên internet vào cuối tuần này

Youtube sẽ đưa website dành cho trẻ em lên internet vào cuối tuần này

Vì sao các AI nhận diện tiếng Việt đều hoạt động tệ hơn quảng cáo?

Vì sao các AI nhận diện tiếng Việt đều hoạt động tệ hơn quảng cáo?

Google Maps: Xem tốc độ bạn đang lái xe như thế nào ngay trên Ứng dụng

Google Maps: Xem tốc độ bạn đang lái xe như thế nào ngay trên Ứng dụng

Video xem nhiều

Đại học Miami tạo ra cảm biến chất lượng không khí phát hiện Covid-19

Đại học Miami tạo ra cảm biến chất lượng không khí phát hiện Covid-19

Ford F-150 Lightning 2022 ra mắt: Bán tải chạy điện giá khởi điểm chưa đến 40 nghìn USD

Ford F-150 Lightning 2022 ra mắt: Bán tải chạy điện giá khởi điểm chưa đến 40 nghìn USD

Thông điệp lan tỏa mùa dịch COVID-19

Thông điệp lan tỏa mùa dịch COVID-19

Clip: Khuyến cáo đối với người lao động, người làm việc, người bán hàng tại khu dịch vụ trong dịch Covid-19

Clip: Khuyến cáo đối với người lao động, người làm việc, người bán hàng tại khu dịch vụ trong dịch Covid-19

Cỗ xe lai phản lực tăng tốc từ 0 - 1010 km/h trong 50 giây tham vọng phá kỷ lục thế giới

Cỗ xe lai phản lực tăng tốc từ 0 - 1010 km/h trong 50 giây tham vọng phá kỷ lục thế giới

“Rắn tiên tri” dự đoán đội tuyển Việt Nam thắng Thái Lan

“Rắn tiên tri” dự đoán đội tuyển Việt Nam thắng Thái Lan

Pretzel - Bánh quy cây: Biểu tượng văn hoá châu Âu với nhiều tranh cãi về nguồn gốc

Pretzel - Bánh quy cây: Biểu tượng văn hoá châu Âu với nhiều tranh cãi về nguồn gốc

Làm thế nào để nâng cao tương tác giữa loa và phòng nghe hiệu quả

Làm thế nào để nâng cao tương tác giữa loa và phòng nghe hiệu quả

Trực tiếp: Apple ra mắt Iphone 11 tại Cupertino, California, Mỹ

Trực tiếp: Apple ra mắt Iphone 11 tại Cupertino, California, Mỹ

Chiếc điều hòa cá nhân này của Sony là tất cả những gì bạn cần để sống sót qua mùa hè nóng nực

Chiếc điều hòa cá nhân này của Sony là tất cả những gì bạn cần để sống sót qua mùa hè nóng nực

Những gì bạn muốn biết về 5G

Những gì bạn muốn biết về 5G

5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?

5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?

Bàn về tầm nhìn và các trụ cột của công nghệ thông tin di động 6G
04/03/2022
Chip xử lý A15 Bionic của Apple có gì mới
15/09/2021
Sex Education mùa 3 được Netflix công chiếu vào 17/9
14/09/2021
iPhone 13 không thay đổi nhiều về ngoại hình, camera được nâng cấp mạnh
13/09/2021
Cách xem trực tiếp sự kiện ra mắt iPhone 13 và Apple Watch 7
10/09/2021
VNEID của Bộ Công an khác các ứng dụng đang được vận hành?
10/09/2021
'Cái tôi' thời 4.0 và tính hai mặt của mạng xã hội
04/09/2021
'Muôn màu' cảm xúc của trẻ trong ngày khai giảng online
24/08/2021
Chủ tịch Chu Ngọc Anh giải toả 'ách tắc' về Giấy đi đường cho người dân Thủ đô
10/08/2021
Hàng loạt Macbook M1 tự dưng vỡ màn hình, Apple có đồng ý bảo hành?
02/08/2021
6 bộ phim hay nhất để xem trên VieON
29/01/2021
Bắc Ninh: Không ký kết triển khai dự án Owifi 5G với CSE Singapore
27/06/2020
Bị World Bank cấm dự thầu 7 năm, công ty Sao Bắc Đẩu thừa nhận sai sót
27/06/2020
Wefinex - Mô hình hoạt động đa cấp "đội lốt" đầu tài chính trên mạng internet
10/06/2020
Khai trừ MISA khỏi Câu lạc bộ Chữ ký số và Giao dịch điện tử Việt Nam
27/05/2020
Chuyển đổi số - Nên hiểu như thế nào cho đúng
25/05/2020
Chống thất thu thuế là thách thức lớn đối với nền kinh tế số
29/04/2020
Cách chuyển tập tin sang máy tính mới
10/11/2019
VNPT, MobiFone, VTC sẽ hoàn thành cổ phần hóa trước năm 2021
20/08/2019
5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?
26/07/2019
Nhận diện hành vi lừa đảo trên không gian mạng
25/07/2019
Truyền hình OTT - Hướng đi mới của các “nhà Đài”
24/07/2019