Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm

Hội thảo nhằm tháo gỡ các vấn đề vướng mắc phát sinh từ Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP.

Bất cập cần tháo gỡ

Khi triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP trong thực tế, nhiều bất cập đã nảy sinh, nếu ko tháo gỡ kịp thời sẽ dẫn đến thiệt hại không nhỏ cho doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp cho rằng, quy trình kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo Nghị định số 46/2026/NĐ-CP đã trở nên phức tạp hơn đáng kể, khi chuyển từ mô hình 2 cấp sang 3 cấp, làm kéo dài thời gian xử lý hồ sơ. Bên cạnh đó, số lượng cơ sở kiểm nghiệm đủ điều kiện lại giảm, khiến nguy cơ ùn tắc càng gia tăng.

Thực tế, nhiều lô hàng thực phẩm tươi sống không thể chờ từ 7 đến 10 ngày để hoàn tất kiểm nghiệm; bởi khi có kết quả thì hàng hóa đã hư hỏng, gây thiệt hại lớn. Hơn thế, các doanh nghiệp cũng cho rằng, việc tăng cường tiền kiểm với hàng nhập khẩu chưa chứng minh được hiệu quả tương xứng trong việc nâng cao an toàn thực phẩm. Trong khi đó, các vụ việc vi phạm nghiêm trọng thời gian qua chủ yếu phát sinh từ khâu lưu thông nội địa và hậu kiểm.

Quang cảnh hội thảo.

Đối với Nghị quyết số 66, thủ tục đăng ký được đánh giá là phức tạp hơn rất nhiều, yêu cầu hồ sơ và thời gian thẩm định tăng mạnh; trong khi năng lực thẩm định tại cấp địa phương còn hạn chế. Mặt khác, toàn bộ các sản phẩm đã được cấp số đăng ký trước đây đều phải đăng ký lại, dẫn tới nguy cơ hàng chục nghìn hồ sơ dồn vào hệ thống trong thời gian ngắn. Điều này khiến các doanh nghiệp lo ngại về nguy cơ quá tải trong đăng ký bản công bố sản phẩm.

Theo ước tính của một số hiệp hội ngành hàng, thời điểm cao nhất đã có khoảng 123.400 tấn hàng hóa bị ách tắc do chưa thể hoàn tất thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm. Bên cạnh đó, gần 300.000 tấn nông sản, thực phẩm tươi sống đứng trước nguy cơ hư hỏng nếu không được thông quan kịp thời.

Hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm” diễn ra trong bối cảnh Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP đang được tạm ngưng hiệu lực đến hết ngày 15/4 sau khi phát sinh nhiều khó khăn trong thực tiễn triển khai. Theo các doanh nghiệp, quyết định này đã trực tiếp “giải cứu” hàng trăm nghìn tấn thực phẩm, nguyên liệu, bao bì và phụ gia thực phẩm đang ùn ứ tại các cảng và cửa khẩu. Qua đó, giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí lưu kho, lưu bãi, tránh nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng trong giai đoạn cao điểm phục vụ thị trường Tết Nguyên đán.

Cần rà soát điều chỉnh chính sách phù hợp

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI nhận định, mục tiêu xuyên suốt của chính sách an toàn thực phẩm là bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được thiết kế phù hợp với thực tiễn và có khả năng thực thi.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, việc tạm ngưng hiệu lực Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP đến hết ngày 15/4 là quyết định cần thiết trong bối cảnh các văn bản mới chưa có đầy đủ hướng dẫn thực hiện. Ông Đậu Anh Tuấn đồng thời cho rằng, việc tạm ngưng hiệu lực chỉ là giải pháp tình thế, vấn đề cốt lõi vẫn là cần rà soát, điều chỉnh chính sách để khi áp dụng trở lại không tái diễn tình trạng ách tắc như vừa qua.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI.

Đại diện nhiều hiệp hội ngành hàng như thực phẩm, đồ uống, nông - lâm - thủy sản cũng có quan điểm đồng tình, cho rằng nếu không có sự điều chỉnh phù hợp, đến mốc ngày 15/4, nguy cơ tắc nghẽn trong thông quan và đăng ký sản phẩm có thể quay trở lại, thậm chí ở quy mô lớn hơn.

Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh (FFA) cho rằng, điểm đáng lo ngại không chỉ nằm ở quy định, mà còn ở năng lực thực thi. “Cả Nghị định số 46 và Nghị quyết số 66 đều giao thêm khối lượng công việc rất lớn cho địa phương, trong khi nhân lực, chuyên môn và hệ thống phòng kiểm nghiệm chưa được chuẩn bị tương xứng. Nếu không đánh giá đầy đủ năng lực thực thi, doanh nghiệp sẽ tiếp tục là bên gánh chịu hệ quả”, bà Kim Chi nhấn mạnh.

Bà Hoàng Thị Liên - Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) kiến nghị, cần chuyển mạnh sang quản lý rủi ro, tăng cường hậu kiểm, giảm các thủ tục tiền kiểm mang tính hình thức. Trong khi đó, nhiều ý kiến đề xuất thừa nhận rộng rãi các chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO, GMP, FSSC 22000 như bằng chứng quan trọng trong bảo đảm an toàn thực phẩm, thay vì yêu cầu thêm các giấy phép mang tính chồng chéo.

Ông Nguyễn Hồng Uy, Tiểu ban Thực phẩm Dinh dưỡng, EuroCham, phát biểu tại hội thảo.

Đồng quan điểm, đại diện AmCham kiến nghị đơn giản hóa thủ tục kiểm tra, công nhận các chứng nhận quốc tế thay thế giấy phép trong nước. AmCham đồng thời kiến nghị gia hạn thời gian chuyển tiếp và sớm có chỉ đạo thống nhất để tháo gỡ điểm nghẽn.

Ông Nguyễn Hồng Uy, Tiểu ban Thực phẩm Dinh dưỡng, EuroCham khuyến nghị dài hơi hơn, sửa Luật An toàn thực phẩm trước, sau đó ban hành nghị định hướng dẫn mới.

Nhằm giải quyết nhứng vấn đề bất cập côt lõi, VCCI đề xuất các giải pháp nhằm kiến tạo một hành lang pháp lý an toàn thực phẩm chặt chẽ, minh bạch. Theo đó, quản lý theo rủi ro và hậu kiểm, tập trung vào các khâu có nguy cơ cao thay vì kiểm tra dàn trải; các thủ tục mới chỉ nên ban hành khi chứng minh được hiệu quả rõ ràng, không gây đứt gãy chuỗi cung ứng hay tăng chi phí. Chuyển từ quản lý từng sản phẩm sang quản lý hệ thống theo chuỗi giá trị thực phẩm, tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và truy xuất nguồn gốc. Nâng cao năng lực thực thi tại địa phương, bảo đảm đủ nhân lực, chuyên môn và điều kiện triển khai, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và làm một kiểu; thúc đẩy chuyển đổi số, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý.

Theo tạp chí Điện tử và Ứng dụng