Nhà sản xuất ô tô nội địa đang mất dần thị phần ngay trên 'sân nhà'

Theo Bộ Công Thương, ngành sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước vẫn chưa đạt được tiêu chí của ngành sản xuất ô tô thực sự. Dây chuyền sản xuất chủ yếu chỉ gồm 4 công đoạn chính là hàn, sơn, lắp ráp, kiểm tra.

Bên cạnh đó, chúng ta chưa tạo được sự hợp tác, liên kết và chuyên môn hoá giữa các DN sản xuất, lắp ráp ô tô và phụ tùng linh kiện. Chưa hình thành được hệ thống các nhà cung cấp nguyên vật liệu và sản xuất linh kiện quy mô lớn.

Về giá xe, theo Bộ Công Thương, tại Việt Nam cao gần gấp đôi so với các nước trong khu vực như Thái Lan và Indonesia. Con số này còn lớn hơn nếu so với các nước có ngành công nghiệp ô tô đã phát triển ổn định như Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Nguyên nhân khiến giá xe tăng cao là do thuế và phí đối với ô tô sản xuất trong nước cao, đồng thời sản lượng tích lũy trong nước thấp (các DN đang sản xuất dưới rất xa so với công suất thiết kế).

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan đánh giá, nhờ sự nỗ lực của các DN, cộng với thị trường hấp dẫn và một số thay đổi về chính sách (hỗ trợ lệ phí trước bạ) đã cho thấy sự khởi sắc của ngành công nghiệp ô tô. Nếu muốn hái “quả ngọt” từ ngành sản xuất này thì các chính sách cần thiết thực hơn, cần bỏ qua lợi ích của thuế tiêu thụ đặc biệt như nhiều nước đã làm, để có thị trường xe hơi đúng nghĩa. Hiện tại, chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam vẫn đi sau các nước, thậm chí không đáp ứng được yêu cầu của DN.

Với doanh số trên, Việt Nam là thị trường ô tô có quy mô lớn thứ 4 trong khu vực ASEAN, xếp sau Indonesia 887.202 xe, Thái Lan 759.119 xe và Malaysia 508.911 xe.

Dịch Covid đã ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường ô tô, tuy nhiên, tiêu thụ ô tô con tại Việt Nam năm 2021 vẫn cao hơn mức 296.634 xe của năm 2020 và thấp hơn một chút so với 322.322 xe của năm 2019.

Là quốc gia đông dân thứ ba khu vực ASEAN, sau Indonesia và Philippines, với thu nhập ngày càng tăng, nhưng tỷ lệ sở hữu xe cá nhân tại Việt Nam vẫn rất thấp.

Số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2019 cho thấy, chỉ có 5,7% số hộ gia đình trên cả nước sở hữu ô tô con. Khu vực thành thị có tỷ lệ cao gấp gần 3 lần so với nông thôn, lần lượt là 9,5% và 3,6%.

Đồng bằng sông Hồng là vùng có nhiều hộ gia đình sở hữu ô tô nhất với 7,5%. Các vùng kinh tế còn lại có tỷ lệ chênh lệch không nhiều. Riêng ĐBSCL chỉ 2,5% hộ có xe 4 bánh.

Trong số 10 tỉnh, thành có tỷ lệ hộ gia đình sở hữu ô tô cao nhất cả nước, TP.HCM không có tên. “Đầu tàu” kinh tế cả nước xếp thứ 13 trong bảng xếp hạng này.

Mặc dù vậy, các đánh giá đều cho rằng thị trường ô tô Việt Nam rất tiềm năng và hấp dẫn. Báo cáo của Công ty Fitch Solutions năm 2020 chỉ ra rằng, xếp hạng mức độ hấp dẫn tương đối của một quốc gia, đối với các cơ sở sản xuất ô tô thì Việt Nam, Thái Lan và Malaysia là những thị trường bán lẻ ô tô hấp dẫn nhất trong các quốc gia châu Á mới nổi.

Tiềm năng thị trường ô tô phụ thuộc vào ba yếu tố, gồm: quy mô và cơ cấu dân số, mức thu nhập bình quân đầu người và số xe trung bình/1.000 dân. Tại Việt Nam, GDP bình quân đầu người đã đạt ngưỡng 3.000 USD/năm, trong khi tỷ lệ sở hữu ô tô đạt 32 xe/1.000 dân, vì vậy tiềm năng là rất lớn.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn ô tô hóa, với sự gia tăng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu, là khách hàng tiêu dùng lớn của xe cá nhân. Năm 2025, dự kiến quy mô thị trường sẽ đạt từ 800.000-900.000 xe/năm, vượt qua Malaysia, thậm chí cả Thái Lan để vươn lên giữ vị trí thứ hai trong khu vực.

Với mục tiêu trở thành nước thu nhập trung bình cao từ nay đến 2030 và nước giàu vào năm 2045, ô tô sẽ là phương tiện di chuyển phổ biến.

Theo Tạp chí Điện tử