Quản lý dữ liệu xuyên biên giới và bản địa hóa dữ liệu: Kinh nghiệm từ Ấn Độ

Đình Lượng
01/05/2022 09:59
D

Để phát triển và hưởng lợi từ nền kinh tế số, các quốc gia cần có một tiếp cận chính sách phù hợp để quản trị dòng dữ liệu cá nhân xuyên biên giới một cách an toàn, tin cậy.

Năm 2021, các hãng khổng lồ công nghệ trên thế giới - Amazon, Google, Microsoft, IBM, Salesforce/Slack, Atlassian, SAP và Cisco - đã hợp lực thiết lập "Nguyên tắc đám mây đáng tin cậy" (Trusted Cloud Principles). Đây là cam kết từ các nhà cung cấp dịch vụ đám mây với khách hàng để đảm bảo rằng quyền riêng tư và bảo mật đối với dữ liệu của khách hàng được duy trì xuyên biên giới. 

Một trong những nguyên tắc tối quan trọng trong "Nguyên tắc đám mây đáng tin cậy" là các chính phủ nên hỗ trợ luồng dữ liệu xuyên biên giới như một động cơ thúc đẩy đổi mới, hiệu quả và bảo mật.

Chúng ta đang sống trong một thế giới số toàn cầu hóa nơi mà các biên giới đã bị xóa nhòa. Việc kích hoạt luồng dữ liệu xuyên biên giới sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thương mại điện tử. Dữ liệu xuyên biên giới đem lại 3 lợi ích: cho phép người dùng tiếp cận với các dịch vụ tốt nhất; doanh nghiệp (DN) tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, tiếp cận thị trường nước ngoài; hầu hết các ngành, lĩnh vực từ sản xuất đến y tế, giáo dục, tài chính được hưởng lợi.

Tuy nhiên, khi nền kinh tế số phát triển, các quốc gia cũng quan ngại 04 vấn đề về luồng dữ liệu: (i) dữ liệu lưu trữ trên máy chủ nước ngoài cản trở truy cập của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; (ii) thiệt hại kinh tế do các doanh nghiệp nước ngoài khai thác dữ liệu bản địa; (iii) giám sát của nước ngoài thông qua luồng dữ liệu; (iv) lạm dụng dữ liệu cá nhân vi phạm quyền riêng tư. Những rủi ro này khiến nhiều quốc gia có chính sách quản trị và bản địa hóa dữ liệu. Bài viết giới thiệu chính sách quản trị và bản địa hóa dữ liệu, kinh nghiệm của Ấn Độ.

Chính sách chuyển đổi Ấn Độ qua dữ liệu

Năm 2019, Bộ trưởng Bộ Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ nhấn mạnh quan điểm của Chính phủ Ấn Độ rằng dữ liệu là tài sản có chủ quyền. Giống như Trung Quốc, Ấn Độ kiểm soát chặt việc thu thập, sở hữu và sử dụng dữ liệu của công dân.

Nhiều công ty đa quốc gia xem Ấn Độ là thị trường dữ liệu lớn. Đây là một trong những nước tiêu thụ dữ liệu lớn nhất thế giới. Quy mô thị trường dữ liệu dự báo tăng gấp đôi trong 5 năm tới. Ấn Độ cho rằng dữ liệu là động lực quan trọng để đạt tầm nhìn về một "Ấn Độ tự chủ", thông qua thúc đẩy đổi mới công nghệ trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế và quản trị. Dữ liệu là chìa khóa giải quyết những bài toán phức tạp, liên kết để phát triển kinh tế - xã hội. Ấn Độ cần dịch chuyển từ phát triển, khai thác dữ liệu "cát cứ" sang "tập trung trên các nền tảng dữ liệu" để thực sự giải phóng sức mạnh phát triển, khai thác dữ liệu của Ấn Độ.

Ấn Độ là cường quốc về dịch vụ CNTT và gia công quy trình kinh doanh (BPO). Ngành CNTT chiếm 8% GDP của Ấn Độ vào năm 2020. Doanh thu của ngành CNTT Ấn Độ đạt khoảng 175 tỷ USD trong giai đoạn 2019-29020 với xuất khẩu chiếm khoảng 147 tỷ USD. Ngành CNTT Ấn Độ được tích hợp cao vào luồng dữ liệu toàn cầu, đặt ra vấn đề quản trị luồng dữ liệu xuyên biên giới. 

Dù chia sẻ và hợp tác dữ liệu xuyên biên giới mang lại lợi ích khác biệt, nhưng Ấn Độ xác định có rủi ro từ luồng dữ liệu xuyên biên giới. Nếu không hạn chế dữ liệu chia sẻ giữa các quốc gia sẽ dẫn đến nguy cơ về an ninh quốc gia và sự phát triển của doanh nghiệp nội địa.

Quản trị dữ liệu toàn diện

Hiện tại, Mục 43A trong Đạo luật CNTT năm 2000 của Ấn Độ quy định một cách rõ ràng việc bảo vệ dữ liệu trong việc xử lý dữ liệu cá nhân (DLCN) nhạy cảm. Tuy nhiên, cho hiện nay Ấn Độ vẫn chưa có cơ quan quản lý quốc gia về bảo vệ DLCN.

Nhận thức được nhu cầu ngày càng tăng về bảo vệ DLCN, Bộ Điện tử và CNTT Ấn Độ đã xây dựng Dự luật bảo vệ DLCN 2019 (PDPB 2019). PDPB 2019 được xây dựng dựa trên Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) của Liên minh châu Âu (EU) nhằm bảo đảm sự phát triển của nền kinh tế số, đồng thời bảo vệ DLCN của công dân. 

Dự luật và GDPR có một số khác biệt quan trọng: DLCN quan trọng phải xử lý ở Ấn Độ trừ trường hợp khẩn cấp hoặc được Chính phủ chấp thuận cho chuyển giao; DLCN nhạy cảm phải được lưu trữ ở Ấn Độ, nhưng bản sao của nó có thể được chuyển ra ngoài Ấn Độ (chuyển có điều kiện); yêu cầu đăng ký cho phép Ấn Độ thực hiện quyền kiểm soát lớn hơn đối với các DN thu thập và lưu trữ dữ liệu về công dân; yêu cầu tổ chức cung cấp dữ liệu ẩn danh cho Chính phủ nhằm cung cấp dịch vụ hoặc xây dựng chính sách dựa trên bằng chứng. 

Ngoài ra, PDPB 2019 cũng yêu cầu mạng xã hội cho phép người dùng đăng ký dịch vụ từ Ấn Độ hoặc sử dụng dịch vụ ở Ấn Độ, tự nguyện xác minh tài khoản theo quy định của Chính phủ.

Sau nhiều lần xem xét trong hai năm qua, Ủy ban Nghị viện Ấn Độ đã đệ trình Dự luật được lên Quốc hội Ấn Độ vào tháng 12/2021. Một sửa đổi nổi bật của PDPB 2019 là nó đã được đổi tên thành "Dự luật bảo vệ dữ liệu" để bao hàm cả DLCN và phi cá nhân, đồng thời cho thấy sự cần thiết phải có một cơ quan quản lý duy nhất để quản lý cả dữ liệu phi cá nhân và DLCN.

Tại sao Ấn Độ cần bản địa hóa dữ liệu?

Trước đây, Ấn Độ giải quyết yêu cầu bản địa hóa dữ liệu dựa trên dữ liệu và cho lĩnh vực gồm: ngân hàng, viễn thông, y tế. Hiện Ấn Độ xem xét thông qua đề xuất bản địa hóa dữ liệu rộng hơn, áp dụng cho toàn bộ nền kinh tế. Với quy định này, quyền truy cập vào kho dữ liệu khổng lồ được tạo bên trong Ấn Độ, cho phép DN Ấn Độ tạo ra các sản phẩm số có giá trị. Nếu không áp đặt các hạn chế đối với việc chuyển dữ liệu xuyên biên giới, Ấn Độ sẽ hạn chế khả năng tạo ra các sản phẩm số có giá trị cao trong nước.

Vị trí của các trung tâm dữ liệu (TTDL) trong nước không chỉ mang lại lợi ích tính toán ở Ấn Độ mà còn tạo ra việc làm. Trong tương lai, hoạt động kinh tế dường như sẽ theo sau dữ liệu. Giữ quyền kiểm soát dữ liệu để đảm bảo tạo việc làm ở Ấn Độ. Điện toán đám mây nên trở thành một hoạt động kinh tế ở Ấn Độ. Phân tích dữ liệu trong thời đại công nghiệp 4.0 nên trở thành một công cụ tạo việc làm chính.

Các yêu cầu về bản địa hoá dữ liệu tại Ấn Độ

Ấn Độ mong muốn tận dụng các cơ hội trong thị trường lưu trữ đám mây. Quy mô thị trường lưu trữ đám mây toàn cầu dự kiến sẽ tăng từ 50,1 tỷ USD năm 2020 lên 137,3 tỷ USD vào năm 2025. Tốc độ tăng trưởng trung bình năm (CAGR) là 22,3%. TTDL có thể mang lại lợi ích tích cực cho nền kinh tế nội địa. Sự hiện diện của công ty và TTDL đã góp phần tạo ra việc làm và sự xuất hiện của hệ sinh thái công ty CNTT-TT mới, đầu tư công và tư vào cơ sở hạ tầng và tiện ích. Nghiên cứu khác chỉ ra, cứ mỗi công việc được tạo ra trong TTDL, thì có từ 2 đến 3,54 việc làm được tạo ra trong nền kinh tế địa phương.

Hiện Ấn Độ chiếm 1 - 2% thị trường TTDL toàn cầu. Theo Báo cáo của Crisil Research, kể từ năm tài chính 2016, ngành công nghiệp này đã ghi nhận mức tăng trưởng hằng năm từ 25 - 30%, chạm mức 1 tỷ USD trong năm tài chính 2019.

Bản địa hóa dữ liệu nhằm giải quyết các mục tiêu chiến lược: Bảo đảm an toàn, an ninh quốc gia, thực thi pháp luật, bảo vệ quyền riêng tư, tạo việc làm, gia tăng vị thế đàm phán.

Mục tiêu bản địa hóa dữ liệu do Chính phủ Ấn Độ đề ra: đảm bảo quyền truy cập nhanh hơn và tốt hơn vào DLCN để thực thi pháp luật; tăng trưởng kinh tế; ngăn chặn sự giám sát của nước ngoài; và giúp thực thi pháp luật về bảo vệ dữ liệu.

Tháng 9/2021, Hội đồng Bảo mật Dữ liệu của Ấn Độ (DSCI) cũng đã xuất bản một báo cáo chính thức đề cập đến những cân nhắc chính đối với các DN khu vực công trong việc chuyển sang các giải pháp dựa trên đám mây. Sách trắng cung cấp thông tin hướng dẫn những người ra quyết định thông qua việc áp dụng dịch vụ đám mây và nêu rõ các vấn đề về quyền riêng tư, lưu trữ dữ liệu, bảo mật và các cân nhắc trong hợp đồng phù hợp với Dự luật dữ liệu.

Dữ liệu hiện đang làm thay đổi năng lực cạnh tranh, sức mạnh thị trường. Thực hiện mục tiêu xây dựng nền kinh tế dữ liệu, Ấn Độ đã đề xuất mô hình quản trị dữ liệu toàn diện nhằm cân bằng giữa tạo động lực đổi mới, hỗ trợ cạnh tranh lành mạnh trong nền kinh tế dữ liệu và bảo vệ quyền, lợi ích của cá nhân và người tiêu dùng./.

Tài liệu tham khảo

1. https://www.zdnet.com

2. Challenges in Cross Border Data Flows and Data Localization amidst new Regulations, https://www.sap.com.

3. Báo cáo chuyên đề tuần 16, tài liệu tham khảo phục vụ Ủy ban Quốc gia về chuyển đổi số./.

Theo Thông tin và Truyền thông

Bình luận

Tối thiểu 10 chữ Tiếng việt có dấu Không chứa liên kết

Gửi bình luận

Tin cùng chuyên mục

Chuyển đổi số để Báo chí cách mạng Việt Nam bắt nhịp với thời đại công nghệ

Chuyển đổi số để Báo chí cách mạng Việt Nam bắt nhịp với thời đại công nghệ

Một số khuyến nghị về định hướng chiến lược chuyển đổi số báo chí quốc gia

Một số khuyến nghị về định hướng chiến lược chuyển đổi số báo chí quốc gia

Báo chí số - Nhìn lại 30 năm nghiên cứu và triển vọng phía trước

Báo chí số - Nhìn lại 30 năm nghiên cứu và triển vọng phía trước

Sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí: Thực tiễn và các vấn đề pháp lý

Sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí: Thực tiễn và các vấn đề pháp lý

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng trong tình hình hiện nay

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng trong tình hình hiện nay

Hướng tới những đột phá tiếp theo về công nghệ vô tuyến

Hướng tới những đột phá tiếp theo về công nghệ vô tuyến

AR thời gian thực có thể thay đổi tương lai của cuộc gọi video

AR thời gian thực có thể thay đổi tương lai của cuộc gọi video

Quyền riêng tư và văn hóa Việt

Quyền riêng tư và văn hóa Việt

Xây dựng tương lai bền vững hơn với 6G

Xây dựng tương lai bền vững hơn với 6G

Công nghệ 6G là gì và khả năng ứng dụng trong tương lai?

Công nghệ 6G là gì và khả năng ứng dụng trong tương lai?

5G thúc đẩy phát triển các mạng riêng cho Công nghiệp 4.0

5G thúc đẩy phát triển các mạng riêng cho Công nghiệp 4.0

Vai trò của truyền thông trong định hướng nhận thức về quyền tự do tôn giáo ở Việt Nam kỷ nguyên 4.0

Vai trò của truyền thông trong định hướng nhận thức về quyền tự do tôn giáo ở Việt Nam kỷ nguyên 4.0

Tin mới cập nhật

VHM không còn là chủ sở hữu toà nhà cao nhất Việt Nam

VHM không còn là chủ sở hữu toà nhà cao nhất Việt Nam

Thường vụ Quốc hội sẽ họp phiên bất thường để xem xét giảm thuế bảo vệ môi trường

Thường vụ Quốc hội sẽ họp phiên bất thường để xem xét giảm thuế bảo vệ môi trường

Chính thức phát động cuộc thi sáng tác logo "Chuyển đổi số quốc gia"

Chính thức phát động cuộc thi sáng tác logo "Chuyển đổi số quốc gia"

Xiaomi và Leica hợp tác nâng tầm nhiếp ảnh trên Xiaomi 12S Series

Xiaomi và Leica hợp tác nâng tầm nhiếp ảnh trên Xiaomi 12S Series

Ford Everest 2023 loạn giá

Ford Everest 2023 loạn giá

Samsung giới thiệu dòng loa 2022 mới tại Việt Nam

Samsung giới thiệu dòng loa 2022 mới tại Việt Nam

Tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số diễn biến phức tạp

Tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số diễn biến phức tạp

Vertiv công bố báo cáo Môi Trường, Xã Hội và Quản trị ESG

Vertiv công bố báo cáo Môi Trường, Xã Hội và Quản trị ESG

Xác thực thông tin thuê bao để giải quyết dứt điểm tình trạng dùng SIM rác, nặc danh

Xác thực thông tin thuê bao để giải quyết dứt điểm tình trạng dùng SIM rác, nặc danh

Dữ liệu cá nhân của một tỷ người dân Trung Quốc bị rao bán trên web đen

Dữ liệu cá nhân của một tỷ người dân Trung Quốc bị rao bán trên web đen

Ứng dụng công nghệ GIS để xây dựng đô thị thông minh đáng sống

Ứng dụng công nghệ GIS để xây dựng đô thị thông minh đáng sống

8 lưu ý khi sử dụng ứng dụng để gia tăng không gian lưu trữ trên điện thoại

8 lưu ý khi sử dụng ứng dụng để gia tăng không gian lưu trữ trên điện thoại

Tin đọc nhiều

Sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí: Thực tiễn và các vấn đề pháp lý

Sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí: Thực tiễn và các vấn đề pháp lý

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng trong tình hình hiện nay

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng trong tình hình hiện nay

Công nghệ 6G là gì và khả năng ứng dụng trong tương lai?

Công nghệ 6G là gì và khả năng ứng dụng trong tương lai?

Bàn về tầm nhìn và các trụ cột của công nghệ thông tin di động 6G

Bàn về tầm nhìn và các trụ cột của công nghệ thông tin di động 6G

Hoàn thiện thể chế và các điều kiện nền tảng để phát triển nền kinh tế số tại Việt Nam

Hoàn thiện thể chế và các điều kiện nền tảng để phát triển nền kinh tế số tại Việt Nam

Người Nhật hướng dẫn người Việt học và làm việc

Người Nhật hướng dẫn người Việt học và làm việc

Thời cơ và thách thức của doanh nghiệp Việt Nam trong cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0

Thời cơ và thách thức của doanh nghiệp Việt Nam trong cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0

Bảo vệ người lao động trong kỷ nguyên 4.0

Bảo vệ người lao động trong kỷ nguyên 4.0

Giao dịch trực tuyến khẳng định vai trò của công nghệ trong mùa dịch COVID-19

Giao dịch trực tuyến khẳng định vai trò của công nghệ trong mùa dịch COVID-19

Xu hướng nghiên cứu phát triển Kỹ thuật Điện trên Thế giới

Xu hướng nghiên cứu phát triển Kỹ thuật Điện trên Thế giới

Video xem nhiều

Giới thiệu chương trình bình chọn “Xe của năm 2022"

Giới thiệu chương trình bình chọn “Xe của năm 2022"

Mazda2 2021 Collection ra mắt Thái Lan: Bản nâng cấp vượt trội về công nghệ

Mazda2 2021 Collection ra mắt Thái Lan: Bản nâng cấp vượt trội về công nghệ

Đánh giá iPhone SE 2020: Nhiều công nghệ để yêu, ít chi tiêu

Đánh giá iPhone SE 2020: Nhiều công nghệ để yêu, ít chi tiêu

Clip: Những lưu ý khi sử dụng phương tiện công cộng trong đại dịch Covid-19

Clip: Những lưu ý khi sử dụng phương tiện công cộng trong đại dịch Covid-19

Xiaomi ra mắt Mi 10 và Mi 10 Pro: chip Snapdragon 865 và camera 108MP

Xiaomi ra mắt Mi 10 và Mi 10 Pro: chip Snapdragon 865 và camera 108MP

“Rắn tiên tri” dự đoán đội tuyển Việt Nam thắng Thái Lan

“Rắn tiên tri” dự đoán đội tuyển Việt Nam thắng Thái Lan

Một ngày trải nghiệm giấc mơ trở thành tay đua F1 chuyên nghiệp ở Nhật Bản

Một ngày trải nghiệm giấc mơ trở thành tay đua F1 chuyên nghiệp ở Nhật Bản

Bắc Sơn mây hát

Bắc Sơn mây hát

Trực tiếp: Apple ra mắt Iphone 11 tại Cupertino, California, Mỹ

Trực tiếp: Apple ra mắt Iphone 11 tại Cupertino, California, Mỹ

Kỷ niệm 74 năm ngày truyền thống ngành Bưu điện (15/8/1945 - 15/8/2019)

Kỷ niệm 74 năm ngày truyền thống ngành Bưu điện (15/8/1945 - 15/8/2019)

Mặt nạ LG Derma LED mask - Thiết bị làm đẹp da cá nhân

Mặt nạ LG Derma LED mask - Thiết bị làm đẹp da cá nhân

5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?

5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?

Bàn về tầm nhìn và các trụ cột của công nghệ thông tin di động 6G
04/03/2022
Chip xử lý A15 Bionic của Apple có gì mới
15/09/2021
Sex Education mùa 3 được Netflix công chiếu vào 17/9
14/09/2021
iPhone 13 không thay đổi nhiều về ngoại hình, camera được nâng cấp mạnh
13/09/2021
Cách xem trực tiếp sự kiện ra mắt iPhone 13 và Apple Watch 7
10/09/2021
VNEID của Bộ Công an khác các ứng dụng đang được vận hành?
10/09/2021
'Cái tôi' thời 4.0 và tính hai mặt của mạng xã hội
04/09/2021
'Muôn màu' cảm xúc của trẻ trong ngày khai giảng online
24/08/2021
Chủ tịch Chu Ngọc Anh giải toả 'ách tắc' về Giấy đi đường cho người dân Thủ đô
10/08/2021
Hàng loạt Macbook M1 tự dưng vỡ màn hình, Apple có đồng ý bảo hành?
02/08/2021
6 bộ phim hay nhất để xem trên VieON
29/01/2021
Bắc Ninh: Không ký kết triển khai dự án Owifi 5G với CSE Singapore
27/06/2020
Bị World Bank cấm dự thầu 7 năm, công ty Sao Bắc Đẩu thừa nhận sai sót
27/06/2020
Wefinex - Mô hình hoạt động đa cấp "đội lốt" đầu tài chính trên mạng internet
10/06/2020
Khai trừ MISA khỏi Câu lạc bộ Chữ ký số và Giao dịch điện tử Việt Nam
27/05/2020
Chuyển đổi số - Nên hiểu như thế nào cho đúng
25/05/2020
Chống thất thu thuế là thách thức lớn đối với nền kinh tế số
29/04/2020
Cách chuyển tập tin sang máy tính mới
10/11/2019
VNPT, MobiFone, VTC sẽ hoàn thành cổ phần hóa trước năm 2021
20/08/2019
5G thay đổi tương lai của bạn như thế nào?
26/07/2019
Nhận diện hành vi lừa đảo trên không gian mạng
25/07/2019
Truyền hình OTT - Hướng đi mới của các “nhà Đài”
24/07/2019
Tiến sĩ Trần Văn Mạnh (Trung tâm Khuyến nông Quốc gia) đánh giá, việc phát triển sản xuất rau ứng dụng công nghệ cao nói riêng và sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao nói chung là hướng đi đúng, tạo động lực mới cho ngành nông nghiệp Việt Nam.
Kinh nghiệm quá hữu ích. Cần phổ biến ngay cho các cháu nhỏ.
Chúc mừng ngày thành lập ngành Bưu điện Việt Nam
Bài viết rất hay và ý nghĩa về eKGIS và hội thảo CNTT. Cảm ơn tác giả
Tình yêu , cống hiến ,nổ lực đã vượt qua những trở ngại tưởng chừng như không bao giờ qua được. Chúc Mừng Con người Đẹp , chúng tôi luôn tự hào !
Giờ mình mới biết - Chúc mừng chúc mừng con người Đẹp
Một con người dùng cả một cuộc đời cho tình yêu thiên nhiên . Ông đã đóng góp cống hiến cho nghành thực vật học nước nhà bảo tồn phát triển những loài lan quí hiếm . Xin chúc ngài có một sinh nhật ngài ấm áp hạnh phúc bên người thân . Mong xã hội và trên toàn thế giới có nhiều người tâm huyết như ông . Xin chúc cho tình cảm hữu nghị giữa hai đất nước TL & VN luôn bền chặt và thắm thiết . VN luôn yêu quí các bạn !
Con này chắc không bằng con Netgear Orbi RBS40 đâu mình đã dùng thử và đã lắp đặt nhiều nhà , cơ quan, resort , văn phòng , showroom . Con netgear Orbi có app kiểm tra từ xa và loại đối tượng thông qua tắt ip đối tượng đó
Nhu cầu tuyển dụng tăng gấp đột biến 4 lần trong một thời gian ngắn điều đó phản ánh tỉ lệ thất nghiệp trong những tháng đầu năm là 3/4 do ảnh hưởng của đại dịch covid-19 đây là một điều đáng buồn, rồi các cử nhân, kỹ sư sẽ đi đâu về đâu trong giai đoạn bất ổn này. Để cân bằng lại có thể mất một thời gian dài.