Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: 'Đối thoại Quy Nhơn về khí hậu và chuyển đổi' cần xây dựng trên ba nền tảng

Sáng 10/10, tại tỉnh Gia Lai, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tham dự Chương trình "Đối thoại Quy Nhơn về khí hậu và chuyển đổi".

Cùng dự có Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai Thái Đại Ngọc; Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn; GS. Trần Thanh Vân, Chủ tịch Hội Gặp gỡ Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), cùng đại diện các bộ, ngành, tổ chức quốc tế và nhiều nhà khoa học.

Chương trình "Đối thoại Quy Nhơn về khí hậu và chuyển đổi" lần thứ nhất diễn ra trong hai ngày 10-11/10 tại Trung tâm ICISE, do Hội Gặp gỡ Việt Nam và ICISE tổ chức, với sự hỗ trợ của Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, sự hỗ trợ của UBND tỉnh Gia Lai cùng sự đồng hành của các tổ chức đối tác trong khu vực và quốc tế.

Đây là kỳ đối thoại thử nghiệm đầu tiên, nhằm đánh giá mô hình, nội dung và công tác tổ chức, làm cơ sở chuẩn bị cho các kỳ đối thoại thường niên dự kiến bắt đầu từ năm 2027.

Chuyển đổi xanh phải gắn với mục tiêu tăng trưởng, phát triển

Phát biểu tại chương trình, thay mặt Chính phủ Việt Nam, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chào mừng các đại biểu tham dự kỳ đối thoại đầu tiên. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Quy Nhơn là vùng đất tươi đẹp, mến khách nhưng thường xuyên phải chống chọi với thiên tai, bão lũ và những tác động của biến đổi khí hậu. Đây cũng là địa điểm có ý nghĩa để các đại biểu cùng trao đổi về những vấn đề đặc biệt quan trọng đối với tương lai phát triển của Việt Nam, khu vực và thế giới.

Phó Thủ tướng đánh giá cao sáng kiến của Hội Gặp gỡ Việt Nam và Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành, đồng thời trân trọng những đóng góp tâm huyết của GS. Trần Thanh Vân và GS. Lê Kim Ngọc đối với sự phát triển khoa học, công nghệ của Việt Nam nói chung và địa phương nói riêng.

Theo Phó Thủ tướng, biến đổi khí hậu và quá trình chuyển đổi đang đặt ra những yêu cầu cấp thiết đối với tất cả các quốc gia. Thực tiễn cho thấy biến đổi khí hậu diễn biến nhanh, mạnh hơn so với dự báo, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội của nhiều nước.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu đổi mới sâu sắc mô hình tăng trưởng của các quốc gia, trong đó có Việt Nam - một nền kinh tế đang phát triển, có độ mở cao, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và là một trong những quốc gia chịu tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.

Phó Thủ tướng nêu rõ, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao, đồng thời phải thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Vì vậy, vấn đề không phải là lựa chọn giữa tăng trưởng và hành động khí hậu, mà là làm thế nào để quá trình chuyển đổi tạo ra những động lực mới cho phát triển.

Trên cơ sở đó, Phó Thủ tướng chia sẻ những quan điểm về ứng phó với biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh, nhấn mạnh yêu cầu kết hợp hài hòa giữa mục tiêu phát triển, điều kiện thực hiện, nguồn lực, công nghệ và lợi ích của người dân.

Trước hết, hành động khí hậu phải gắn với mục tiêu tăng trưởng, phát triển. Đối với các quốc gia đang phát triển, giải pháp khí hậu không thể tách rời yêu cầu tăng trưởng, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước và ổn định kinh tế - xã hội. Quá trình chuyển đổi chỉ có thể diễn ra bền vững khi không làm thu hẹp không gian phát triển mà phải tạo thêm cơ hội phát triển mới cho các quốc gia và người dân.

Thứ hai, quá trình chuyển đổi phải bảo đảm công bằng, phù hợp với điều kiện của từng quốc gia. Mỗi nước có trình độ phát triển, cơ cấu kinh tế, khả năng tiếp cận công nghệ và nguồn lực cũng như mức độ dễ bị tổn thương khác nhau. Do đó, không thể có một mô hình hay lộ trình duy nhất áp dụng cho tất cả các quốc gia.

Việt Nam nhất quán ủng hộ chủ nghĩa đa phương và các mục tiêu của Thỏa thuận Paris, đồng thời đề cao nguyên tắc "trách nhiệm chung nhưng có phân biệt và năng lực tương ứng", bảo đảm hài hòa giữa trách nhiệm chung của cộng đồng quốc tế với điều kiện và nhu cầu phát triển chính đáng của mỗi quốc gia.

Thứ ba, tham vọng phải đi cùng với điều kiện thực hiện. Chuyển đổi trên quy mô toàn nền kinh tế đòi hỏi nguồn lực tài chính rất lớn, công nghệ phù hợp và năng lực triển khai tương ứng. Đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, vấn đề không chỉ là có thêm nguồn vốn mà còn là khả năng tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý, tiếp nhận và làm chủ công nghệ.

Vì vậy, cần kết nối hiệu quả hơn nguồn lực công, tài chính tư nhân, các ngân hàng phát triển đa phương và các quỹ khí hậu để đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi.

Thứ tư, con người phải được đặt ở trung tâm của quá trình chuyển đổi. Thành công không chỉ được đo bằng lượng phát thải giảm hay nguồn vốn huy động được mà còn thể hiện ở việc người dân an toàn hơn trước thiên tai, có cơ hội tiếp cận kỹ năng và việc làm mới, doanh nghiệp có điều kiện đổi mới, các nhóm dễ bị tổn thương được tham gia và hưởng lợi từ quá trình phát triển.

Thứ năm, tri thức và nền tảng khoa học có vai trò quan trọng. Việc chia sẻ tri thức, công nghệ, mô hình tính toán và dữ liệu tin cậy trên phạm vi toàn cầu là nền tảng của quá trình chuyển đổi. Trong đó, cộng đồng chuyên gia, nhà khoa học giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong hỗ trợ các nước đang phát triển tiếp cận, tiếp nhận và chuyển giao tri thức.

Lấy khoa học và thực tiễn làm nền tảng

Từ những yêu cầu đặt ra đối với quá trình ứng phó với biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng "Đối thoại Quy Nhơn về khí hậu và chuyển đổi" có thể tạo ra những giá trị riêng, có ý nghĩa lâu dài. Diễn đàn không chỉ là nơi nhắc lại các cam kết hay những thành tựu đã đạt được, mà còn cần trở thành không gian trao đổi thực chất, định hướng quá trình chuyển đổi, tìm kiếm các giải pháp phù hợp để cùng triển khai.

Phó Thủ tướng mong muốn "Đối thoại Quy Nhơn về khí hậu và chuyển đổi" được xây dựng trên ba nền tảng:

Thứ nhất, lấy khoa học và bằng chứng làm cơ sở trao đổi chính sách. Những lựa chọn về năng lượng, công nghệ, hạ tầng và đầu tư được đưa ra hôm nay sẽ tạo ra những tác động lâu dài. Vì vậy, cần có những phân tích khoa học khách quan, đa ngành để nhận diện đầy đủ cơ hội, chi phí và rủi ro của từng lựa chọn.

Đối thoại cần tiếp tục kết nối tri thức quốc tế với nhu cầu thực tiễn của Việt Nam và khu vực, tạo điều kiện để các nhà khoa học, đặc biệt là các nhà khoa học trẻ, tham gia đóng góp vào quá trình xây dựng chính sách.

Thứ hai, đặt những vấn đề thực tiễn của quá trình chuyển đổi vào trung tâm các cuộc thảo luận. Các nội dung cần quan tâm bao gồm bảo đảm an ninh năng lượng, huy động nguồn lực với chi phí hợp lý, nâng cao khả năng chống chịu của đô thị, hạ tầng và các hệ thống sản xuất, đổi mới công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, bảo đảm quá trình chuyển đổi mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Đây là những vấn đề Việt Nam và khu vực đang phải giải quyết trong quá trình phát triển. Việc tập trung thảo luận các yêu cầu cụ thể sẽ góp phần gắn trao đổi khoa học với nhu cầu hoạch định chính sách và tổ chức thực hiện.

Thứ ba, biến đối thoại thành hợp tác và hành động. Giá trị của diễn đàn không chỉ nằm ở các cuộc trao đổi mà còn ở những kết nối được duy trì sau mỗi kỳ đối thoại, những chương trình nghiên cứu được hình thành, những ý tưởng chính sách tiếp tục được phát triển và đặc biệt là những sáng kiến hợp tác được triển khai trong thực tiễn.

Phó Thủ tướng mong muốn Đối thoại Quy Nhơn từng bước hình thành mạng lưới hợp tác lâu dài giữa các nhà khoa học, cơ quan hoạch định chính sách, tổ chức quốc tế, định chế tài chính và doanh nghiệp, qua đó gắn kết tri thức khoa học với nhu cầu thực tiễn, tìm kiếm các giải pháp phù hợp cho những vấn đề về khí hậu và chuyển đổi.

Phó Thủ tướng bày tỏ kỳ vọng "Đối thoại Quy Nhơn về khí hậu và chuyển đổi" sẽ trở thành diễn đàn quốc tế thường niên có uy tín, góp phần tăng cường hiểu biết và thúc đẩy hành động vì tương lai bền vững.

Phối hợp để "Đối thoại Quy Nhơn về khí hậu và chuyển đổi" thành diễn đàn thường niên

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan phối hợp với địa phương, Hội Gặp gỡ Việt Nam và Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành tiếp thu ý kiến của các đại biểu tại Đối thoại, xây dựng chương trình và phương thức tổ chức phù hợp cho những năm tiếp theo.

Đối với tỉnh Gia Lai, Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục phát huy trách nhiệm của địa phương đăng cai, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động khoa học và hợp tác quốc tế. Sự đồng hành lâu dài của địa phương sẽ góp phần tạo dựng niềm tin, thu hút các đối tác lựa chọn và trở lại Quy Nhơn, qua đó nâng cao vị thế của địa phương.

Phó Thủ tướng cũng mong muốn các tổ chức quốc tế, các định chế phát triển tiếp tục đồng hành cùng sáng kiến, góp phần mở rộng góc nhìn, nâng cao chất lượng trao đổi và mang lại những đóng góp thiết thực cho Việt Nam cũng như khu vực.

Phát biểu tại chương trình, Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai Thái Đại Ngọc cho biết "Đối thoại Quy Nhơn về khí hậu và chuyển đổi" mở ra không gian cởi mở, tin cậy để các nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học, tổ chức quốc tế, định chế tài chính và doanh nghiệp cùng tìm kiếm giải pháp. Tỉnh Gia Lai kỳ vọng tri thức khoa học được kết nối với quyết định chính sách, các nguồn lực được kết nối với nhu cầu thực tiễn và những quan điểm khác nhau được trao đổi trên tinh thần tôn trọng, hợp tác.

Đối với Gia Lai, địa phương có không gian phát triển trải dài từ trung du đến biển, các vấn đề khí hậu và chuyển đổi gắn trực tiếp với bảo vệ rừng, quản lý nguồn nước, nông nghiệp, năng lượng và đời sống người dân. Diễn đàn quốc tế là cơ hội để tỉnh lắng nghe kinh nghiệm quốc tế, nâng cao chất lượng hoạch định chính sách và mở rộng hợp tác vì sự phát triển lâu dài.

Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai khẳng định tỉnh ủng hộ mạnh mẽ sáng kiến và sẵn sàng đồng hành lâu dài, hướng tới tổ chức "Đối thoại Quy Nhơn về khí hậu và chuyển đổi" thường niên tại Quy Nhơn từ năm 2027.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng