Công nghệ mới hứa hẹn khả năng xoá bỏ những ký ức tồi tệ đã qua

Đức Lãng
16/05/2021 08:04
D

Dù là những thứ vô định hình, ký ức vẫn có thể trở thành một phần rất chân thực góp phần tạo nên nhân dạng của chúng ta, giống như những vết tàn nhang trên mặt hay những dấu hằn trên chiếc áo khoác da yêu thích bạn vẫn thường mặc.

Nhớ lại một người bạn thời thơ ấu khi phóng tầm mắt dọc theo cánh đồng lúa xanh rì có thể là một trải nghiệm thư thái, nhưng bị cuốn vào một ký ức tồi tệ - ví dụ như một cuộc chia tay đầy khó khăn, hay một mất mát to lớn - có thể khiến mỗi chúng ta cảm thấy ngột ngạt.

Nhưng nếu chúng ta xoá sạch được những ký ức đó thì sao? Đây là một ý tưởng từng được khám phá trước đây, nhưng Philipp Kellmeyer, một nhà thần kinh học và là trưởng Phòng thí nghiệm Neuroethics & AI Ethics tại Đại học Freiburg, lại có một số nghi ngại về vấn đề này. Đặc biệt là về mặt nhân dạng.

"Loại bỏ hoặc dựng nên ký ức vì những mục đích nào đó ngoài trị liệu y tế hiển nhiên sẽ đi kèm với những vấn đề lớn về đạo đức" - Kellmeyer nói. "Bao gồm khả năng can thiệp vào nhân dạng của một người, hoặc lợi dụng để điều khiển họ bằng cách sử dụng ký ức giả để gây ảnh hưởng lên hành vi con người"

Dù nhiều ký ức tồi tệ sẽ phai nhạt theo năm tháng, những ký ức đặc biệt đau khổ có thể để lại một vết hằn vĩnh viễn thể hiện dưới dạng hậu chấn tâm lý (PTSD) và khiến những khía cạnh tưởng chừng vô hại trong cuộc sống thường nhật trở nên rất khó để xử lý.

Bạn sẽ nghĩ rằng công nghệ xoá ký ức nghe thật viễn vông, nhưng nó thực ra gần hơn chúng ta tưởng. Các nhà thần kinh học điện toán đang trong giai đoạn chứng minh một loại liệu pháp chữa trị PTSD mới gọi là "giải mã phản hồi từ thần kinh" (DecNef), trong đó họ sẽ thu thập và phân tích tín hiệu não bằng học máy để chỉnh sửa lại những ký ức đau thương - tất cả diễn ra trong âm thầm, người bệnh thậm chí không hề biết gì!

DecNef có thể mở ra con đường để điều trị cho vô vàn những người đang mắc hội chứng PTSD - ít nhất thì, nếu công nghệ này được đặt vào tay những tổ chức có ý đồ tốt.

Dù bộ não con người trông như một khối vật chất cục mịch nằm trong hộp sọ, chúng thực ra là trung tâm quyền lực mạnh mẽ của cơ thể, bắn ra tín hiệu điện nhằm xử lý mọi cử động của chúng ta hoặc mọi kích thích chúng ta gặp phải. Aurelio Cortese, một nhà thần kinh học điện toán kiêm điều tra viên của phòng thí nghiệm ATR Computational Neuroscience, nói rằng những tín hiệu này là thứ mà các nhà khoa học đang tìm cách tận dụng khi nghiên cứu về DecNef.

"Trong DecNef, chúng tôi sử dụng dữ liệu hình ảnh thần kinh. Một khối nam châm lớn quét bộ não của bạn, và đo đạc những thay đổi trong nồng độ oxy trong máu não. Dữ liệu này sau đó được xử lý trong thời gian thực thông qua một máy tính thu thập dữ liệu từ khu vực não liên quan"

Khối nam châm lớn nói trên là một phần của máy fMRI, một cỗ máy giống như đường hầm cỡ lớn tương tự máy quét CAT bạn thường thấy ở bệnh viện. Thu thập dữ liệu fMRI không phải là điều quá mới mẻ, nhưng điểm khác biệt về DecNef là nó sử dụng học máy để trích xuất và nhắm ngược lại những mô hình cụ thể trong hoạt động thần kinh.

"Học máy được sử dụng để học biểu hiện cụ thể về mặt thần kinh của biểu hiện tâm thần. Thuật toán giải mã học máy này sau đó được sử dụng trong quy trình phản hồi thần kinh để phát hiện những mô hình kích hoạt và tính toán khả năng nó sẽ phản ứng với một mô hình mục tiêu"

"Những người tham gia DecNef sẽ nhận được một phần thưởng nhỏ mỗi khi một mục tiêu kích hoạt mô hình trong não họ được phát hiện. Điều này nhằm trao cho những người tham gia quyền kiẻm soát đối với một số quy trình não cụ thể" - Cortese nói.

Hoạt động trong thực tế

Về cơ bản, dữ liệu fMRI thu thập được trong quá trình tiếp nhận một kích thích đau đớn (ví dụ, một cú sốc điện nhẹ, hay kích thích sợ hãi bằng hình ảnh một kẻ tấn công) được phân tích bởi một thuật toán học máy để phân tách mô hình cụ thể từ dữ liệu hỗn tạp.

Những người tham gia sau đó được yêu cầu tự điều chỉnh hoạt động thần kinh của họ thông qua quá trình thử và lỗi nhằm khớp hoạt động não của họ với một loạt các mục tiêu trong thời gian thực để nhận được một khoản tiền nhỏ. Dù những người tham gia cho rằng họ đơn giản chỉ đang chơi game, điều họ thực sự làm là khớp hoạt động thần kinh thời gian thực của họ với ảnh chụp hoạt động thần kinh từ kích thích đau đớn nói trên.

Dù các nghiên cứu trong thập kỷ trước đã phát hiện ra rằng hướng tiếp cận này có thể làm giảm đáng kể nỗi sợ hãi liên quan những ký ức cũ (kể cả với các bệnh nhân PTSD), các nhà nghiên cứu chưa hoàn toàn chắc chắn nguyên nhân tại sao.

Nhưng nhiều giả thuyết cho rằng DecNef hoạt động tương tự liệu pháp tiếp xúc (tiêu chuẩn vàng của điều trị PTSD, vốn phát huy tác dụng bằng cách từ từ giảm nỗi sợ hãi thông qua tiếp xúc), hoặc phương pháp phản điều kiện (trong đó nỗi sợ trước một kích thích sẽ được thay thế bởi một phản ứng tích cực hơn, như nhận phần thưởng chẳng hạn)

Tuy nhiên, Cortese nhấn mạnh rằng điều đó không có nghĩa bản thân ký ức sẽ bị xoá đi, mà sẽ được chuyển hoá thành ký ức không gây đau khổ.

"Một trong những mục tiêu chính là giảm tác động của những ký ức đau khổ, hay những ký ức về những thứ kinh hoàng" - Cortese nói. "Bằng cách liên tục khớp những biểu hiện thần kinh của ký ức hoặc vật thể với một phần thưởng nhỏ, bộ não có thể quên đi mặt gây sợ hãi"

Tại sao con người muốn làm vậy?

Cortese nói rằng kỹ thuật biến đổi ký ức này có thể hữu dụng trong nhiều trường hợp, bao gồm giúp huấn luyện khả năng tập trung, tăng cường chức năng nhớ, hoặc giảm cơn đau vật lý. Nhưng ở thời điểm hiện tại, nghiên cứu chủ yếu tập trung vào việc điều trị PTSD.

Liệu pháp chữa trị PTSD thông qua tiếp xúc - trong đó bệnh nhân được tiếp xúc ảo hoặc ngoài đời thực với một kích thích gây ra nỗi sợ - là phương thức chữa trị chính cho tình trạng rối loạn này, nhưng nó có thể là một quy trình đáng sợ và không phải lúc nào cũng hiệu quả với mọi bệnh nhân.

Sử dụng DecNef có thể mở ra một cánh cửa để chỉnh sửa những ký ức đó mà không phải cho bệnh nhân tiếp xúc với nguồn cơn nỗi đau của họ. Quá trình nghiên cứu DecNef hiện nay thường thu thập phản ứng thần kinh đối với một kích thích trong phòng thí nghiệm, nhưng nó cũng cho thấy có khả năng sử dụng một bộ tín hiệu thần kinh thay thế để làm điều đó, đồng nghĩa bệnh nhân một ngày nào đó sẽ không phải tái tiếp xúc với nỗi sợ nữa.

"Đây thực sự là một thành tựu bởi nó có nghĩa chúng ta có thể xây dựng nên những thuật toán giải mã học máy mà không phải đưa ra những hình ảnh đau khổ để biết được biểu hiện thần kinh (mô hình kích hoạt) đối với người bệnh" - Cortese nói.

Ký ức là một phần cơ bản của câu chuyện về một người và là một thứ gắn với quyền sở hữu của chúng ta. Vì lý do đó, Cortese nói rằng một trong những đặc điểm tốt nhất của DecNef (khả năng chỉnh sửa những ký ức xấu) đồng thời cũng là một vấn đề về mặt đạo đức.

"Bởi DecNef có thể được sử dụng để thay đổi một phần biểu hiện thần kinh mà một người không hề biết đến điều đó, nó chỉ nên được sử dụng trong những tình huống rất cụ thể, với sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan đạo đức" - Cortese nói.

Kellmeyer cũng cho biết công nghệ này đang làm dấy lên những quan ngại về mặt đạo đức cả về dữ liệu và "tính riêng tư thần kinh". Không như việc bị mất số thẻ tín dụng, bị đánh cắp dữ liệu ký ức có thể dẫn đến những hệ quả lớn hơn nhiều.

"Do đó, những vấn đề này cần được giải quyết cả bằng cách phân tích đạo đức cẩn thận và thông qua những cơ quan quản lý/luật pháp nhằm ngăn ngừa lạm dụng chỉnh sửa ký ức"

Cortese hi vọng những vấn đề đạo đức đó có thể được giải quyết một cách hiệu quả để kỹ thuật này mang lại một tác động mạnh mẽ đến những người đang chật vật với những ký ức đen tối từ quá khứ của họ.

"Tôi hi vọng một ngày nào đó, nó có thể xoá bỏ một ký ức đau khổ, hoặc giảm các triệu chứng trầm cảm, hoặc cải thiện những trạng thái thần kinh tâm thần khác chỉ với vài phiên làm việc cùng chuyên gia tư vấn y tế/tâm lý"- Cortese nói. "Chỉ cần phát triển và tinh chỉnh thêm một chút nữa, công nghệ này thực sự có tiềm năng giúp đỡ những người đang đối mặt với rối tình trạng rối loạn tâm lý".

Theo Tạp chí Điện tử

Bình luận

Tối thiểu 10 chữ Tiếng việt có dấu Không chứa liên kết

Gửi bình luận

Tin cùng chuyên mục

Chiêm ngưỡng ảnh chụp nhật thực ‘vòng lửa’ ngày 10/6

Chiêm ngưỡng ảnh chụp nhật thực ‘vòng lửa’ ngày 10/6

Nguồn gốc virus SARS-CoV-2 gây COVID-19 là gì?

Nguồn gốc virus SARS-CoV-2 gây COVID-19 là gì?

 Israel phát triển giải pháp xét nghiệm máu không cần lấy mẫu đầu tiên trên thế giới

Israel phát triển giải pháp xét nghiệm máu không cần lấy mẫu đầu tiên trên thế giới

Trung Quốc: Nướng BBQ đã có cách đây gần 2000 năm?

Trung Quốc: Nướng BBQ đã có cách đây gần 2000 năm?

Giải nhiếp ảnh Nature TTL năm 2021 đã khép lại với những bức ảnh tuyệt đẹp

Giải nhiếp ảnh Nature TTL năm 2021 đã khép lại với những bức ảnh tuyệt đẹp

Khoáng chất hiếm santabarbaraite bất ngờ được tìm thấy trên sinh vật sống có hàm răng kim loại siêu cứng

Khoáng chất hiếm santabarbaraite bất ngờ được tìm thấy trên sinh vật sống có hàm răng kim loại siêu cứng

Đây là loài ốc nguy hiểm nhất thế giới khi chỉ một giọt nọc độc có thể khiến 20 người tử vong

Đây là loài ốc nguy hiểm nhất thế giới khi chỉ một giọt nọc độc có thể khiến 20 người tử vong

Giáp long đuôi chùy - Ankylosaurid có thể là một loài ưa thích đào bới

Giáp long đuôi chùy - Ankylosaurid có thể là một loài ưa thích đào bới

Ai là người đã tạo ra Bitcoin ?

Ai là người đã tạo ra Bitcoin ?

'Đám cháy zombie' có thể sẽ trở thành thảm hoạ của nhân loại

'Đám cháy zombie' có thể sẽ trở thành thảm hoạ của nhân loại

Arcadia Planitia - Tên gọi của sông băng mới được phát hiện trên Sao Hỏa

Arcadia Planitia - Tên gọi của sông băng mới được phát hiện trên Sao Hỏa

Camping, dã ngoại ngoài trời - xu hướng du lịch lên ngôi

Camping, dã ngoại ngoài trời - xu hướng du lịch lên ngôi

Tin mới cập nhật

Cảnh giác trào lưu ảnh hoạt hình Voilà AI Artist đang "làm mưa làm gió" trên Facebook

Cảnh giác trào lưu ảnh hoạt hình Voilà AI Artist đang "làm mưa làm gió" trên Facebook

Lỗ hổng bảo mật trên Google Chrome có thể khiến 2 tỉ người dùng lộ thông tin

Lỗ hổng bảo mật trên Google Chrome có thể khiến 2 tỉ người dùng lộ thông tin

Việt Nam: Hơn 600 thành viên cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài đã tiêm vaccine Covid-19

Việt Nam: Hơn 600 thành viên cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài đã tiêm vaccine Covid-19

Tesla lại gây bất ngờ cho phép thanh toán bằng tiền bitcoin khi mua xe điện

Tesla lại gây bất ngờ cho phép thanh toán bằng tiền bitcoin khi mua xe điện

OBNL - Nền tảng thương mại điện tử dành vị trí quán quân của DAV Startup

OBNL - Nền tảng thương mại điện tử dành vị trí quán quân của DAV Startup

Bitcoin cập nhật sau 4 năm được xem như sự kiện lớn của nhân loại

Bitcoin cập nhật sau 4 năm được xem như sự kiện lớn của nhân loại

Hãng hàng không của 'vua hàng hiệu' Jonathan Hạnh Nguyễn sẽ chỉ được xem xét và cấp phép vào năm 2022

Hãng hàng không của 'vua hàng hiệu' Jonathan Hạnh Nguyễn sẽ chỉ được xem xét và cấp phép vào năm 2022

Dự báo giá vàng SJC trong nước ngày 14/6: Giảm mạnh ngay khi mở phiên giao dịch đầu tuần

Dự báo giá vàng SJC trong nước ngày 14/6: Giảm mạnh ngay khi mở phiên giao dịch đầu tuần

Dự báo chứng khoán tuần tới: VN-Index tìm kiếm mốc 1,4 nghìn điểm

Dự báo chứng khoán tuần tới: VN-Index tìm kiếm mốc 1,4 nghìn điểm

Tin tặc đã lấy những thông tin nào sau vụ tấn công mạng vào McDonald's?

Tin tặc đã lấy những thông tin nào sau vụ tấn công mạng vào McDonald's?

Bộ Công Thương đề xuất bỏ thuế tiêu thụ đặc biệt với các loại xe ô tô điện

Bộ Công Thương đề xuất bỏ thuế tiêu thụ đặc biệt với các loại xe ô tô điện

Mỹ chuẩn bị các dự luật để chặn đứng hành vi lạm quyền của nhóm Big Tech

Mỹ chuẩn bị các dự luật để chặn đứng hành vi lạm quyền của nhóm Big Tech

Tin đọc nhiều

Chiêm ngưỡng ảnh chụp nhật thực ‘vòng lửa’ ngày 10/6

Chiêm ngưỡng ảnh chụp nhật thực ‘vòng lửa’ ngày 10/6

Nguồn gốc virus SARS-CoV-2 gây COVID-19 là gì?

Nguồn gốc virus SARS-CoV-2 gây COVID-19 là gì?

 Israel phát triển giải pháp xét nghiệm máu không cần lấy mẫu đầu tiên trên thế giới

Israel phát triển giải pháp xét nghiệm máu không cần lấy mẫu đầu tiên trên thế giới

Trung Quốc: Nướng BBQ đã có cách đây gần 2000 năm?

Trung Quốc: Nướng BBQ đã có cách đây gần 2000 năm?

Giải nhiếp ảnh Nature TTL năm 2021 đã khép lại với những bức ảnh tuyệt đẹp

Giải nhiếp ảnh Nature TTL năm 2021 đã khép lại với những bức ảnh tuyệt đẹp

Những khu rừng kỳ bí nhất thế giới

Những khu rừng kỳ bí nhất thế giới

Những món ăn ngày tết đặc sản cực đắt đỏ những năm nào cũng hot

Những món ăn ngày tết đặc sản cực đắt đỏ những năm nào cũng hot

Vì sao nước nóng dập lửa tốt hơn nước lạnh?

Vì sao nước nóng dập lửa tốt hơn nước lạnh?

 Tàu vũ trụ đi nhanh như thế nào, mất bao lâu mới đến được sao hoả?

Tàu vũ trụ đi nhanh như thế nào, mất bao lâu mới đến được sao hoả?

Lên Fansipan xem ‘Vũ điệu trên mây’, đắm say văn hóa Tây Bắc

Lên Fansipan xem ‘Vũ điệu trên mây’, đắm say văn hóa Tây Bắc

Video xem nhiều

Ford F-150 Lightning 2022 ra mắt: Bán tải chạy điện giá khởi điểm chưa đến 40 nghìn USD

Ford F-150 Lightning 2022 ra mắt: Bán tải chạy điện giá khởi điểm chưa đến 40 nghìn USD

Đánh giá iPhone SE 2020: Nhiều công nghệ để yêu, ít chi tiêu

Đánh giá iPhone SE 2020: Nhiều công nghệ để yêu, ít chi tiêu

Hành trình lên ngôi vô địch hạng Cơ bản của đội 210 tại PVOIL VOC 2019

Hành trình lên ngôi vô địch hạng Cơ bản của đội 210 tại PVOIL VOC 2019

Clip: Khuyến cáo đối với người lao động, người làm việc, người bán hàng tại khu dịch vụ trong dịch Covid-19

Clip: Khuyến cáo đối với người lao động, người làm việc, người bán hàng tại khu dịch vụ trong dịch Covid-19

Lộ diện siêu xe hypercar Czinger 21C tăng tốc 0-100km/h chưa tới 2 giây

Lộ diện siêu xe hypercar Czinger 21C tăng tốc 0-100km/h chưa tới 2 giây

Cỗ xe lai phản lực tăng tốc từ 0 - 1010 km/h trong 50 giây tham vọng phá kỷ lục thế giới

Cỗ xe lai phản lực tăng tốc từ 0 - 1010 km/h trong 50 giây tham vọng phá kỷ lục thế giới

5G - Mạng truyền tải di động tốc độ cao của tương lai

5G - Mạng truyền tải di động tốc độ cao của tương lai

Audi RS4 Avant điều chỉnh động cơ để tạo ra 513 mã lực, tiếng nổ như phản lực

Audi RS4 Avant điều chỉnh động cơ để tạo ra 513 mã lực, tiếng nổ như phản lực

Một ngày trải nghiệm giấc mơ trở thành tay đua F1 chuyên nghiệp ở Nhật Bản

Một ngày trải nghiệm giấc mơ trở thành tay đua F1 chuyên nghiệp ở Nhật Bản

Bắc Sơn mây hát

Bắc Sơn mây hát

Làm thế nào để nâng cao tương tác giữa loa và phòng nghe hiệu quả

Làm thế nào để nâng cao tương tác giữa loa và phòng nghe hiệu quả

Những gì bạn muốn biết về 5G

Những gì bạn muốn biết về 5G

Đánh liều sử dụng da cá sấu bọc nội thất, Rolls-Royce Phantom bị Hải quan Ý tịch thu
29/05/2021
Bắc Ninh: Không ký kết triển khai dự án Owifi 5G với CSE Singapore
27/06/2020
Bị World Bank cấm dự thầu 7 năm, công ty Sao Bắc Đẩu thừa nhận sai sót
27/06/2020
Wefinex - Mô hình hoạt động đa cấp "đội lốt" đầu tài chính trên mạng internet
10/06/2020
Hội thảo góp ý dự thảo phát triển công nghiệp ICT, hướng tới CMCN lần thứ tư
27/05/2020
Khai trừ MISA khỏi Câu lạc bộ Chữ ký số và Giao dịch điện tử Việt Nam
27/05/2020
Chuyển đổi số - Nên hiểu như thế nào cho đúng
25/05/2020
"Việt Nam ơi! Đánh bay COVID" - Viết tiếp tinh thần vượt qua khó khăn của dân tôc Việt
17/04/2020
Các yếu tố cơ bản của chuyển đổi số
08/04/2020
Phát huy tinh thần Make in Vietnam, sẵn sàng công nghệ, thiết bị để thương mại 5G
07/12/2019
REV-ECIT 2019: Thúc đẩy phát triển thông tin di động 5G và ứng dụng
07/12/2019
Chủ tịch UBND TP Hà Nội: Không thể làm trò đùa trong việc thí điểm xử lý nước thải sông Tô Lịch của tổ chức Nhật Bản
06/12/2019
Sở Y tế Hà Nội: Nước sạch Sông Đà đã an toàn
21/10/2019
Công ty nước sạch Sông Đà sẽ xem xét trách nhiệm khi được hỏi về lời "xin lỗi"
17/10/2019
PVOIL Cup 2019 chính thức khởi tranh - Vượt lên thử thách
28/09/2019
Trực tiếp: Apple ra mắt Iphone 11 tại Cupertino, California, Mỹ
10/09/2019
Hà Nội khai trương hệ thống sóng điện từ hội tụ không xâm lấn điều trị ung thư
29/08/2019
Grab tiếp tục rót hàng trăm triệu USD, taxi truyền thông của Việt Nam sẽ ra sao?
26/08/2019
VNPT, MobiFone, VTC sẽ hoàn thành cổ phần hóa trước năm 2021
20/08/2019
Fadil không bung túi khí khi va chạm gốc cây tại Hải Dương: Vinfast nói gì?
18/08/2019
5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?
26/07/2019
Nhận diện hành vi lừa đảo trên không gian mạng
25/07/2019
Truyền hình OTT - Hướng đi mới của các “nhà Đài”
24/07/2019
Tiến sĩ Trần Văn Mạnh (Trung tâm Khuyến nông Quốc gia) đánh giá, việc phát triển sản xuất rau ứng dụng công nghệ cao nói riêng và sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao nói chung là hướng đi đúng, tạo động lực mới cho ngành nông nghiệp Việt Nam.
Kinh nghiệm quá hữu ích. Cần phổ biến ngay cho các cháu nhỏ.
Chúc mừng ngày thành lập ngành Bưu điện Việt Nam
Bài viết rất hay và ý nghĩa về eKGIS và hội thảo CNTT. Cảm ơn tác giả
Tình yêu , cống hiến ,nổ lực đã vượt qua những trở ngại tưởng chừng như không bao giờ qua được. Chúc Mừng Con người Đẹp , chúng tôi luôn tự hào !
Giờ mình mới biết - Chúc mừng chúc mừng con người Đẹp
Một con người dùng cả một cuộc đời cho tình yêu thiên nhiên . Ông đã đóng góp cống hiến cho nghành thực vật học nước nhà bảo tồn phát triển những loài lan quí hiếm . Xin chúc ngài có một sinh nhật ngài ấm áp hạnh phúc bên người thân . Mong xã hội và trên toàn thế giới có nhiều người tâm huyết như ông . Xin chúc cho tình cảm hữu nghị giữa hai đất nước TL & VN luôn bền chặt và thắm thiết . VN luôn yêu quí các bạn !
Con này chắc không bằng con Netgear Orbi RBS40 đâu mình đã dùng thử và đã lắp đặt nhiều nhà , cơ quan, resort , văn phòng , showroom . Con netgear Orbi có app kiểm tra từ xa và loại đối tượng thông qua tắt ip đối tượng đó
Nhu cầu tuyển dụng tăng gấp đột biến 4 lần trong một thời gian ngắn điều đó phản ánh tỉ lệ thất nghiệp trong những tháng đầu năm là 3/4 do ảnh hưởng của đại dịch covid-19 đây là một điều đáng buồn, rồi các cử nhân, kỹ sư sẽ đi đâu về đâu trong giai đoạn bất ổn này. Để cân bằng lại có thể mất một thời gian dài.