Bộ NN&MT phát hành sổ tay hướng dẫn quản lý đất đai cho chính quyền hai cấp

Cẩm nang: Phòng tránh rủi ro lộ thông tin khi sử dụng thẻ ngân hàng

Chọn ngành vi mạch bán dẫn nào phù hợp: Cẩm nang cho phụ huynh và học sinh

Bạn đã “Hiểu về tài chính”?

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa chính thức ban hành "Sổ tay hướng dẫn công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp", nhằm tháo gỡ vướng mắc cho hàng nghìn xã phường khi mô hình chính quyền hai cấp vận hành từ 1/7/2025. Tài liệu này được xem như "kim chỉ nam" giúp cán bộ địa chính nắm rõ thẩm quyền mới, đồng thời rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục đất đai cho người dân và doanh nghiệp.

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tạo ra cuộc cải cách sâu rộng trong quản lý đất đai. Thẩm quyền thu hồi đất vì lợi ích quốc gia chuyển từ UBND huyện về Chủ tịch UBND xã, phê duyệt bồi thường tái định cư cũng được giao cho UBND xã thực hiện. Cấp sổ đỏ lần đầu giờ thuộc quyền quyết định của Chủ tịch UBND xã thay vì UBND huyện như trước đây.

Bà Đoàn Thị Thanh Mỹ - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ NN&MT

Bà Đoàn Thị Thanh Mỹ - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai - cho biết thời gian qua Bộ đã chủ động rà soát toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến đất đai. "Nếu thiếu công cụ cầm tay, nguy cơ ách tắc thủ tục rất cao", bà Mỹ cảnh báo tại họp báo ngày 13/7. Chính phủ đã ban hành Nghị định 151/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 quy định phân định thẩm quyền chính quyền hai cấp trong lĩnh vực đất đai, kèm theo Thông tư 23/2025/TT-BNNMT và Quyết định 2304/QĐ-BNNMT công bố 371 thủ tục hành chính mới.

Hai phần cốt lõi giải quyết bài toán phân quyền

Sổ tay được cấu trúc thành hai phần chính với mục tiêu cụ thể hóa thẩm quyền từng cấp, từng chức danh. Phần đầu hệ thống hóa toàn bộ thẩm quyền và nhiệm vụ của HĐND, UBND, Chủ tịch UBND và cơ quan chuyên môn ở cấp tỉnh và cấp xã. Tài liệu này tổng hợp quy định từ Luật Đất đai 2024 và các nghị định hướng dẫn, giúp chính quyền các cấp dễ dàng hình dung công việc cần triển khai.

Cấp tỉnh được phân bổ thẩm quyền với HĐND có 6 nhiệm vụ, UBND có 50 nhiệm vụ, Chủ tịch UBND có 37 nhiệm vụ và Sở NN&MT có 15 thẩm quyền. Cấp xã nhận nhiều trách nhiệm hơn với HĐND có 4 nhiệm vụ, UBND có 45 nhiệm vụ, Chủ tịch UBND có 44 nhiệm vụ và cơ quan quản lý đất đai có 19 nhiệm vụ. Văn phòng Đăng ký đất đai và các tổ chức phát triển quỹ đất cũng được hướng dẫn nhiệm vụ cụ thể.

Phần hai hướng dẫn chi tiết 16 bước trong quy trình thu hồi đất từ việc lập kế hoạch đến tổ chức kiểm đếm, ban hành quyết định, chi trả bồi thường và bàn giao mặt bằng. Sổ tay cũng quy định rõ ba bước cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất gồm đăng ký, xác minh và cấp giấy. Thời gian giải quyết thủ tục được rút ngắn xuống tối đa 17 ngày làm việc cho đăng ký lần đầu và 20 ngày làm việc cho trường hợp cấp kèm Giấy chứng nhận. Mọi biểu mẫu và phụ lục đều đính kèm mã QR dẫn thẳng tới Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Người dân được hưởng lợi từ cơ chế "ba không, ba có" mới. Họ khỏi cần xác nhận "khôngtranh chấp" khi cấp sổ đỏ vì cơ quan tiếp nhận tự hậu kiểm, khỏi bắt buộc nộp hồ sơ tại nơi có đất vì có thể nộp ở bất kỳ bộ phận một cửa nào trong tỉnh, khỏi phải tự chỉnh lý hồ sơ sau sáp nhập địa giới hành chính vì hồ sơ được cập nhật đồng thời. Ngược lại, họ có quyền kiểm tra tiến độ trực tuyến qua mã hồ sơ, có quy định rút ngắn thời hạn giải quyết thủ tục hành chính đất đai, có cơ chế khiếu nại tố cáo trực tiếp tới Bộ NN&MT nếu xã chậm ký quá hạn.

Sổ tay hướng dẫn công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai khi thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp

Thách thức năng lực và tác động ban đầu khả quan

Việc trao quyền cho cấp xã tạo thuận lợi nhưng cũng đặt ra rủi ro về năng lực cán bộ địa chính và nguy cơ lợi ích nhóm nếu thiếu cơ chế giám sát. Bộ NN&MT đã yêu cầu đào tạo 5.600 cán bộ địa chính xã về kỹ năng số hóa bản đồ địa chính và sử dụng cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia. Hệ thống kiểm tra nội bộ hai tầng được thiết lập với tỉnh - Sở NN&MT giám sát và Bộ NN&MT thanh tra đột xuất.

Công khai hồ sơ trên nền tảng dữ liệu mở cho phép người dân giám sát cộng đồng, phát hiện sai phạm ngay từ khâu đầu. Cơ chế này nhằm đảm bảo minh bạch và hạn chế tiêu cực trong quá trình thực hiện quyền hạn mới của cấp xã.

Số liệu thử nghiệm tại 26 xã phường ở Hà Nội cho thấy thời gian cấp sổ đỏ lần đầu giảm từ 27,8 ngày xuống còn 14,2 ngày, tương đương giảm 48,9%. Chi phí trung bình cho mỗi hồ sơ giảm 23% nhờ bớt khâu trung gian. Tại phường Tân Sơn Nhất, TP.HCM, mô hình "một điểm đến - đa dịch vụ" tiếp nhận 1.037 hồ sơ đất đai chỉ trong hai tuần, tỷ lệ hài lòng đạt 97,4%.

Các chuyên gia khuyến nghị cập nhật phiên bản số song hành bản in, tích hợp tra cứu trên app "Đất Đai 2 Cấp". Sổ tay cần bổ sung tình huống điển hình như tranh chấp lối đi chung, chuyển mục đích đất nông nghiệp xen kẽ thổ cư giúp cán bộ xử lý linh hoạt. Liên thông dữ liệu địa chính với dữ liệu dân cư sẽ định danh hồ sơ, giảm rủi ro giả mạo giấy tờ.

Sổ tay hướng dẫn công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp thể hiện cam kết đổi mới phục vụ nhân dân trong kỷ nguyên hành chính 4.0. Khi cán bộ xã nắm chắc thẩm quyền, người dân hiểu rõ thủ tục và cơ chế giám sát cộng đồng được kích hoạt, bài toán đất đai nhiều năm ách tắc sẽ dần được tháo gỡ. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững của từng địa phương trong giai đoạn 2025-2030.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng