Chính phủ trình Quốc hội việc tích hợp 04 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 01 Chương trình mục tiêu quốc gia

Tích hợp 04 Chương trình mục tiêu quốc gia vẫn giữ nguyên dự kiến tổng nguồn lực thực hiện

Trình bày Tờ trình tóm tắt về phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu sự cần thiết việc tích hợp 04 Chương trình mục tiêu quốc gia. Mục tiêu của việc tích hợp nhằm tổ chức lại cấu trúc Chương trình theo nhóm vấn đề cần giải quyết, khắc phục chồng chéo, dàn trải, thu gọn đầu mối quản lý, đơn giản hóa thủ tục, tăng khả năng lồng ghép nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước; bảo đảm hoàn thành đầy đủ các mục tiêu Quốc hội đã quyết nghị.

Toàn cảnh Phiên họp (quochoi.vn).

Về quan điểm, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, không tích hợp “cơ học”, không làm thay đổi, thu hẹp hoặc sai lệch mục tiêu của 04 Chương trình; chỉ cơ cấu lại nhiệm vụ để tránh trùng lặp; Tổ chức theo nhóm vấn đề, có cơ chế chuyển tiếp để không gián đoạn nhiệm vụ; Thiết kế theo logic chính sách chung, chuẩn hóa theo mục tiêu, đối tượng, địa bàn, nguồn lực và sản phẩm đầu ra; Giảm đầu mối, giảm văn bản và thủ tục trung gian, tập trung nguồn lực cho đầu tư phát triển và nhiệm vụ trực tiếp tạo kết quả; Phân cấp mạnh theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, gắn với giám sát, đánh giá kết quả.

Bộ trưởng cho biết, tên gọi của Chương trình là: Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035. Mục tiêu, phạm vi, đối tượng, thời gian thực hiện, nguồn lực và cơ chế đặc thù: Kế thừa, giữ nguyên các mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể đến năm 2030 và năm 2035, phạm vi, đối tượng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực cần huy động và các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết nghị tại các Nghị quyết số 162/2024/QH15, 249/2025/QH15, 257/2025/QH15 và 262/2025/QH15.

Về tổng nguồn lực, giữ nguyên dự kiến tổng nguồn lực khoảng 808.558 tỷ đồng; đồng thời, kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ rà soát, quyết định cơ cấu từng nguồn vốn, cơ cấu chi đầu tư và chi thường xuyên của ngân sách trung ương bảo đảm triệt để tiết kiệm chi thường xuyên. Đáng chú ý, việc phân bổ ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình sẽ đổi mới từ “phân bổ theo nhu cầu đăng ký” sang kết hợp nhu cầu với kết quả thực hiện mục tiêu, giải ngân, năng lực và điều kiện sẵn sàng.

Về kết cấu nội dung, Chương trình gồm 07 nhóm nhiệm vụ: (1) phát triển hạ tầng thiết yếu, bảo vệ môi trường; (2) phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, việc làm và thu nhập; (3) hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực; (4) chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; (5) bảo tồn và phát triển văn hóa; (6) chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, trong đó ưu tiên nhà ở, đất ở, nước sinh hoạt, tái định cư, đất sản xuất, chuyển đổi nghề, vùng dược liệu; (7) quản lý, vận hành cơ sở dữ liệu dùng chung, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá và truyền thông.

Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, cơ quan chủ trì và phương thức quản lý gồm: Ban Chỉ đạo Trung ương do Thủ tướng Chính phủ làm Trưởng Ban chỉ đạo, điều hành, điều phối; Bộ Nông nghiệp và Môi trường sử dụng Văn phòng điều phối hiện có làm cơ quan điều phối chung. Các bộ quản lý ngành chịu trách nhiệm quản lý nhóm mục tiêu, thiết kế chính sách, chỉ tiêu, tiêu chí và đánh giá kết quả đầu ra, không làm trung gian phân bổ và quyết toán. Bộ Tài chính là đầu mối tổng hợp phân bổ, sử dụng, thanh toán, quyết toán và kết quả thực hiện. Địa phương chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ, điều chỉnh và phương thức thực hiện, chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả và kết quả.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình (quochoi.vn).

Nêu tác động tích cực khi thực hiện thống nhất chủ trương đầu tư 04 Chương trình mục tiêu quốc gia, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, việc thống nhất giúp giảm giao thoa, trùng lặp; giảm đầu mối, văn bản, thủ tục và chi phí quản lý; phân bổ nguồn lực linh hoạt theo kết quả; tăng quyền chủ động, trách nhiệm của địa phương; tạo điều kiện để người dân tiếp cận đồng bộ chính sách và chuyển trọng tâm giám sát từ giải ngân sang sản phẩm, kết quả đầu ra.

Về các tác động tiêu cực và rủi ro có thể phát sinh, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, các rủi ro chủ yếu là giảm ưu tiên đối với mục tiêu, nhóm đối tượng đặc thù; mất cân đối nguồn lực; chênh lệch mức thụ hưởng giữa các địa phương; gián đoạn dự án, hợp đồng, thanh toán khi chuyển tiếp; phát sinh chi phí chuyển đổi và khó đánh giá từng nhóm đối tượng nếu dữ liệu không được phân tách đầy đủ.

Bộ trưởng cũng nêu các giải pháp xử lý, giảm thiểu tác động tiêu cực như: bảo đảm kế thừa đầy đủ mục tiêu, nhiệm vụ; xác định nhóm đối tượng bắt buộc ưu tiên; phân bổ theo mức độ khó khăn, thiếu hụt và kết quả đầu ra; quy định rõ cơ chế chuyển tiếp; xây dựng dữ liệu phân tách theo nhóm đối tượng; phân định trách nhiệm, tăng cường công khai, kiểm tra, giám sát…

Phân cấp mạnh nhưng rõ trách nhiệm, quản lý theo kết quả đầu ra

Trình bày Báo cáo thẩm tra về việc tích hợp 04 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 01 Chương trình mục tiêu quốc gia, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Lâm Văn Mẫn khẳng định, Hội đồng Dân tộc nhất trí với sự cần thiết tích hợp thực chất 4 Chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành thành một Chương trình tổng thể nhằm giảm đầu mối, tăng lồng ghép nguồn lực, đẩy mạnh phân cấp và quản lý theo kết quả đầu ra, đúng theo tinh thần chỉ đạo của Bộ Chính trị.

Chính phủ cũng đã tiếp thu ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, hoàn thiện theo hướng không phải lập hồ sơ thông qua chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia từ đầu, mà tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia hiện nay để trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.

Hội đồng Dân tộc nhận thấy, nội dung dự thảo Nghị quyết của Quốc hội đảm bảo các yêu cầu tại khoản 5 Điều 20 Luật Đầu tư công. Đồng thời, nội dung tích hợp cơ bản bảo đảm không làm thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định.

Về nguồn lực thực hiện, Chính phủ đề nghị được quyết định cơ cấu từng nguồn vốn trong tổng nguồn lực này. Thẩm tra nội dung này, Hội đồng Dân tộc thống nhất không áp dụng cơ học một tỷ lệ cố định giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên. Tuy nhiên, đề nghị Nghị quyết của Quốc hội xác định rõ tổng vốn, cơ cấu vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên. Chính phủ được chủ động cơ cấu vốn chi tiết trong phạm vi được giao.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự Phiên họp (quochoi.vn).

Về phân bổ nguồn lực và phân cấp, Hội đồng Dân tộc tán thành ưu tiên ngân sách Trung ương đối với các địa phương khó khăn, nhưng khả năng cân đối ngân sách không thể là tiêu chí duy nhất. Phân bổ phải đồng thời căn cứ quy mô đối tượng, mức thiếu hụt dịch vụ cơ bản, đặc thù từng lĩnh vực và điều kiện địa bàn.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã, thôn đặc biệt khó khăn, tiêu chí và hệ số phân bổ phải đủ mạnh; đồng thời phải theo dõi, báo cáo riêng nguồn lực và kết quả thụ hưởng.

Hội đồng Dân tộc tán thành phân cấp mạnh theo hướng: "Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", nhưng phải gắn với tiêu chuẩn, định mức, dữ liệu, năng lực thực hiện, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình. Trước khi phân cấp đến cấp xã, phải đánh giá điều kiện thực hiện; nơi chưa đủ điều kiện thì cấp tỉnh tiếp tục thực hiện hoặc hỗ trợ trong thời gian chuyển tiếp.

Về tổ chức thực hiện và chuyển tiếp, Hội đồng Dân tộc nhất trí về nguyên tắc Quốc hội giao Chính phủ ban hành một Nghị quyết để giảm đầu mối văn bản, đơn giản hóa thủ tục và xử lý chuyển tiếp. Nghị quyết của Chính phủ quy định chi tiết tổ chức thực hiện trong phạm vi Nghị quyết của Quốc hội.

Chính phủ cần xác định rõ cơ quan điều phối, cơ quan tổng hợp nguồn lực và trách nhiệm của từng Bộ. Đối với kế hoạch năm 2027, cơ bản nhất trí tiếp tục lập dự toán theo các Chương trình hiện hành. Sau khi Nghị quyết của Chính phủ được ban hành sẽ sắp xếp theo cơ chế mới, nhưng phải bảo đảm không gián đoạn nhiệm vụ, dự án và quyền lợi người thụ hưởng.

Trên cơ sở đó, Hội đồng Dân tộc đề nghị Quốc hội xem xét, quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035; Giao Chính phủ tiếp tục hoàn thiện Nghị quyết tổ chức thực hiện theo hướng phân cấp mạnh nhưng rõ trách nhiệm, quản lý theo kết quả đầu ra và xử lý chuyển tiếp liên tục trong phạm vi chủ trương đầu tư Quốc hội đã quyết định.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng