SIMO giúp ngăn chặn giao dịch nghi lừa đảo như thế nào?

SIMO giúp ngăn chặn giao dịch nghi lừa đảo như thế nào?

Hệ thống SIMO đã cảnh báo hơn 5,1 triệu lượt khách hàng, giúp gần 1,7 triệu lượt tạm dừng hoặc hủy giao dịch với tổng giá trị hơn 5.700 tỷ đồng. Công nghệ cảnh báo ngay trước khi chuyển tiền đang trở thành công cụ phòng ngừa lừa đảo trong ngân hàng số.

Theo thông tin Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) công bố ngày 1/10/2026, tính đến ngày 26/8, hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) đã phát đi cảnh báo tới hơn 5,1 triệu lượt khách hàng.

Trong số này, gần 1,7 triệu lượt khách hàng quyết định tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận cảnh báo, với tổng giá trị giao dịch hơn 5.700 tỷ đồng.

Kết quả trên cho thấy vai trò của công nghệ nhận diện rủi ro trong hoạt động thanh toán điện tử. Thay vì chỉ xử lý sau khi xảy ra sự cố, hệ thống ngân hàng có thể chủ động cảnh báo để khách hàng cân nhắc trước khi thực hiện giao dịch.

SIMO hoạt động như thế nào để ngăn chặn giao dịch nghi lừa đảo?

NHNN bắt đầu triển khai dịch vụ truy vấn trạng thái tài khoản thanh toán và ví điện tử nghi ngờ liên quan đến gian lận, lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật thông qua SIMO từ cuối năm 2025.

Hệ thống hoạt động dựa trên việc thu thập, đối chiếu và chia sẻ dữ liệu về những tài khoản có dấu hiệu rủi ro. Khi khách hàng thực hiện giao dịch chuyển tiền trên ứng dụng ngân hàng, thông tin tài khoản người nhận được đối chiếu với cơ sở dữ liệu cảnh báo.

Nếu hệ thống phát hiện tài khoản thụ hưởng nằm trong danh sách nghi ngờ gian lận, ứng dụng ngân hàng sẽ hiển thị thông báo để khách hàng kiểm tra và quyết định có tiếp tục chuyển tiền hay không.

Điểm cốt lõi của cơ chế này là đưa thông tin cảnh báo vào ngay thời điểm khách hàng chuẩn bị chuyển tiền, trước khi giao dịch hoàn tất. SIMO hiện có hai cấu phần chính.

Cấu phần thứ nhất thực hiện nhiệm vụ thu thập dữ liệu. Hệ thống đã kết nối với 149 tổ chức, gồm 99 ngân hàng và 50 tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

Các đơn vị cung cấp thông tin về tài khoản thanh toán, ví điện tử, thẻ ngân hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật. Việc nhận diện được thực hiện theo bộ tiêu chí quy định tại các Thông tư 15, 17, 18 và 40 năm 2024 của NHNN.

Cấu phần thứ hai cung cấp dịch vụ truy vấn và cảnh báo rủi ro. Hiện có 20 tổ chức tham gia kết nối, gồm 15 ngân hàng và 5 tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

Dịch vụ này hỗ trợ cảnh báo đối với các giao dịch chuyển tiền thông qua Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS). Hệ thống cũng đang chuẩn bị triển khai chính thức dịch vụ tương tự qua Công ty Cổ phần Thanh toán số MobiFone (MDP).

MDP là đơn vị thứ hai tại Việt Nam được NHNN cấp phép vận hành hạ tầng lõi thanh toán liên ngân hàng, bao gồm chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử, sau NAPAS.

Theo kế hoạch được NHNN công bố, SIMO sẽ tiếp tục kết nối thu thập dữ liệu từ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an.

Các ngân hàng mở rộng cảnh báo ngay trên ứng dụng

Cùng với việc phát triển SIMO, nhiều ngân hàng thương mại đã bổ sung tính năng cảnh báo tài khoản nhận tiền có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo vào ứng dụng ngân hàng số.

Từ ngày 18/9/2026, Ngân hàng TMCP An Bình (ABBank) triển khai tính năng cảnh báo trên ứng dụng ABBank và ABBank Business đối với các giao dịch chuyển tiền nhanh NAPAS 247.

Ngân hàng kết nối với hệ thống SIMO, dữ liệu cảnh báo của A05 và NAPAS để kiểm tra thông tin tài khoản, thẻ hoặc ví điện tử của người nhận.

Nếu tài khoản thụ hưởng nằm trong danh sách nghi ngờ gian lận từ A05, giao dịch có thể bị từ chối hoặc chặn theo quy định. Trong trường hợp tài khoản xuất hiện trong danh sách cảnh báo của SIMO hoặc NAPAS, ứng dụng sẽ hiển thị thông báo để khách hàng kiểm tra và cân nhắc trước khi quyết định.

Ngân hàng TMCP Sài Gòn Hà Nội (SHB) cũng thông báo mở rộng tính năng cảnh báo tài khoản nhận tiền có dấu hiệu nghi ngờ gian lận đối với các giao dịch trong cùng hệ thống.

Việc mở rộng phạm vi cảnh báo giúp khách hàng có thêm thông tin để xác minh người nhận, thay vì chỉ nhận được cảnh báo đối với các giao dịch chuyển tiền liên ngân hàng.

Tương tự, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) đã triển khai tính năng cảnh báo đối với giao dịch chuyển tiền qua NAPAS 24/7.

Trước đó, nhiều ngân hàng như VietinBank, BIDV, Agribank, MB, Vietcombank, Nam A Bank, BVBank, MSB, TPBank và KienlongBank cũng triển khai các giải pháp cảnh báo rủi ro trên nhiều kênh giao dịch.

Các ngân hàng sử dụng dữ liệu từ SIMO, nguồn cảnh báo của A05 hoặc kết hợp với hệ thống quản trị rủi ro riêng để tăng khả năng phát hiện giao dịch bất thường.

Cảnh báo rủi ro không đồng nghĩa tài khoản nhận tiền là lừa đảo

Mặc dù hệ thống SIMO hỗ trợ nhận diện những giao dịch tiềm ẩn nguy cơ, các ngân hàng nhấn mạnh rằng thông báo cảnh báo không phải là kết luận tài khoản nhận tiền chắc chắn liên quan đến hành vi lừa đảo.

Theo ABBank, thông tin cảnh báo được tạo ra dựa trên dữ liệu và kết quả đánh giá rủi ro của hệ thống. Khách hàng cần xác minh thêm trước khi đưa ra quyết định.

SHB cũng khẳng định thông tin cảnh báo mang tính hỗ trợ, không đồng nghĩa tài khoản được xác định có hành vi gian lận và không tự động dẫn đến việc từ chối giao dịch. Quyết định tiếp tục hay dừng lệnh vẫn thuộc về khách hàng.

Sự phân biệt này có ý nghĩa quan trọng trong việc sử dụng công nghệ phòng, chống gian lận. Hệ thống có thể phát hiện dấu hiệu bất thường, nhưng việc xác định hành vi vi phạm cần căn cứ vào quá trình kiểm tra, xác minh của cơ quan và tổ chức có thẩm quyền.

Đối với người dùng, khi ứng dụng ngân hàng xuất hiện cảnh báo, việc cần làm là kiểm tra lại số tài khoản, tên người nhận và mục đích chuyển tiền.

Nếu nhận được yêu cầu chuyển tiền từ người quen qua mạng xã hội, khách hàng nên liên hệ trực tiếp qua số điện thoại hoặc kênh liên lạc đáng tin cậy để xác minh.

Người dùng cũng không nên cung cấp mật khẩu, mã xác thực một lần (OTP) hoặc thông tin bảo mật tài khoản cho bất kỳ cá nhân, tổ chức nào. Bên cạnh đó, việc cập nhật ứng dụng ngân hàng lên phiên bản mới nhất giúp khách hàng tiếp cận các tính năng bảo mật và cảnh báo được bổ sung.

Lá chắn công nghệ trong hệ sinh thái thanh toán số

Việc triển khai SIMO phản ánh sự thay đổi trong cách ngành ngân hàng ứng phó với rủi ro gian lận trên môi trường số. Trước đây, khi một giao dịch lừa đảo đã hoàn tất, việc xử lý thường phụ thuộc vào khả năng phát hiện, truy vết dòng tiền và phối hợp giữa các tổ chức liên quan.

Với cơ chế cảnh báo trước giao dịch, SIMO bổ sung một lớp phòng ngừa, giúp người dùng có cơ hội phát hiện rủi ro và dừng chuyển tiền trước khi tài sản rời khỏi tài khoản. Khi nhiều ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán cùng tham gia chia sẻ dữ liệu, hệ thống có điều kiện mở rộng phạm vi nhận diện các tài khoản nghi ngờ. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, tốc độ cập nhật và khả năng xử lý cảnh báo của từng tổ chức.

Con số hơn 5.700 tỷ đồng được NHNN công bố là tổng giá trị những giao dịch đã được khách hàng tạm dừng hoặc hủy sau khi nhận cảnh báo. Đây không phải số tiền đã được xác định chắc chắn là tài sản bị nhắm tới trong các vụ lừa đảo.

Tương tự, số liệu gần 1,7 triệu lượt khách hàng dừng hoặc hủy giao dịch không đồng nghĩa với việc hệ thống đã xác nhận từng ấy vụ lừa đảo.

Việc đánh giá chính xác hiệu quả của SIMO cần thêm dữ liệu về số giao dịch thực sự có dấu hiệu gian lận, kết quả xác minh và khả năng ngăn chặn thiệt hại.

Dù vậy, kết quả bước đầu cho thấy công nghệ cảnh báo đang góp phần thay đổi hành vi của người dùng trong quá trình chuyển tiền.

Theo NHNN, phát triển dịch vụ ngân hàng số phải đi đôi với bảo đảm an toàn, bảo mật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Cơ quan quản lý tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng tăng cường an ninh, ứng dụng công nghệ bảo mật, phối hợp với Bộ Công an trong việc làm sạch dữ liệu, xác thực khách hàng và phòng ngừa tội phạm sử dụng công nghệ cao.

Trong bối cảnh thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến, việc mở rộng hệ thống cảnh báo rủi ro sẽ góp phần củng cố an toàn cho các giao dịch điện tử. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi người dùng chủ động kiểm tra thông tin và thận trọng trước những yêu cầu chuyển tiền bất thường.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng