Đổi mới thực chất trong năm học 2026-2027

Đổi mới thực chất trong năm học 2026-2027

Năm học 2026-2027 đặt trọng tâm vào đổi mới thực chất

Hơn 26 triệu học sinh, sinh viên trên cả nước bước vào năm học 2026-2027 trong sáng 5/9. Lễ khai giảng năm nay được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến, gắn với lễ khánh thành 107 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền.

Tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mường Khương, tỉnh Lào Cai, Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn dự lễ khai giảng và khánh thành trường. Gần 1.000 học sinh người Mông, Dao, Bố Y, Nùng, Pa Dí tham gia buổi lễ trong trang phục truyền thống.

Theo Thủ tướng, năm học 2026-2027 mang ý nghĩa quan trọng vì đây là năm học đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Ngành giáo dục phải đổi mới về tư duy, cách làm và chất lượng, tạo ra thay đổi ngay trong mỗi nhà trường, lớp học, người thầy và người học.

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại lễ khai giảng - Ảnh: NAM TRẦN.

Chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực

Thông điệp xuyên suốt trong lễ khai giảng là yêu cầu giáo dục phải đi trước, trở thành nền tảng và động lực cho giai đoạn phát triển mới của đất nước. Muốn đạt mục tiêu này, trường học cần chuyển từ tư duy “dạy những gì mình có” sang “dạy những gì người học và đất nước cần”.

Sự thay đổi đó đòi hỏi nhà trường giảm cách dạy thiên về truyền thụ và ghi nhớ kiến thức. Giáo viên cần giúp học sinh hình thành khả năng tư duy, tự học, giải quyết vấn đề, hợp tác và vận dụng kiến thức vào cuộc sống.

Cách đánh giá học sinh cũng phải thay đổi. Thay vì đặt điểm số ở vị trí trung tâm, hoạt động kiểm tra cần phản ánh được sự tiến bộ, phẩm chất và năng lực của từng người học. Đây là một trong những yêu cầu cốt lõi để khắc phục bệnh thành tích và giảm áp lực không cần thiết trong trường học.

Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo xác định việc học phải gắn với hành, lý thuyết phải đi cùng thực tiễn, nhà trường phải gắn với xã hội. Đổi mới vì vậy không thể dừng ở chương trình, tài liệu hay báo cáo quản lý mà phải thể hiện trong từng giờ học và kết quả thật của học sinh.

Thủ tướng đề nghị toàn ngành lấy người học làm trung tâm, nhà trường làm nền tảng, thầy cô giáo làm động lực, gia đình là điểm tựa và xã hội là nguồn lực đồng hành. Nhà trường phải trở thành môi trường an toàn, lành mạnh và nhân văn, nơi học sinh được tôn trọng, khuyến khích sáng tạo và phát triển sở trường.

Học sinh phải biết làm chủ công nghệ

Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, năng lực số trở thành một phần của năng lực học tập và làm việc. Học sinh không thể chỉ biết sử dụng thiết bị hoặc ứng dụng mà cần hiểu cách tìm kiếm, kiểm chứng và sử dụng thông tin có trách nhiệm.

Thủ tướng nhắn nhủ học sinh, sinh viên phải học cách tư duy độc lập, phân biệt đúng sai, làm việc nhóm và làm chủ công nghệ, thay vì để công nghệ chi phối. Thông điệp này đặt ra yêu cầu mới đối với giáo dục số trong nhà trường.

Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ tìm kiếm tài liệu, gợi ý cách trình bày, cá nhân hóa nội dung học tập và giảm một phần công việc hành chính cho giáo viên. Tuy nhiên, nếu học sinh dùng công cụ để sao chép câu trả lời hoặc thay thế hoàn toàn quá trình suy nghĩ, công nghệ sẽ làm suy giảm khả năng tự học.

Vì vậy, kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo cần đi cùng kỹ năng kiểm chứng nguồn, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận biết nội dung sai và tôn trọng quyền tác giả. Giáo viên cũng cần được hướng dẫn cách thiết kế bài tập phù hợp trong môi trường có công cụ tạo sinh.

Dữ liệu được công bố tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 cho thấy cơ sở dữ liệu ngành giáo dục đã cập nhật thông tin của khoảng 50.000 cơ sở giáo dục, hơn 27 triệu học sinh, sinh viên và trên 1,4 triệu giáo viên. Hơn 18 triệu học bạ số đã được tạo lập.

Hạ tầng dữ liệu này giúp ngành giáo dục giảm hồ sơ giấy, đồng bộ thông tin và theo dõi quá trình học tập của người học. Giá trị của chuyển đổi số, tuy nhiên, phải được đo bằng thời gian tiết kiệm cho giáo viên, khả năng tiếp cận dịch vụ của phụ huynh và chất lượng quản lý tại từng trường.

Đổi mới thực chất trong năm học 2026-2027.

Ngày khai giảng ở Trường Sa không chỉ là dấu mốc mở đầu một năm học mới mà còn thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân đối với sự nghiệp giáo dục nơi biển, đảo xa xôi của Tổ quốc.

Từ trường học vùng biên đến yêu cầu bình đẳng số

Lễ khai giảng năm nay diễn ra cùng hoạt động khánh thành 107 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền. Tại Mường Khương, ngôi trường mới mang lại điều kiện học tập, sinh hoạt tốt hơn cho học sinh thuộc nhiều dân tộc.

Việc đầu tư trường học vùng biên có ý nghĩa lớn đối với mục tiêu thu hẹp khoảng cách giáo dục. Tuy nhiên, cơ sở vật chất mới cần đi cùng kết nối Internet ổn định, thiết bị học tập phù hợp, kho học liệu số và đội ngũ giáo viên có kỹ năng sử dụng công nghệ.

Giáo dục hiện đại cũng phải gắn với việc giữ gìn bản sắc văn hóa. Học sinh vùng cao cần có cơ hội tiếp cận tri thức và công nghệ mới, đồng thời được học lịch sử, ngôn ngữ, phong tục và giá trị văn hóa của cộng đồng mình.

Sự kết hợp giữa trường nội trú, công nghệ giáo dục và học liệu gắn với địa phương có thể giúp học sinh tiếp cận chương trình hiện đại mà không tách rời môi trường văn hóa. Đây cũng là điều kiện để công nghệ phục vụ bình đẳng giáo dục, thay vì làm khoảng cách giữa các vùng miền rộng thêm.

Đổi mới phải được đo bằng kết quả thật

Ngành giáo dục xác định chủ đề năm học 2026-2027 là “Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất”. Trọng tâm sẽ chuyển từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện và giải quyết các điểm nghẽn tại cơ sở.

Kết quả của một năm học không nên chỉ được phản ánh qua tỷ lệ học sinh khá, giỏi hoặc số giải thưởng. Các chỉ số cần bao gồm sự tiến bộ của người học, điều kiện làm việc của giáo viên, mức độ an toàn của trường học, hiệu quả quản trị và chất lượng nguồn nhân lực.

Với giáo dục số, ngành giáo dục cần trả lời được những câu hỏi cụ thể như công nghệ giúp học sinh học tốt hơn ra sao, giáo viên tiết kiệm được bao nhiêu thời gian, vùng khó khăn được hỗ trợ thế nào và dữ liệu học tập được bảo vệ bằng cơ chế nào.

Khi những câu hỏi này có câu trả lời bằng kết quả kiểm chứng được, “đổi mới thực chất” mới đi từ thông điệp của ngày khai giảng vào từng lớp học và trở thành thay đổi có thể cảm nhận trong suốt năm học.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng