Đại dịch kéo dài 200 năm từng cướp sinh mạng 30-50 triệu người

Thanh Thu
19/02/2020 07:42
D

Khi những khu chôn cất đã quá tải, nhiều hố chôn tập thể được đào nhưng cũng không xử lý hết tử thi. Các thi thể sau đó được chất đống trong các tòa nhà, đổ xuống biển hoặc để trên thuyền thả trôi ra đại dương.

Chân dung hoàng đế Justinian I (527-565) - người trị vì đế quốc Đông La Mã (Byzantine). Ảnh: Ancient EU

Đại dịch Justinian (đặt theo tên của hoàng đế Justinian I) lan tới thành phố Constantinople, thủ đô của đế quốc Byzantine, vào năm 542, gần một năm sau khi bệnh dịch này xuất hiện tại các khu vực lân cận thành phố.

Đại dịch tiếp tục lan rộng ở khu vực Địa Trung Hải thêm khoảng hơn 200 năm và chỉ chấm dứt vào năm 750.Dưới triều đại của hoàng đế Justinian I (527-565) - người trị vì đế quốc Đông La Mã (Byzantine) - một trong những đại dịch tồi tệ nhất đã xảy ra, cướp sinh mạng của hàng chục triệu người. 

Nguồn gốc và lây lan

Đại dịch Justinian (hay còn gọi đại dịch dịch hạch Justinian) gây ra bởi vi khuẩn dịch hạch (Yersinia pestis). Khởi phát từ Trung Quốc và đông bắc Ấn Độ, bệnh dịch hạch lan truyền tới vùng Hồ lớn châu Phi thông qua các tuyến giao thương đường bộ và hàng hải. Sau đó, bệnh lây lan sang nhiều khu vực khác ở châu Phi.

Theo Ancient History Encyclopedia, điểm xuất phát của đại dịch Justinian là Ai Cập. Sử gia Procopius, xứ Caesarea (500-565) - thuộc đế quốc Byzantine, xác định cụ thể nguồn khởi phát dịch là thành phố Pelusium nằm ở phía bắc sông Nile. Trong khi đó, học giả Wendy Orent, người nghiên cứu về đại dịch, cho biết dịch bệnh lây lan theo 2 hướng: Hướng bắc - tới thành phố Alexandria (Ai Cập) và hướng đông - tới Palestine.

Bọ chét ký sinh trên chuột đen là vật trung gian truyền bệnh dịch hạch. Ảnh: Russell's Blog

Vật trung gian truyền bệnh dịch hạch thời điểm đó là bọ chét sống ký sinh trên chuột đen. Lũ chuột đen lại ẩn náu trên thuyền và xe ngựa chở hàng cống nạp tới thành phố Constantinople.

Việc con người lưu trữ ngũ cốc trong các nhà kho rộng lớn tạo điều kiện cho bọ chét và chuột đen trú ngụ, sinh sôi. William Rosen, trong cuốn Justinian’s Flea (Tạm dịch: Bọ chét thời Justinian), cho biết ngũ cốc là món khoái khẩu của chuột đen. Quan sát kỹ hơn, Rosen nhận thấy, trong vòng đời của chuột, chúng thường không đi quá 200m, tính từ nơi được sinh ra. Tuy nhiên, một khi có đầy đủ thức ăn, chúng có thể sống sót và theo những chiếc thuyền, xe ngựa đi khắp đế quốc Byzantine.

Theo nhà sử học Colin Barras, sử gia Procopius đã ghi lại những thay đổi khí hậu diễn ra ở miền nam nước Ý trong suốt thời kỳ dịch bệnh: Những hiện tượng thời tiết bất thường như tuyết rơi hay băng giá xuất hiện giữa mùa hè, và hiếm khi thấy ánh sáng mặt trời.

Một đợt rét kéo dài hàng thập kỷ cùng với đó là sự hỗn loạn trong xã hội, chiến tranh và đợt bùng phát đầu tiên của dịch bệnh. Thời tiết lạnh hơn bình thường ảnh hưởng đến mùa màng và gây ra tình trạng thiếu lương thực khiến nhiều người phải di cư. Đồng hành với những đoàn di cư là lũ chuột mang mầm bệnh.

Những đoàn người đói khát, mệt mỏi vẫn tiếp tục đi và reo giắc mầm bệnh. Thêm vào đó, số lượng chuột mang mầm bệnh tăng nhanh càng tạo điều kiện cho một đại dịch bùng phát. Không lâu sau, đại dịch Justinian xuất hiện, cướp sinh mạng từ 30 đến 50 triệu người - khi dịch bệnh lan rộng khắp Bắc Phi, châu Á, Arabia và châu Âu, theo National Geographic. Trang VOX cho biết, dân số thế giới trong khoảng thời gian đại dịch Justinian diễn ra dao động từ 150 - 200 triệu người. Như vậy, số người chết trong đại dịch ước tính ở mức cao nhất bằng khoảng 1/4 dân số thế giới thời ấy. Điều này cũng hoàn toàn trùng khớp với số liệu trên trang History.

Loại dịch hạch nào gây ra phần lớn cái chết trong đại dịch?

Dựa trên việc phân tích ADN của các bộ xương được tìm thấy trong các ngôi mộ cổ, các nhà khoa học xác định loại dịch hạch gây bệnh ở đế quốc Byzantine chủ yếu là dịch hạch thể hạch. Dịch hạch phổi và dịch hạch thể nhiễm trùng huyết, 2 loại khác của bệnh dịch hạch, có gây chết người thời điểm này nhưng số lượng không lớn.

Dịch hạch thể hạch cũng là loại gây ra phần lớn cái chết trong đại dịch "Cái chết Đen" ở thế kỷ 14, cướp sinh mạng của 50 - 100 triệu người.

Dịch hạch thể hạch gây ra phần lớn cái chết trong đại dịch Justinian. Ảnh minh họa: Alchetron

Trong cuốn Bí mật lịch sử, sử gia Procopius mô tả người mắc bệnh dịch hạch khi đó thường hay có biểu hiện ảo giác, ác mộng, hôn mê, sốt, nổi hạch ở háng, nách và sau tai.

Procopius còn cho biết nhiều nạn nhân phải chịu đựng nhiều ngày trước khi chết, trong khi số khác chết ngay sau khi xuất hiện triệu chứng.

Dịch bệnh lây lan ở đế quốc Byzantine

Chiến tranh và việc giao thương tạo điều kiện cho sự lây lan của dịch bệnh trên khắp đế quốc Byzantine.

Các nhà sử học cho rằng các binh sĩ và đoàn tàu chở hàng tiếp tế cho họ là những yếu tố góp phần khiến dịch bệnh lan rộng. Năm 542, Justinian I đã chinh phục hầu hết các vùng đất lân cận và đem lại hòa bình, thịnh vượng cũng như phát triển giao thương. Nhưng như học giả Orent chỉ ra, những thứ này lại góp phần giúp dịch bùng phát.

Constantinople không chỉ là "thủ đô chính trị" mà còn là trung tâm thương mại nổi tiếng của đế quốc Byzantine. Thành phố này chạy dọc biển Đen và biển Aegean biến nó trở thành "điểm giao hoàn hảo" của các tuyến thương mại từ Trung Quốc, Trung Đông và Bắc Phi. Khi đã là điểm giao, mức độ người tập trung để trao đổi buôn bán tại đây là rất lớn. Và dịch bệnh cũng dễ bùng phát từ đây.

Học giả Orent có ghi lại quá trình di chuyển của dịch. Theo các tuyến đường thương mại đã được thiết lập của đế chế Byzantine, bệnh dịch chuyển từ Ethiopia tới Ai Cập và sau đó lan khắp khu vực Địa Trung Hải.

Đại dịch kéo dài 4 tháng ở Constantinople và tiếp tục tồn tại trong khoảng hơn 2 thế kỷ trước khi kết thúc vào năm 750. Sau đó, không còn những đợt dịch hạch quy mô lớn xuất hiện cho tới thế kỷ 14.

Thi thể rải rác khắp các đường phố vào thời điểm dịch bệnh hoành hành. Ảnh minh họa: Alchetron

Khi dịch đang hoành hành mạnh, các thi thể rải rác trên khắp các đường phố ở Constantinople. Hoàng đế Justinian lệnh cho quân lính hỗ trợ xử lý các xác chết. Khi những khu chôn cất đã quá tải, nhiều rãnh và hố chôn tập thể được đào nhưng cũng không thể xử lý hết.

Các thi thể sau đó được chất đống trong các tòa nhà, đổ xuống biển hoặc để trên thuyền thả trôi ra biển. Nhiều động vật, trong đó có cả vật nuôi như chó, mèo... cũng chết trong đại dịch.

Cách điều trị bệnh dịch hạch thời Justinian I

Người nhiễm bệnh có thể được nhân viên y tế thời đó chữa trị hoặc thực hiện các biện pháp khắc phục tại nhà.

Tác giả William Rosen xác định nhân viên y tế thời đó chủ yếu là các học viên ngành y được đào tạo. Nhiều trong số họ đã tham gia khóa học kéo dài 4 năm ở thành phố Alexandria, Ai Cập - trung tâm hàng đầu về đào tạo y khoa thời đó.

Các học viên chủ yếu tập trung vào lời dạy của Galen, thầy thuốc người Hy Lạp (129-217), người chịu ảnh hưởng bởi khái niệm "Thể dịch" (Humorism) - điều trị bệnh dựa trên các chất dịch cơ thể.

Nhiều người không có điều kiện để được nhân viên y tế chăm sóc, họ chuyển sang các biện pháp khắc phục tại nhà. Theo tác giả Rosen, một số cách được áp dụng là tắm nước lạnh, dùng bột phấn, và nhiều loại thuốc, nhất là thuốc chứa alkaloid - chất hữu cơ có dược tính mạnh. 

Theo Tạp chí Điện tử

Bình luận

Tối thiểu 10 chữ Tiếng việt có dấu Không chứa liên kết

Gửi bình luận

Tin cùng chuyên mục

COVID19 - 70.000 rùa biển xuất hiện bất thường trên bờ biển vắng bóng người

COVID19 - 70.000 rùa biển xuất hiện bất thường trên bờ biển vắng bóng người

1,25 tỉ lao động trên thế giới chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch COVID-19

1,25 tỉ lao động trên thế giới chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch COVID-19

ATM Gạo nhân ái - Tuôn trào yêu thương

ATM Gạo nhân ái - Tuôn trào yêu thương

Nhân loại đang trở nên đoàn kết hơn bao giờ hết để chiến đấu với "kẻ thù chung" COVID-19

Nhân loại đang trở nên đoàn kết hơn bao giờ hết để chiến đấu với "kẻ thù chung" COVID-19

Việt Nam duy trì chất lượng không khí tốt trong những ngày cách ly xã hội

Việt Nam duy trì chất lượng không khí tốt trong những ngày cách ly xã hội

VCCorp & Lotus chung sức cùng cộng đồng và xã hội chống dịch COVID-19

VCCorp & Lotus chung sức cùng cộng đồng và xã hội chống dịch COVID-19

Trái đất như đang yên tĩnh hơn kể từ khi COVID-19 xuất hiện

Trái đất như đang yên tĩnh hơn kể từ khi COVID-19 xuất hiện

Tổng LĐLĐ Việt Nam sẽ khen thưởng đột xuất nếu có sáng kiến trong phòng, chống dịch COVID-19

Tổng LĐLĐ Việt Nam sẽ khen thưởng đột xuất nếu có sáng kiến trong phòng, chống dịch COVID-19

Những tích cực không nhỏ của truyền thông mạng xã hội chống dịch COVID-19

Những tích cực không nhỏ của truyền thông mạng xã hội chống dịch COVID-19

Ảnh chế vui nhộn ngày Cá tháng tư giữa đại dịch COVID-19

Ảnh chế vui nhộn ngày Cá tháng tư giữa đại dịch COVID-19

Trước covid-19, những trò đùa gây nào từng gây náo loạn giới công nghệ ngày Cá tháng Tư

Trước covid-19, những trò đùa gây nào từng gây náo loạn giới công nghệ ngày Cá tháng Tư

Google sẽ "không đùa" vào ngày Cá tháng Tư, tập trung chống Covid-19

Google sẽ "không đùa" vào ngày Cá tháng Tư, tập trung chống Covid-19

Tin mới cập nhật

5G sẽ là chất xúc tác hình thành những mô hình kinh doanh mới

5G sẽ là chất xúc tác hình thành những mô hình kinh doanh mới

Xây dựng và ứng dụng hệ thống đào tạo trực tuyến VOVedu trong mùa dịch Covid - 19

Xây dựng và ứng dụng hệ thống đào tạo trực tuyến VOVedu trong mùa dịch Covid - 19

Mitsubishi Motors sẽ cắt giảm 6,5 nghìn công nhân do ảnh hưởng của COVID-19

Mitsubishi Motors sẽ cắt giảm 6,5 nghìn công nhân do ảnh hưởng của COVID-19

Zoom sẽ phải đối mặt với các vụ kiện vì các lỗ hổng bảo mật

Zoom sẽ phải đối mặt với các vụ kiện vì các lỗ hổng bảo mật

10 ứng dụng công nghệ 5G có thể biến đổi môi trường tích cực

10 ứng dụng công nghệ 5G có thể biến đổi môi trường tích cực

Cập nhật tình hình dịch COVID-19: GM cung cấp 30 nghìn máy trợ thở cho Mỹ

Cập nhật tình hình dịch COVID-19: GM cung cấp 30 nghìn máy trợ thở cho Mỹ

Người dùng là trung tâm để thủ tục hành chính trên môi trường điện tử phục vụ

Người dùng là trung tâm để thủ tục hành chính trên môi trường điện tử phục vụ

Dự báo giá vàng ngày 9/4: Ổn định chờ thời

Dự báo giá vàng ngày 9/4: Ổn định chờ thời

Khoa học tạo ra màu mới: xanh củ dền

Khoa học tạo ra màu mới: xanh củ dền

COVID19 - 70.000 rùa biển xuất hiện bất thường trên bờ biển vắng bóng người

COVID19 - 70.000 rùa biển xuất hiện bất thường trên bờ biển vắng bóng người

Vaccine ngừa corona được Quỹ Bill & Melinda Gates ủng hộ bắt đầu thử nghiệm lâm sàng

Vaccine ngừa corona được Quỹ Bill & Melinda Gates ủng hộ bắt đầu thử nghiệm lâm sàng

Khởi tạo cuộc sống số trên nền tảng sản phẩm "Make in Viet Nam"

Khởi tạo cuộc sống số trên nền tảng sản phẩm "Make in Viet Nam"

Tin đọc nhiều

ATM Gạo nhân ái - Tuôn trào yêu thương

ATM Gạo nhân ái - Tuôn trào yêu thương

Trước covid-19, những trò đùa gây nào từng gây náo loạn giới công nghệ ngày Cá tháng Tư

Trước covid-19, những trò đùa gây nào từng gây náo loạn giới công nghệ ngày Cá tháng Tư

Google sẽ "không đùa" vào ngày Cá tháng Tư, tập trung chống Covid-19

Google sẽ "không đùa" vào ngày Cá tháng Tư, tập trung chống Covid-19

Dân mạng dè chừng ngày Cá tháng Tư, tuyên bố "thà bị chửi chứ không bị lừa"

Dân mạng dè chừng ngày Cá tháng Tư, tuyên bố "thà bị chửi chứ không bị lừa"

Hú hồn vì màn "troll" ngày Cá tháng tư của dân văn phòng

Hú hồn vì màn "troll" ngày Cá tháng tư của dân văn phòng

"Banh mi" - Danh từ chỉ bánh mì Việt Nam trong Từ điển tiếng Anh Oxford

"Banh mi" - Danh từ chỉ bánh mì Việt Nam trong Từ điển tiếng Anh Oxford

Mũ chống virus Corona cháy hàng ở Hàn, khẩu trang in mặt người gây sốt xứ Trung

Mũ chống virus Corona cháy hàng ở Hàn, khẩu trang in mặt người gây sốt xứ Trung

Đại dịch Virus Corona: lời sấm truyền của Vanga lại một lần nữa chính xác

Đại dịch Virus Corona: lời sấm truyền của Vanga lại một lần nữa chính xác

Hiện tượng cá Koi chết trên sông Tô Lịch cần hiểu thế nào cho đúng?

Hiện tượng cá Koi chết trên sông Tô Lịch cần hiểu thế nào cho đúng?

Những tác hại khi sử dụng điện thoại trong vòng 1 giờ sau khi thức dậy

Những tác hại khi sử dụng điện thoại trong vòng 1 giờ sau khi thức dậy

Video xem nhiều

Thông điệp lan tỏa mùa dịch COVID-19

Thông điệp lan tỏa mùa dịch COVID-19

Clip: Khuyến cáo đối với người lao động, người làm việc, người bán hàng tại khu dịch vụ trong dịch Covid-19

Clip: Khuyến cáo đối với người lao động, người làm việc, người bán hàng tại khu dịch vụ trong dịch Covid-19

Clip: Những lưu ý khi sử dụng phương tiện công cộng trong đại dịch Covid-19

Clip: Những lưu ý khi sử dụng phương tiện công cộng trong đại dịch Covid-19

Hyundai Elantra 2021 thế hệ mới, kiểu dáng mạnh mẽ, công nghệ đột phá

Hyundai Elantra 2021 thế hệ mới, kiểu dáng mạnh mẽ, công nghệ đột phá

Suzuki Ciaz 2020 ra mắt tại Thái Lan, người Việt "đỏ mắt" đón chờ

Suzuki Ciaz 2020 ra mắt tại Thái Lan, người Việt "đỏ mắt" đón chờ

Hà Nội họp khẩn, Chủ tịch Nguyễn Đức Chung Báo cáo về trường hợp thứ 17 nhiễm Covid 19

Hà Nội họp khẩn, Chủ tịch Nguyễn Đức Chung Báo cáo về trường hợp thứ 17 nhiễm Covid 19

IoT với các số ứng dụng và tiềm năng phát triển

IoT với các số ứng dụng và tiềm năng phát triển

Việt Nam thử nghiệm thành công cuộc gọi 5G đầu tiên trên thiết bị Make in Việt nam

Việt Nam thử nghiệm thành công cuộc gọi 5G đầu tiên trên thiết bị Make in Việt nam

Năm 2019 nhìn lại của ngành Thông tin và truyền thông Việt Nam

Năm 2019 nhìn lại của ngành Thông tin và truyền thông Việt Nam

Cô giáo sáng tạo mặc nguyên bộ đồ họa tiết nội tạng để dạy học

Cô giáo sáng tạo mặc nguyên bộ đồ họa tiết nội tạng để dạy học

Vết thương hở mau lành nhờ chiếu tia lạnh Plasma

Vết thương hở mau lành nhờ chiếu tia lạnh Plasma

Mặt nạ LG Derma LED mask - Thiết bị làm đẹp da cá nhân

Mặt nạ LG Derma LED mask - Thiết bị làm đẹp da cá nhân

Phát huy tinh thần Make in Vietnam, sẵn sàng công nghệ, thiết bị để thương mại 5G
07/12/2019
REV-ECIT 2019: Thúc đẩy phát triển thông tin di động 5G và ứng dụng
07/12/2019
Chủ tịch UBND TP Hà Nội: Không thể làm trò đùa trong việc thí điểm xử lý nước thải sông Tô Lịch của tổ chức Nhật Bản
06/12/2019
Chủ tịch JEBO: Sẽ đầu tư 100% chi phí xử lý toàn bộ sông Tô Lịch, Hồ Tây
03/12/2019
Sở Y tế Hà Nội: Nước sạch Sông Đà đã an toàn
21/10/2019
Công ty nước sạch Sông Đà sẽ xem xét trách nhiệm khi được hỏi về lời "xin lỗi"
17/10/2019
Hai chủ sở hữu “khủng” của Nước sạch Sông Đà bị ảnh hưởng, cổ phiếu tụt giảm
17/10/2019
PVOIL Cup 2019 chính thức khởi tranh - Vượt lên thử thách
28/09/2019
iOS 13: Những trải nghiệm đầu tiên sau khi cài đặt bản chính thức được Apple công bố
20/09/2019
An Giang: Rộn ràng lễ hội đua bò vùng bảy núi chùa Rô
18/09/2019
Trực tiếp: Apple ra mắt Iphone 11 tại Cupertino, California, Mỹ
10/09/2019
Hà Nội khai trương hệ thống sóng điện từ hội tụ không xâm lấn điều trị ung thư
29/08/2019
Thủ tướng Mahathir Mohamad: 'Xe đẹp, khoẻ nhưng tiếc mới được lái 100km/h'
28/08/2019
Grab tiếp tục rót hàng trăm triệu USD, taxi truyền thông của Việt Nam sẽ ra sao?
26/08/2019
Giải đua xe địa hình Việt Nam VOC đổi tên thành PVOIL Cup, khai mạc ngày 28/9/2019
21/08/2019
VNPT, MobiFone, VTC sẽ hoàn thành cổ phần hóa trước năm 2021
20/08/2019
Fadil không bung túi khí khi va chạm gốc cây tại Hải Dương: Vinfast nói gì?
18/08/2019
VNPT xin triển khai thử nghiệm 5G tại TP Hồ Chí Minh từ tháng 9/2019
12/08/2019
5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?
26/07/2019
Nhận diện hành vi lừa đảo trên không gian mạng
25/07/2019
Truyền hình OTT - Hướng đi mới của các “nhà Đài”
24/07/2019
Doanh nghiệp gặp nhiều vướng mắc trong sử dụng hoá đơn điện tử
23/07/2019
Tiến sĩ Trần Văn Mạnh (Trung tâm Khuyến nông Quốc gia) đánh giá, việc phát triển sản xuất rau ứng dụng công nghệ cao nói riêng và sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao nói chung là hướng đi đúng, tạo động lực mới cho ngành nông nghiệp Việt Nam.
Kinh nghiệm quá hữu ích. Cần phổ biến ngay cho các cháu nhỏ.
Chúc mừng ngày thành lập ngành Bưu điện Việt Nam
Bài viết rất hay và ý nghĩa về eKGIS và hội thảo CNTT. Cảm ơn tác giả
Tình yêu , cống hiến ,nổ lực đã vượt qua những trở ngại tưởng chừng như không bao giờ qua được. Chúc Mừng Con người Đẹp , chúng tôi luôn tự hào !
Giờ mình mới biết - Chúc mừng chúc mừng con người Đẹp
Một con người dùng cả một cuộc đời cho tình yêu thiên nhiên . Ông đã đóng góp cống hiến cho nghành thực vật học nước nhà bảo tồn phát triển những loài lan quí hiếm . Xin chúc ngài có một sinh nhật ngài ấm áp hạnh phúc bên người thân . Mong xã hội và trên toàn thế giới có nhiều người tâm huyết như ông . Xin chúc cho tình cảm hữu nghị giữa hai đất nước TL & VN luôn bền chặt và thắm thiết . VN luôn yêu quí các bạn !
Con này chắc không bằng con Netgear Orbi RBS40 đâu mình đã dùng thử và đã lắp đặt nhiều nhà , cơ quan, resort , văn phòng , showroom . Con netgear Orbi có app kiểm tra từ xa và loại đối tượng thông qua tắt ip đối tượng đó