Đại dịch kéo dài 200 năm từng cướp sinh mạng 30-50 triệu người

Thanh Thu
19/02/2020 07:42
D

Khi những khu chôn cất đã quá tải, nhiều hố chôn tập thể được đào nhưng cũng không xử lý hết tử thi. Các thi thể sau đó được chất đống trong các tòa nhà, đổ xuống biển hoặc để trên thuyền thả trôi ra đại dương.

Chân dung hoàng đế Justinian I (527-565) - người trị vì đế quốc Đông La Mã (Byzantine). Ảnh: Ancient EU

Đại dịch Justinian (đặt theo tên của hoàng đế Justinian I) lan tới thành phố Constantinople, thủ đô của đế quốc Byzantine, vào năm 542, gần một năm sau khi bệnh dịch này xuất hiện tại các khu vực lân cận thành phố.

Đại dịch tiếp tục lan rộng ở khu vực Địa Trung Hải thêm khoảng hơn 200 năm và chỉ chấm dứt vào năm 750.Dưới triều đại của hoàng đế Justinian I (527-565) - người trị vì đế quốc Đông La Mã (Byzantine) - một trong những đại dịch tồi tệ nhất đã xảy ra, cướp sinh mạng của hàng chục triệu người. 

Nguồn gốc và lây lan

Đại dịch Justinian (hay còn gọi đại dịch dịch hạch Justinian) gây ra bởi vi khuẩn dịch hạch (Yersinia pestis). Khởi phát từ Trung Quốc và đông bắc Ấn Độ, bệnh dịch hạch lan truyền tới vùng Hồ lớn châu Phi thông qua các tuyến giao thương đường bộ và hàng hải. Sau đó, bệnh lây lan sang nhiều khu vực khác ở châu Phi.

Theo Ancient History Encyclopedia, điểm xuất phát của đại dịch Justinian là Ai Cập. Sử gia Procopius, xứ Caesarea (500-565) - thuộc đế quốc Byzantine, xác định cụ thể nguồn khởi phát dịch là thành phố Pelusium nằm ở phía bắc sông Nile. Trong khi đó, học giả Wendy Orent, người nghiên cứu về đại dịch, cho biết dịch bệnh lây lan theo 2 hướng: Hướng bắc - tới thành phố Alexandria (Ai Cập) và hướng đông - tới Palestine.

Bọ chét ký sinh trên chuột đen là vật trung gian truyền bệnh dịch hạch. Ảnh: Russell's Blog

Vật trung gian truyền bệnh dịch hạch thời điểm đó là bọ chét sống ký sinh trên chuột đen. Lũ chuột đen lại ẩn náu trên thuyền và xe ngựa chở hàng cống nạp tới thành phố Constantinople.

Việc con người lưu trữ ngũ cốc trong các nhà kho rộng lớn tạo điều kiện cho bọ chét và chuột đen trú ngụ, sinh sôi. William Rosen, trong cuốn Justinian’s Flea (Tạm dịch: Bọ chét thời Justinian), cho biết ngũ cốc là món khoái khẩu của chuột đen. Quan sát kỹ hơn, Rosen nhận thấy, trong vòng đời của chuột, chúng thường không đi quá 200m, tính từ nơi được sinh ra. Tuy nhiên, một khi có đầy đủ thức ăn, chúng có thể sống sót và theo những chiếc thuyền, xe ngựa đi khắp đế quốc Byzantine.

Theo nhà sử học Colin Barras, sử gia Procopius đã ghi lại những thay đổi khí hậu diễn ra ở miền nam nước Ý trong suốt thời kỳ dịch bệnh: Những hiện tượng thời tiết bất thường như tuyết rơi hay băng giá xuất hiện giữa mùa hè, và hiếm khi thấy ánh sáng mặt trời.

Một đợt rét kéo dài hàng thập kỷ cùng với đó là sự hỗn loạn trong xã hội, chiến tranh và đợt bùng phát đầu tiên của dịch bệnh. Thời tiết lạnh hơn bình thường ảnh hưởng đến mùa màng và gây ra tình trạng thiếu lương thực khiến nhiều người phải di cư. Đồng hành với những đoàn di cư là lũ chuột mang mầm bệnh.

Những đoàn người đói khát, mệt mỏi vẫn tiếp tục đi và reo giắc mầm bệnh. Thêm vào đó, số lượng chuột mang mầm bệnh tăng nhanh càng tạo điều kiện cho một đại dịch bùng phát. Không lâu sau, đại dịch Justinian xuất hiện, cướp sinh mạng từ 30 đến 50 triệu người - khi dịch bệnh lan rộng khắp Bắc Phi, châu Á, Arabia và châu Âu, theo National Geographic. Trang VOX cho biết, dân số thế giới trong khoảng thời gian đại dịch Justinian diễn ra dao động từ 150 - 200 triệu người. Như vậy, số người chết trong đại dịch ước tính ở mức cao nhất bằng khoảng 1/4 dân số thế giới thời ấy. Điều này cũng hoàn toàn trùng khớp với số liệu trên trang History.

Loại dịch hạch nào gây ra phần lớn cái chết trong đại dịch?

Dựa trên việc phân tích ADN của các bộ xương được tìm thấy trong các ngôi mộ cổ, các nhà khoa học xác định loại dịch hạch gây bệnh ở đế quốc Byzantine chủ yếu là dịch hạch thể hạch. Dịch hạch phổi và dịch hạch thể nhiễm trùng huyết, 2 loại khác của bệnh dịch hạch, có gây chết người thời điểm này nhưng số lượng không lớn.

Dịch hạch thể hạch cũng là loại gây ra phần lớn cái chết trong đại dịch "Cái chết Đen" ở thế kỷ 14, cướp sinh mạng của 50 - 100 triệu người.

Dịch hạch thể hạch gây ra phần lớn cái chết trong đại dịch Justinian. Ảnh minh họa: Alchetron

Trong cuốn Bí mật lịch sử, sử gia Procopius mô tả người mắc bệnh dịch hạch khi đó thường hay có biểu hiện ảo giác, ác mộng, hôn mê, sốt, nổi hạch ở háng, nách và sau tai.

Procopius còn cho biết nhiều nạn nhân phải chịu đựng nhiều ngày trước khi chết, trong khi số khác chết ngay sau khi xuất hiện triệu chứng.

Dịch bệnh lây lan ở đế quốc Byzantine

Chiến tranh và việc giao thương tạo điều kiện cho sự lây lan của dịch bệnh trên khắp đế quốc Byzantine.

Các nhà sử học cho rằng các binh sĩ và đoàn tàu chở hàng tiếp tế cho họ là những yếu tố góp phần khiến dịch bệnh lan rộng. Năm 542, Justinian I đã chinh phục hầu hết các vùng đất lân cận và đem lại hòa bình, thịnh vượng cũng như phát triển giao thương. Nhưng như học giả Orent chỉ ra, những thứ này lại góp phần giúp dịch bùng phát.

Constantinople không chỉ là "thủ đô chính trị" mà còn là trung tâm thương mại nổi tiếng của đế quốc Byzantine. Thành phố này chạy dọc biển Đen và biển Aegean biến nó trở thành "điểm giao hoàn hảo" của các tuyến thương mại từ Trung Quốc, Trung Đông và Bắc Phi. Khi đã là điểm giao, mức độ người tập trung để trao đổi buôn bán tại đây là rất lớn. Và dịch bệnh cũng dễ bùng phát từ đây.

Học giả Orent có ghi lại quá trình di chuyển của dịch. Theo các tuyến đường thương mại đã được thiết lập của đế chế Byzantine, bệnh dịch chuyển từ Ethiopia tới Ai Cập và sau đó lan khắp khu vực Địa Trung Hải.

Đại dịch kéo dài 4 tháng ở Constantinople và tiếp tục tồn tại trong khoảng hơn 2 thế kỷ trước khi kết thúc vào năm 750. Sau đó, không còn những đợt dịch hạch quy mô lớn xuất hiện cho tới thế kỷ 14.

Thi thể rải rác khắp các đường phố vào thời điểm dịch bệnh hoành hành. Ảnh minh họa: Alchetron

Khi dịch đang hoành hành mạnh, các thi thể rải rác trên khắp các đường phố ở Constantinople. Hoàng đế Justinian lệnh cho quân lính hỗ trợ xử lý các xác chết. Khi những khu chôn cất đã quá tải, nhiều rãnh và hố chôn tập thể được đào nhưng cũng không thể xử lý hết.

Các thi thể sau đó được chất đống trong các tòa nhà, đổ xuống biển hoặc để trên thuyền thả trôi ra biển. Nhiều động vật, trong đó có cả vật nuôi như chó, mèo... cũng chết trong đại dịch.

Cách điều trị bệnh dịch hạch thời Justinian I

Người nhiễm bệnh có thể được nhân viên y tế thời đó chữa trị hoặc thực hiện các biện pháp khắc phục tại nhà.

Tác giả William Rosen xác định nhân viên y tế thời đó chủ yếu là các học viên ngành y được đào tạo. Nhiều trong số họ đã tham gia khóa học kéo dài 4 năm ở thành phố Alexandria, Ai Cập - trung tâm hàng đầu về đào tạo y khoa thời đó.

Các học viên chủ yếu tập trung vào lời dạy của Galen, thầy thuốc người Hy Lạp (129-217), người chịu ảnh hưởng bởi khái niệm "Thể dịch" (Humorism) - điều trị bệnh dựa trên các chất dịch cơ thể.

Nhiều người không có điều kiện để được nhân viên y tế chăm sóc, họ chuyển sang các biện pháp khắc phục tại nhà. Theo tác giả Rosen, một số cách được áp dụng là tắm nước lạnh, dùng bột phấn, và nhiều loại thuốc, nhất là thuốc chứa alkaloid - chất hữu cơ có dược tính mạnh. 

Theo Tạp chí Điện tử

Bình luận

Tối thiểu 10 chữ Tiếng việt có dấu Không chứa liên kết

Gửi bình luận

Tin cùng chuyên mục

Những 'nữ tướng' trẻ của ngành công nghệ

Những 'nữ tướng' trẻ của ngành công nghệ

Ngắm mô phỏng 3D mới nhất của 'kỳ quan' Công viên Lịch sử - Văn hoá - Tâm linh Tô Lịch

Ngắm mô phỏng 3D mới nhất của 'kỳ quan' Công viên Lịch sử - Văn hoá - Tâm linh Tô Lịch

Bệnh viện Phụ sản Thanh Hóa chúc mừng ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam

Bệnh viện Phụ sản Thanh Hóa chúc mừng ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam

Xi măng Thủ Đô chúc mừng 97 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam

Xi măng Thủ Đô chúc mừng 97 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam

Vintage – phong cách chụp ảnh chưa bao giờ cũ

Vintage – phong cách chụp ảnh chưa bao giờ cũ

SEA Games 31: U23 Việt Nam bảo vệ thành 'ngôi vương' Bóng đá nam

SEA Games 31: U23 Việt Nam bảo vệ thành 'ngôi vương' Bóng đá nam

TP Hồ Chí Minh: Hàng nghìn CĐV 'cháy hết mình' trên phố đi bộ cổ vũ cho U23 Việt Nam

TP Hồ Chí Minh: Hàng nghìn CĐV 'cháy hết mình' trên phố đi bộ cổ vũ cho U23 Việt Nam

“TLC- Triệu trái tim hồng”- Tặng 50.000 suất ăn miễn phí cho người khó khăn

“TLC- Triệu trái tim hồng”- Tặng 50.000 suất ăn miễn phí cho người khó khăn

Miền Bắc đón đợt không khí lạnh giữa tháng 5 - Sự bất thường của thời tiết trong 40 năm qua

Miền Bắc đón đợt không khí lạnh giữa tháng 5 - Sự bất thường của thời tiết trong 40 năm qua

Ngành đồ uống Việt Nam phục hồi và phát triển trong điều kiện bình thường mới

Ngành đồ uống Việt Nam phục hồi và phát triển trong điều kiện bình thường mới

UBND huyện Vĩnh Lộc (Thanh Hóa) chào mừng ngày 30/4 và 1/5

UBND huyện Vĩnh Lộc (Thanh Hóa) chào mừng ngày 30/4 và 1/5

Jada: Vợ Will Smith sau sự cố tại lễ trao giải Oscar 2022

Jada: Vợ Will Smith sau sự cố tại lễ trao giải Oscar 2022

Tin mới cập nhật

Sắp diễn ra Triễn lãm thiết bị biểu diễn chuyên nghiệp (PLASE SHOW) lần thứ 10 tại Hà Nội

Sắp diễn ra Triễn lãm thiết bị biểu diễn chuyên nghiệp (PLASE SHOW) lần thứ 10 tại Hà Nội

Bosch Việt Nam và ĐH RMIT chung tay đào tạo và phát triển nhân lực

Bosch Việt Nam và ĐH RMIT chung tay đào tạo và phát triển nhân lực

Kaspersky tổ chức Hội nghị miễn dịch không gian mạng với chủ đề ‘Hành trình của sự đổi mới’

Kaspersky tổ chức Hội nghị miễn dịch không gian mạng với chủ đề ‘Hành trình của sự đổi mới’

Đâu là 'Lá chắn trong kỷ nguyên số'?

Đâu là 'Lá chắn trong kỷ nguyên số'?

Keysight trình diễn năng lực đo kiểm Ethernet tốc độ đường truyền toàn phần 1,6 Terabit đầu tiên trên thị trường

Keysight trình diễn năng lực đo kiểm Ethernet tốc độ đường truyền toàn phần 1,6 Terabit đầu tiên trên thị trường

'Duy trì cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm ngay cả khi tích hợp AI'

'Duy trì cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm ngay cả khi tích hợp AI'

Meta Llama 3 sẽ có mặt trên các thiết bị sử dụng Snapdragon

Meta Llama 3 sẽ có mặt trên các thiết bị sử dụng Snapdragon

7 yếu tố quan trọng để khôi phục dữ liệu sau khi bị tấn công ransomware 

7 yếu tố quan trọng để khôi phục dữ liệu sau khi bị tấn công ransomware 

Siemens và SHTP hợp tác nâng cao kỹ năng cho nhân lực ngành bán dẫn tại Việt Nam

Siemens và SHTP hợp tác nâng cao kỹ năng cho nhân lực ngành bán dẫn tại Việt Nam

Phát động Giải thưởng báo chí toàn quốc tuyên truyền sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2024

Phát động Giải thưởng báo chí toàn quốc tuyên truyền sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2024

Zalo gặp sự cố, người dùng tạm thời không thể gửi tin nhắn và hình ảnh

Zalo gặp sự cố, người dùng tạm thời không thể gửi tin nhắn và hình ảnh

Dreame X30 Master giải quyết triệt để 3 vấn đề các robot hút bụi lau sàn thường gặp

Dreame X30 Master giải quyết triệt để 3 vấn đề các robot hút bụi lau sàn thường gặp

Tin đọc nhiều

Công bố nhà tài trợ cho SEA Games 31 và Đội tuyển quốc gia Việt Nam

Công bố nhà tài trợ cho SEA Games 31 và Đội tuyển quốc gia Việt Nam

Chiến tranh thương mại: Trung Quốc muốn dừng nhưng Mỹ 'lắc đầu'!

Chiến tranh thương mại: Trung Quốc muốn dừng nhưng Mỹ 'lắc đầu'!

Triển khai xây dựng đường cao tốc Delhi-Mumbai dài nhất thế giới

Triển khai xây dựng đường cao tốc Delhi-Mumbai dài nhất thế giới

Alibaba chật vật xử lý khủng hoảng vụ bê bối tấn công tình dục

Alibaba chật vật xử lý khủng hoảng vụ bê bối tấn công tình dục

Trung Quốc chế tạo loại thủy tinh cứng hơn kim cương

Trung Quốc chế tạo loại thủy tinh cứng hơn kim cương

 Tesla vừa công bố kết quả kinh doanh vượt qua mọi kỳ vọng

Tesla vừa công bố kết quả kinh doanh vượt qua mọi kỳ vọng

World Cup 2022: Việt Nam vẫn còn cơ hội đi tiếp tại vòng đấu loại thứ 3

World Cup 2022: Việt Nam vẫn còn cơ hội đi tiếp tại vòng đấu loại thứ 3

Hiện tượng bạc trắng đầu chỉ sau một đêm như trong phim có tồn tại ở bên ngoài đời thực hay không?

Hiện tượng bạc trắng đầu chỉ sau một đêm như trong phim có tồn tại ở bên ngoài đời thực hay không?

Con trai Tổng thống Trump bị khoá đăng bài trên Twitter vì chia sẻ thông tin sai

Con trai Tổng thống Trump bị khoá đăng bài trên Twitter vì chia sẻ thông tin sai

Những tấm gương anh hùng, liệt sỹ hy sinh vì sự nghiệp thống nhất đất nước (Phần 2)

Những tấm gương anh hùng, liệt sỹ hy sinh vì sự nghiệp thống nhất đất nước (Phần 2)

Video xem nhiều

Toàn cảnh xác lập kỷ lục Bản đồ Việt Nam được xếp từ nhiều xe ô tô nhất năm 2022

Toàn cảnh xác lập kỷ lục Bản đồ Việt Nam được xếp từ nhiều xe ô tô nhất năm 2022

Giới thiệu chương trình bình chọn “Xe của năm 2022"

Giới thiệu chương trình bình chọn “Xe của năm 2022"

Ford F-150 Lightning 2022 ra mắt: Bán tải chạy điện giá khởi điểm chưa đến 40 nghìn USD

Ford F-150 Lightning 2022 ra mắt: Bán tải chạy điện giá khởi điểm chưa đến 40 nghìn USD

Clip: Khuyến cáo đối với người lao động, người làm việc, người bán hàng tại khu dịch vụ trong dịch Covid-19

Clip: Khuyến cáo đối với người lao động, người làm việc, người bán hàng tại khu dịch vụ trong dịch Covid-19

Geneva Motor Show 2020: Bentley hé lộ siêu xe Bacalar triệu đô

Geneva Motor Show 2020: Bentley hé lộ siêu xe Bacalar triệu đô

“Rắn tiên tri” dự đoán đội tuyển Việt Nam thắng Thái Lan

“Rắn tiên tri” dự đoán đội tuyển Việt Nam thắng Thái Lan

Xe máy điện VinFast được CNN chọn là 1 trong 5 biểu tượng mới của Hà Nội

Xe máy điện VinFast được CNN chọn là 1 trong 5 biểu tượng mới của Hà Nội

Làm thế nào để nâng cao tương tác giữa loa và phòng nghe hiệu quả

Làm thế nào để nâng cao tương tác giữa loa và phòng nghe hiệu quả

Trực tiếp: Apple ra mắt Iphone 11 tại Cupertino, California, Mỹ

Trực tiếp: Apple ra mắt Iphone 11 tại Cupertino, California, Mỹ

Sếp nhà bán lẻ làm lộ ngày bán iPhone 11

Sếp nhà bán lẻ làm lộ ngày bán iPhone 11

Những gì bạn muốn biết về 5G

Những gì bạn muốn biết về 5G

5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?

5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?

Bàn về tầm nhìn và các trụ cột của công nghệ thông tin di động 6G
04/03/2022
Chip xử lý A15 Bionic của Apple có gì mới
15/09/2021
Sex Education mùa 3 được Netflix công chiếu vào 17/9
14/09/2021
iPhone 13 không thay đổi nhiều về ngoại hình, camera được nâng cấp mạnh
13/09/2021
Cách xem trực tiếp sự kiện ra mắt iPhone 13 và Apple Watch 7
10/09/2021
VNEID của Bộ Công an khác các ứng dụng đang được vận hành?
10/09/2021
'Cái tôi' thời 4.0 và tính hai mặt của mạng xã hội
04/09/2021
'Muôn màu' cảm xúc của trẻ trong ngày khai giảng online
24/08/2021
Chủ tịch Chu Ngọc Anh giải toả 'ách tắc' về Giấy đi đường cho người dân Thủ đô
10/08/2021
Hàng loạt Macbook M1 tự dưng vỡ màn hình, Apple có đồng ý bảo hành?
02/08/2021
6 bộ phim hay nhất để xem trên VieON
29/01/2021
Bắc Ninh: Không ký kết triển khai dự án Owifi 5G với CSE Singapore
27/06/2020
Bị World Bank cấm dự thầu 7 năm, công ty Sao Bắc Đẩu thừa nhận sai sót
27/06/2020
Wefinex - Mô hình hoạt động đa cấp "đội lốt" đầu tài chính trên mạng internet
10/06/2020
Khai trừ MISA khỏi Câu lạc bộ Chữ ký số và Giao dịch điện tử Việt Nam
27/05/2020
Chuyển đổi số - Nên hiểu như thế nào cho đúng
25/05/2020
Chống thất thu thuế là thách thức lớn đối với nền kinh tế số
29/04/2020
Cách chuyển tập tin sang máy tính mới
10/11/2019
VNPT, MobiFone, VTC sẽ hoàn thành cổ phần hóa trước năm 2021
20/08/2019
5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?
26/07/2019
Nhận diện hành vi lừa đảo trên không gian mạng
25/07/2019
Truyền hình OTT - Hướng đi mới của các “nhà Đài”
24/07/2019